Ưu đãi có thật, nhưng không tự động: một công ty nội thất xuất khẩu sang Đức tưởng rằng “có EVFTA là được thuế 0%” — đến khi hải quan EU bác C/O vì gỗ nguyên liệu nhập từ nước ngoài không đáp ứng quy tắc xuất xứ. Mạng lưới 17 FTA của Việt Nam là lợi thế cạnh tranh lớn, nhưng chỉ dành cho doanh nghiệp hiểu luật chơi.
17 FTA: Việt Nam thuộc nhóm hội nhập sâu nhất trong các nước đang phát triển
Theo Bộ Công Thương, Việt Nam đã ký và thực thi 17 hiệp định thương mại tự do, kết nối hơn 60 đối tác, bao phủ trên 90% GDP toàn cầu. Ba FTA “thế hệ mới” với tiêu chuẩn cao (không chỉ giảm thuế mà còn gồm lao động, môi trường, quản trị doanh nghiệp, chuyển đổi số) là CPTPP (hiệu lực 2019), EVFTA (2020) và UKVFTA (2021); cùng RCEP (2022) — khối thương mại lớn nhất thế giới.
Về thuế suất: khi đáp ứng quy tắc xuất xứ, trên 98% hàng công nghiệp xuất từ Việt Nam vào EU, Anh, Canada và Úc được hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi 0%. Với hàng dệt may, da giày, nông sản — các ngành Việt Nam có thế mạnh — biên độ chênh lệch thuế giữa có và không có FTA có thể lên tới 8–12 điểm phần trăm, đủ quyết định thắng thầu.
Điểm nghẽn: tỷ lệ tận dụng ưu đãi còn thấp
Con số đáng suy ngẫm từ hội nghị Bộ Công Thương tháng 9/2026: tỷ lệ sử dụng C/O ưu đãi chỉ đạt dưới 10% với CPTPP, 34% với EVFTA và 38% với UKVFTA. Nguyên nhân chính không phải doanh nghiệp không muốn, mà là không đáp ứng được quy tắc xuất xứ — nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc, Hàn Quốc chiếm tỷ trọng cao trong khi quy tắc đòi hỏi hàm lượng giá trị khu vực.
Bài học cho nhà đầu tư mới: ngay từ khâu thiết kế chuỗi cung ứng, hãy tính toán tỷ lệ nội địa hóa/khu vực hóa theo quy tắc xuất xứ của FTA mục tiêu (ví dụ quy tắc chuyển đổi mã HS, hàm lượng giá trị khu vực RVC). Chọn nhà cung ứng trong khối FTA (ví dụ nguyên liệu từ Hàn Quốc cho hàng đi EU theo EVFTA với cơ chế cộng gộp) có thể là chìa khóa mở cánh cửa thuế 0%.
Cách nhà đầu tư tận dụng FTA trong thực tế
Một, xác định FTA áp dụng cho thị trường xuất khẩu mục tiêu và tra cứu biểu thuế cam kết theo mã HS cụ thể — đừng giả định “FTA nào cũng 0%”. Hai, xây dựng hồ sơ chứng minh xuất xứ ngay từ ngày đầu sản xuất (hợp đồng mua nguyên liệu, định mức, quy trình). Ba, đăng ký mã số REX (với EVFTA) hoặc làm việc với tổ chức cấp C/O được ủy quyền. Bốn, theo dõi FTA Index hằng năm của Bộ Công Thương để biết tỉnh nào hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA tốt nhất — Hải Phòng dẫn đầu năm 2025.
Câu hỏi thường gặp
Việt Nam có bao nhiêu FTA?
17 FTA có hiệu lực, kết nối 60+ đối tác, bao phủ trên 90% GDP toàn cầu (Bộ Công Thương).
EVFTA, CPTPP mang lại thuế suất bao nhiêu?
Trên 98% hàng công nghiệp Việt Nam vào EU, Anh, Canada, Úc được hưởng 0% khi đáp ứng quy tắc xuất xứ; dệt may, da giày, nông sản chênh lệch 8–12 điểm phần trăm so với thuế MFN.
Tại sao nhiều doanh nghiệp không tận dụng được ưu đãi FTA?
Chủ yếu do không đáp ứng quy tắc xuất xứ (nguyên liệu nhập ngoài khối FTA quá cao); tỷ lệ dùng C/O chỉ <10% (CPTPP), 34% (EVFTA), 38% (UKVFTA).
Nhà đầu tư mới cần làm gì để hưởng thuế FTA?
Thiết kế chuỗi cung ứng theo quy tắc xuất xứ từ đầu, lưu hồ sơ chứng minh xuất xứ, đăng ký REX/cấp C/O đúng quy trình.
FLAT Law Firm tư vấn về quy tắc xuất xứ, chứng nhận C/O và tuân thủ thương mại để doanh nghiệp tận dụng tối đa ưu đãi FTA.