Thừa kế, di chúc và phân chia di sản

Tóm tắt nhanh: thừa kế, di chúc và phân chia di sản

Các vấn đề thường gặp

• Di chúc viết tay, di chúc miệng hoặc di chúc lập trong bối cảnh có nghi ngờ về năng lực.
• Di sản là nhà đất, cổ phần, tài sản đang thế chấp hoặc tài sản đứng tên người khác.
• Người thừa kế ở nước ngoài, Việt kiều hoặc không thống nhất được phương án phân chia.
• Khai nhận di sản, từ chối nhận di sản và nghĩa vụ tài chính liên quan.

FLAT LAW FIRM hỗ trợ gì?

• Rà soát hiệu lực di chúc và hồ sơ tài sản.
• Tư vấn khai nhận, phân chia, tặng cho hoặc chuyển nhượng sau thừa kế.
• Soạn thảo di chúc và kế hoạch tài sản gia đình có tính thực thi.
• Đại diện xử lý tranh chấp di sản khi các bên không thể tự thỏa thuận.

Quy trình làm việc

• Thu thập thông tin người để lại di sản, người thừa kế và tài sản liên quan.
• Kiểm tra di chúc, quan hệ nhân thân, nghĩa vụ và tình trạng pháp lý tài sản.
• Đề xuất hướng khai nhận, phân chia hoặc giải quyết tranh chấp.
• Soạn hồ sơ và phối hợp với các bên liên quan để hoàn tất thủ tục.

Rủi ro thường gặp

• Di chúc không đáp ứng điều kiện về hình thức hoặc năng lực lập di chúc.
• Bỏ sót người thừa kế hoặc nghĩa vụ tài chính của người để lại di sản.
• Không kiểm tra tài sản đang bị tranh chấp, thế chấp hoặc hạn chế chuyển dịch.
• Thỏa thuận phân chia không đủ rõ để đăng ký biến động hoặc thi hành.
• Để quá thời hiệu yêu cầu chia di sản: 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế (Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015).

Hồ sơ nên chuẩn bị

• Giấy tờ nhân thân, giấy chứng nhận tài sản, hợp đồng, sao kê và chứng cứ nguồn tiền.
• Timeline hôn nhân, thừa kế, giao dịch, việc đứng tên hộ hoặc tình trạng cư trú ở nước ngoài.
• Tài liệu về di chúc, tặng cho, phần vốn góp, khoản vay và tài sản có nguy cơ bị chuyển dịch.

Ba điểm khiến di chúc không đạt được mục đích

Điểm thứ nhất là hình thức. Di chúc viết tay, di chúc có người làm chứng và di chúc được công chứng, chứng thực có yêu cầu khác nhau; không đáp ứng đúng yêu cầu của hình thức đã chọn là lý do phổ biến khiến di chúc bị tranh chấp về hiệu lực.

Điểm thứ hai là nội dung định đoạt vượt quá phần tài sản người lập di chúc có quyền định đoạt. Tài sản chung của vợ chồng, tài sản đang thế chấp hoặc tài sản đã được tặng cho trước đó đều làm thay đổi phạm vi di sản thực tế.

Điểm thứ ba là nhóm người được hưởng phần di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo quy định của pháp luật. Không tính đến nhóm này khi lập di chúc là nguyên nhân khiến kế hoạch phân chia bị điều chỉnh lại sau khi mở thừa kế, đôi khi theo cách trái với ý định ban đầu.

Hoạch định tài sản gia đình sớm

Với gia đình có doanh nghiệp hoặc có tài sản ở nhiều nơi, việc chỉ lập một bản di chúc thường là chưa đủ. Cần xem xét đồng bộ: cơ cấu sở hữu trong doanh nghiệp, điều lệ công ty, các thỏa thuận giữa các thành viên gia đình, và cả tình trạng cư trú của người thừa kế ở nước ngoài.

Khi có người thừa kế là người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài, còn phát sinh thêm vấn đề về điều kiện nhận và sở hữu một số loại tài sản tại Việt Nam, cùng thủ tục ủy quyền và hợp pháp hóa giấy tờ. Những nội dung này nên được xử lý khi còn thời gian, không phải khi đã mở thừa kế.

Khung pháp lý tham chiếu

Thừa kế và di chúc được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự 2015, cùng Luật Đất đai 2024 (số 31/2024/QH15, có hiệu lực từ 01/8/2024) và Luật Nhà ở 2023 (số 27/2023/QH15, có hiệu lực từ 01/8/2024) khi di sản gồm quyền sử dụng đất hoặc nhà ở. Thủ tục công chứng, chứng thực di chúc và văn bản khai nhận di sản áp dụng Luật Công chứng 2024 (số 46/2024/QH15, có hiệu lực từ 01/7/2025).

Quy định pháp luật, thẩm quyền của cơ quan nhà nước và thủ tục hành chính có thể thay đổi theo từng thời điểm. Toàn văn các văn bản nêu trên có thể tra cứu tại Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ. Nội dung trên trang này mang tính định hướng và cần được đối chiếu với văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm áp dụng cho từng hồ sơ cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào nên trao đổi với luật sư

• Trước khi lập di chúc có tài sản lớn, tài sản chung vợ chồng hoặc người thừa kế ở nhiều nơi: kiểm tra hiệu lực hình thức và phạm vi định đoạt.
• Khi di sản gồm nhà đất, cổ phần doanh nghiệp gia đình hoặc tài sản đang thế chấp: xác định đầy đủ di sản thực tế và nghĩa vụ tài chính đi kèm.
• Khi có người thừa kế ở nước ngoài: xử lý sớm ủy quyền, hợp pháp hóa giấy tờ và điều kiện nhận tài sản tại Việt Nam.
• Khi đã phát sinh tranh chấp về hiệu lực di chúc hoặc phần chia: đánh giá căn cứ và thời hiệu trước khi khởi kiện.

Liên kết hữu ích

• Dịch vụ lập di chúc và hoạch định tài sản gia đình tại Việt Nam
• Tranh chấp nhà đất cá nhân
• Pháp lý người nước ngoài & Việt kiều