Giá FIT ưu đãi giai đoạn 2017-2021 đã tạo nên cơn sốt điện mặt trời — và cũng để lại di sản tranh chấp kéo dài đến hôm nay. Nhiều dự án bị thanh tra, kiểm tra lại điều kiện hưởng giá FIT; kết luận không đủ điều kiện đồng nghĩa giá mua điện bị điều chỉnh giảm, thậm chí truy thu chênh lệch. Đây là rủi ro hồi tố mà bên mua dự án điện mặt trời phải thẩm định kỹ nhất.
Vì sao bị rà soát lại giá FIT
Các quyết định giá FIT giai đoạn 2017-2021 đặt ra điều kiện hưởng cụ thể: thời điểm vận hành thương mại (COD) phải trước mốc quy định, công suất, và tuân thủ các điều kiện khác. Thanh tra, kiểm tra sau này tập trung vào câu hỏi: dự án có thực sự đáp ứng đủ điều kiện tại thời điểm COD hay không — ví dụ COD có đúng ngày công bố, công suất có đúng đăng ký, hồ sơ nghiệm thu có đầy đủ.
Kết luận không đủ điều kiện hưởng FIT dẫn đến: giá mua điện bị điều chỉnh về mức giá phù hợp (thấp hơn), và có thể bị truy thu phần chênh lệch đã thanh toán. Với dự án đang vận hành nhiều năm, số tiền truy thu có thể lên tới hàng chục tỷ đồng — đủ làm vỡ phương án tài chính.
Bên mua dự án: thẩm định gì về FIT
Trong M&A dự án điện mặt trời, thẩm định FIT là nội dung bắt buộc: kiểm tra quyết định công nhận COD, hồ sơ nghiệm thu, công suất thực tế so với đăng ký; rà soát kết luận thanh tra, kiểm tra (nếu có) và tình trạng khiếu nại; đánh giá khả năng bị rà soát trong tương lai. Mọi rủi ro FIT đều phải được định lượng và phản ánh vào giá mua — qua cơ chế giảm giá, giữ lại tiền (escrow/holdback) hoặc bảo đảm của bên bán.
Lưu ý: ngay cả dự án chưa từng bị thanh tra cũng có rủi ro tiềm ẩn — hợp đồng mua bán nên có điều khoản bảo vệ bên mua (representations & warranties về điều kiện hưởng FIT, bồi thường khi bị điều chỉnh giá hồi tố).
Chủ dự án đang vận hành: ứng phó thế nào
Một, rà soát lại toàn bộ hồ sơ COD và điều kiện hưởng FIT của dự án ngay từ bây giờ — phát hiện sớm khiếm khuyết để chuẩn bị giải trình. Hai, lưu trữ đầy đủ hồ sơ nghiệm thu, đo đếm, vận hành — khi bị thanh tra, hồ sơ đầy đủ là vũ khí phòng thủ tốt nhất. Ba, khi có kết luận thanh tra bất lợi, thực hiện đầy đủ quyền khiếu nại, khởi kiện theo quy định pháp luật — nhiều kết luận có thể bị thay đổi qua quá trình khiếu nại với chứng cứ đầy đủ.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dự án điện mặt trời bị rà soát lại giá FIT?
Các quyết định giá FIT giai đoạn 2017-2021 đặt điều kiện hưởng cụ thể (mốc COD, công suất, điều kiện khác). Thanh tra, kiểm tra sau này xác minh dự án có thực sự đáp ứng đủ điều kiện tại thời điểm COD hay không. Kết luận không đủ điều kiện dẫn đến điều chỉnh giảm giá mua điện và có thể truy thu chênh lệch đã thanh toán.
Mua lại dự án điện mặt trời cần thẩm định gì về giá FIT?
Kiểm tra quyết định công nhận COD, hồ sơ nghiệm thu, công suất thực tế so với đăng ký; rà soát kết luận thanh tra, kiểm tra và tình trạng khiếu nại; đánh giá khả năng bị rà soát tương lai. Rủi ro FIT phải được định lượng vào giá mua qua giảm giá, giữ lại tiền (escrow/holdback) hoặc bảo đảm của bên bán.
Bị kết luận không đủ điều kiện hưởng FIT thì làm gì?
Thực hiện đầy đủ quyền khiếu nại, khởi kiện theo quy định pháp luật — nhiều kết luận có thể thay đổi qua quá trình khiếu nại với chứng cứ đầy đủ. Chủ động rà soát hồ sơ COD từ bây giờ và lưu trữ đầy đủ hồ sơ nghiệm thu, đo đếm là cách phòng thủ tốt nhất.
