Logistics Việt – Anh sau Brexit: cộng gộp xuất xứ với nguyên liệu EU và thủ tục hải quan thực tế

Trả lời trực tiếp: sau Brexit, hàng Việt Nam sang Anh đi theo Hiệp định UKVFTA (hiệu lực 01/05/2021) — một hiệp định độc lập, không còn “đi ké” EVFTA. Điểm then chốt mà nhiều doanh nghiệp hiểu sai: UKVFTA CHO PHÉP cộng gộp (cumulation) với nguyên liệu có xuất xứ EU — tức hàng sản xuất tại Việt Nam từ nguyên liệu EU vẫn được hưởng ưu đãi thuế quan khi xuất sang Anh (hai bên thống nhất rà soát cơ chế này vào năm thứ 3). Về thủ tục, doanh nghiệp phải làm quen với bộ máy hải quan riêng của Anh: EORI, khai báo CDS, GVMS/GMR tại các cảng áp dụng, và tự chứng nhận xuất xứ thay vì chỉ trông chờ C/O giấy. Bài viết là checklist logistics thực tế cho tuyến Việt – Anh.

Đính chính: UKVFTA cho phép cộng gộp với nguyên liệu EU

Một số tài liệu cũ ghi “chấm dứt cộng gộp chéo EU–Anh” — điều này đúng với Hiệp định Thương mại và Hợp tác EU–Anh (TCA, chỉ cho cộng gộp song phương Anh–EU), nhưng SAI khi áp vào UKVFTA. Theo cam kết được công bố trên vntr.moit.gov.vn, UKVFTA áp dụng cộng gộp mở rộng: nguyên liệu có xuất xứ từ các nước EU (cùng Andorra, San Marino) được dùng để sản xuất hàng cuối tại Việt Nam (hoặc tại Anh) và vẫn hưởng thuế suất ưu đãi của UKVFTA. Hệ quả thực tế: doanh nghiệp dệt may, da giày, điện tử Việt Nam dùng linh kiện EU không bị mất ưu đãi khi xuất sang Anh — miễn là đáp ứng quy tắc xuất xứ cụ thể của từng mặt hàng. Hai bên đã thống nhất rà soát lại cơ chế này vào năm thứ 3 thực hiện — doanh nghiệp nên theo dõi kết quả rà soát.

Chứng nhận xuất xứ: tự chứng nhận thay C/O giấy

UKVFTA dùng C/O mẫu EUR.1 theo Thông tư 02/2021/TT-BCT, nhưng xu hướng là tự chứng nhận xuất xứ: nhà xuất khẩu ghi tuyên bố xuất xứ (statement on origin) trên hóa đơn thương mại hoặc chứng từ thương mại, hoặc nhà nhập khẩu Anh tự chứng minh bằng “kiến thức của nhà nhập khẩu” (importer’s knowledge) khi nắm đủ bằng chứng sản xuất và nguồn gốc nguyên liệu. Không có chứng từ xuất xứ hợp lệ tại thời điểm nhập khẩu, hải quan Anh áp thuế MFN — ưu đãi không tự động chỉ vì hàng “đi từ Việt Nam”. Doanh nghiệp phải lưu hồ sơ chứng minh xuất xứ ít nhất theo thời hạn luật định để phục vụ kiểm tra sau thông quan.

Hải quan Anh: EORI, CDS, GVMS/GMR

Bộ từ vựng hải quan Anh doanh nghiệp phải thuộc: EORI (mã số doanh nghiệp hải quan — bắt buộc trước mọi khai báo); mã hàng hóa (commodity code) để tra thuế suất ưu đãi trên UK Trade Tariff; khai báo hải quan qua hệ thống CDS; và với hàng đi qua các cảng áp dụng GVMS (Goods Vehicle Movement Service), hãng vận chuyển phải có GMR (Goods Movement Reference) trước khi xe lên phà/tàu. Với hàng quá cảnh, dùng T1 và hệ thống NCTS. Lời khuyên: ký hợp đồng rõ ràng với forwarder/đại lý hải quan về bên chịu trách nhiệm khai báo (trực tiếp hay gián tiếp) — sai sót khai báo ở Anh bị phạt nặng và hàng bị giữ tại cảng.

UKVFTA hay CPTPP: chọn hiệp định có lợi hơn

Anh đã gia nhập CPTPP năm 2024, mà Việt Nam cũng là thành viên — nên nhà nhập khẩu Anh có thể chọn UKVFTA hoặc CPTPP cho cùng một lô hàng, tùy hiệp định nào cho thuế suất thấp hơn hoặc quy tắc xuất xứ phù hợp hơn với sản phẩm cụ thể. Đây là quyết định thương mại từng lô hàng: tra cả hai biểu thuế trước khi chốt. Với hàng dệt may, UKVFTA thường có lộ trình cắt giảm sâu; với một số mặt hàng khác, CPTPP có thể thuận lợi hơn về quy tắc xuất xứ. Đừng mặc định “có FTA là dùng FTA đó” — hãy so sánh.

Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.