Thực phẩm hữu cơ Việt Nam sang Anh: chứng nhận hữu cơ Anh + SPS theo UKVFTA — đường vào thị trường

Trả lời trực tiếp: để bán thực phẩm hữu cơ vào thị trường Anh, doanh nghiệp Việt Nam phải vượt qua đồng thời ba cửa: chứng nhận hữu cơ được Anh công nhận, yêu cầu vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch (SPS), và quy tắc xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế theo Hiệp định UKVFTA (có hiệu lực từ 01/5/2021). Điểm nhiều doanh nghiệp nhầm lẫn nhất: chứng nhận hữu cơ Việt Nam (theo TCVN) hoặc chứng nhận EU KHÔNG tự động có giá trị tại Anh sau Brexit — Anh vận hành hệ thống chứng nhận hữu cơ riêng (UK organic regulation, kế thừa Quy định EU 2018/848), và sản phẩm chỉ được gắn nhãn “organic” khi được tổ chức chứng nhận do Anh công nhận kiểm tra.

Cửa một: chứng nhận hữu cơ được Anh công nhận

Sau Brexit, Anh không còn nằm trong hệ thống hữu cơ của EU. Quy định hữu cơ của Anh (UK organic regulation) yêu cầu: sản phẩm nhập khẩu muốn dán nhãn hữu cơ tại Anh phải có chứng nhận do một tổ chức chứng nhận (control body) được cơ quan có thẩm quyền của Anh công nhận — các tổ chức này do UKAS (United Kingdom Accreditation Service) công nhận năng lực, ví dụ Soil Association là tên tuổi lớn nhất. Thực tế cho doanh nghiệp Việt Nam: hoặc làm việc với tổ chức chứng nhận quốc tế có chi nhánh được Anh công nhận và hoạt động tại Việt Nam, hoặc xuất khẩu qua nhà nhập khẩu Anh đã có chuỗi chứng nhận. Lưu ý: chứng nhận phải bao phủ toàn bộ chuỗi — từ vùng trồng, cơ sở chế biến đến đóng gói; chỉ có giấy chứng nhận vùng nguyên liệu mà cơ sở đóng gói chưa được chứng nhận thì vẫn không đủ điều kiện dán nhãn.

Cửa hai: SPS — an toàn thực phẩm và kiểm dịch của Anh

Song song với chứng nhận hữu cơ, sản phẩm vẫn phải đáp ứng đầy đủ yêu cầu SPS của Anh: giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRLs), kiểm soát vi sinh, và với một số mặt hàng là kiểm dịch thực vật/động vật tại cửa khẩu. UKVFTA có chương SPS riêng tạo khung hợp tác và minh bạch hóa quy định, nhưng KHÔNG hạ thấp tiêu chuẩn — Anh giữ quyền áp dụng biện pháp SPS ở mức bảo vệ mà mình cho là phù hợp. Điểm thực tế: hàng hữu cơ không được “miễn” kiểm tra SPS; thậm chí vì định vị phân khúc cao cấp, nhà bán lẻ Anh thường yêu cầu thêm kiểm nghiệm độc lập. Doanh nghiệp nên làm việc sớm với nhà nhập khẩu để nắm danh mục kiểm tra áp dụng cho đúng mã HS của sản phẩm mình.

Cửa ba: quy tắc xuất xứ UKVFTA để hưởng thuế ưu đãi

UKVFTA xóa bỏ thuế quan cho phần lớn nông sản theo lộ trình — nhưng ưu đãi chỉ áp dụng khi hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ của hiệp định và có chứng từ chứng nhận xuất xứ hợp lệ. Với thực phẩm chế biến (ví dụ: trà hữu cơ đóng gói, cà phê hữu cơ rang xay, điều hữu cơ chế biến), cần kiểm tra quy tắc cụ thể cho từng mã HS: tỷ lệ nguyên liệu có xuất xứ, công đoạn chế biến thực hiện tại Việt Nam. Sai lầm phổ biến: nhập nguyên liệu thô từ nước thứ ba về chỉ đóng gói lại tại Việt Nam rồi kỳ vọng hưởng thuế 0% — phần lớn trường hợp không đáp ứng quy tắc xuất xứ. Tính toán chi phí: so sánh thuế MFN (nếu không đạt xuất xứ) với chi phí tuân thủ để đạt xuất xứ, rồi mới quyết định chiến lược giá.

Lộ trình thực tế: 3 bước vào thị trường Anh

Bước một — chọn tổ chức chứng nhận: xác nhận tổ chức chứng nhận dự định hợp tác có được Anh công nhận không (kiểm tra danh sách trên gov.uk), ký hợp đồng chứng nhận bao phủ toàn chuỗi. Bước hai — khóa SPS: phối hợp với nhà nhập khẩu Anh xác định đầy đủ yêu cầu kiểm tra cho mã HS, xây dựng quy trình kiểm soát từ vùng trồng đến xuất hàng, giữ hồ sơ truy xuất nguồn gốc. Bước ba — chốt xuất xứ và logistics: xác minh quy tắc xuất xứ cho từng mã HS, chuẩn bị chứng từ, và tính toán tổng chi phí landed cost (thuế ưu đãi + vận chuyển + kiểm nghiệm) trước khi báo giá. Doanh nghiệp đi đủ 3 bước này sẽ tránh được kịch bản phổ biến nhất: hàng đến cảng Anh mới phát hiện thiếu chứng nhận hợp lệ.