Giàn giáo sập trong lúc công nhân đang thi công trên cao — một trong những tai nạn chết người phổ biến nhất trên công trường xây dựng. Khi điều tra, câu hỏi then chốt không chỉ là "ai lắp giàn giáo" mà là ai chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn cho toàn bộ quá trình thi công: nhà thầu, chủ đầu tư, hay cả hai.
1. Nhà thầu thi công: trách nhiệm trực tiếp và đầu tiên
Pháp luật xây dựng đặt trách nhiệm trực tiếp về an toàn thi công lên vai nhà thầu. Nhà thầu phải: thi công đúng thiết kế được duyệt; lập và thực hiện biện pháp an toàn lao động cho từng công việc trên cao; kiểm tra, nghiệm thu giàn giáo trước khi cho công nhân lên làm việc; trang bị bảo hộ cá nhân và huấn luyện an toàn. Giàn giáo sập do lắp đặt sai kỹ thuật, quá tải, hoặc không kiểm tra định kỳ — lỗi thuộc về nhà thầu thi công phần việc đó. Nếu hậu quả nghiêm trọng, người phụ trách có thể bị truy cứu theo Điều 295 BLHS 2015.
2. Chủ đầu tư: không thể "khoán trắng" trách nhiệm
Nhiều chủ đầu tư nghĩ rằng đã giao trọn gói cho nhà thầu thì mọi tai nạn là việc của nhà thầu — quan niệm này sai. Chủ đầu tư có các nghĩa vụ độc lập: lựa chọn nhà thầu đủ điều kiện năng lực (giấy phép, kinh nghiệm, nhân sự an toàn); tổ chức hoặc thuê giám sát thi công; đình chỉ thi công khi phát hiện nguy cơ mất an toàn. Nếu chủ đầu tư chọn nhà thầu không đủ năng lực, ép tiến độ bất hợp lý dẫn đến cắt xén biện pháp an toàn, hoặc biết nguy cơ mà không đình chỉ — chủ đầu tư phải liên đới chịu trách nhiệm về hậu quả.
3. Trách nhiệm với người lao động và bên thứ ba
Công nhân bị tai nạn được hưởng đầy đủ chế độ theo Điều 38 Luật ATVSLĐ 2015 từ người sử dụng lao động trực tiếp của mình (nhà thầu). Nếu giàn giáo sập gây thiệt hại cho người đi đường, công trình lân cận, thiệt hại được bồi thường theo Điều 584, 589 BLDS 2015 — chủ thể phải bồi thường là bên có lỗi, có thể là nhà thầu, chủ đầu tư, hoặc cả hai theo mức độ lỗi. Thực tiễn cho thấy các vụ sập giàn giáo nghiêm trọng hầu như luôn có lỗi của nhiều mắt xích: thiết kế biện pháp thi công sơ sài, giám sát buông lỏng, công nhân không đeo dây an toàn.
4. Bài học quản trị công trường
Nghiệm thu giàn giáo bằng văn bản trước mỗi giai đoạn sử dụng; kiểm tra tải trọng và liên kết định kỳ, nhất là sau mưa bão; bắt buộc dây an toàn, mũ bảo hộ khi làm việc trên cao và xử lý nghiêm vi phạm; nhật ký an toàn ghi chép đầy đủ — đó vừa là công cụ quản lý, vừa là bằng chứng chứng minh đã thực hiện trách nhiệm khi có tranh chấp.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.
Câu hỏi thường gặp
Chủ đầu tư thuê tư vấn giám sát thì có hết trách nhiệm không?
Không. Thuê tư vấn giám sát là thực hiện một phần nghĩa vụ, nhưng chủ đầu tư vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng về việc lựa chọn nhà thầu, tư vấn giám sát đủ năng lực và xử lý khi phát hiện vi phạm.
Giàn giáo do nhà thầu phụ lắp đặt thì ai chịu?
Nhà thầu phụ chịu trách nhiệm trước nhà thầu chính; nhà thầu chính chịu trách nhiệm trước chủ đầu tư về toàn bộ công việc kể cả phần giao cho thầu phụ — không được đổ lỗi "việc của thầu phụ".
Công nhân không đeo dây an toàn có làm giảm trách nhiệm nhà thầu?
Lỗi của công nhân được xem xét khi xác định mức bồi thường, trợ cấp (khoản 4, 5 Điều 38 Luật ATVSLĐ 2015), nhưng không xóa trách nhiệm của nhà thầu về biện pháp an toàn chung của công trường.
Sập giàn giáo do bão lớn bất thường thì sao?
Nếu là sự kiện bất khả kháng thực sự và nhà thầu đã thực hiện đúng biện pháp phòng chống, trách nhiệm hình sự và bồi thường có thể được miễn, giảm; nhưng nghĩa vụ tai nạn lao động với công nhân theo Điều 38 Luật ATVSLĐ 2015 vẫn phải thực hiện.