Tình huống: một nhà đầu tư châu Âu muốn “đặt chỗ” làm điện gió ngoài khơi tại Việt Nam, nhưng phát hiện không có “mẫu đơn xin thuê biển làm điện gió” nào cả. Thực trạng 2026: quy hoạch thì có (trụ cột của QHĐ VIII điều chỉnh), khung pháp lý thì chưa xong — đầu tư sớm đồng nghĩa với đi trước luật.
Giao khu vực biển: mảnh ghép còn thiếu lớn nhất
Điện gió ngoài khơi cần giao khu vực biển để đặt turbine — nhưng hiện chưa có quy trình riêng “giao biển làm điện gió” hoàn chỉnh. Khung hiện hành phải chắp vá từ Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (quản lý tổng thể biển) và các quy định về khảo sát biển (giấy phép khảo sát địa chất, địa vật lý biển). Hệ quả thực tế: nhà đầu tư phải xin nhiều giấy phép rời rạc, thời gian không dự báo được — đây là nút thắt số một, không phải công nghệ hay vốn.
Cơ chế giá: từ FIT sang đấu thầu/đàm phán
Thời FIT cho điện gió ngoài khơi đã qua. Hướng đi theo Luật Điện lực mới là đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư và đàm phán giá trong khung giá phát điện do Bộ Công Thương ban hành. Vấn đề: khung giá cho điện gió ngoài khơi — với chi phí đầu tư cao gấp nhiều lần điện gió trên bờ — chưa được chốt ở mức đảm bảo tính khả thi tài chính theo đánh giá của nhiều nhà đầu tư. Bài toán “giá nào thì ngân hàng cho vay được” vẫn bỏ ngỏ.
Rủi ro khi đầu tư sớm: tiền khảo sát có thể “chìm”
Đầu tư sớm vào điện gió ngoài khơi Việt Nam hiện nay có 3 rủi ro pháp lý chính: (1) chi phí khảo sát biển (vài triệu USD) có thể không được công nhận nếu cơ chế giao biển thay đổi; (2) giá điện tương lai chưa chốt — PPA ký sớm có thể phải đàm phán lại; (3) tiến độ phụ thuộc vào văn bản hướng dẫn chưa ban hành. Chiến lược khôn ngoan: khảo sát theo giai đoạn, gắn mốc pháp lý (chỉ chi tiếp khi có văn bản mới), thay vì “đổ tiền một lần”.
Hành động khuyến nghị
1. Đừng ký cam kết đầu tư lớn khi khung giao biển và khung giá chưa chốt. 2. Chia khảo sát thành giai đoạn gắn với mốc văn bản pháp lý. 3. Theo dõi sát dự thảo cơ chế giá điện gió ngoài khơi của Bộ Công Thương. 4. Mọi bước đi cần tư vấn pháp lý chuyên sâu năng lượng đồng hành.
Câu hỏi thường gặp
Thủ tục giao khu vực biển làm điện gió ngoài khơi thế nào?
Hiện chưa có quy trình riêng hoàn chỉnh “giao biển làm điện gió”. Nhà đầu tư phải chắp vá từ Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo cùng các giấy phép khảo sát biển (địa chất, địa vật lý) — nhiều giấy phép rời rạc, thời gian khó dự báo. Đây là nút thắt pháp lý số một hiện nay.
Cơ chế giá (đấu thầu, FIT) cho điện gió ngoài khơi được đề xuất thế nào?
Hướng đi là đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư và đàm phán giá trong khung giá phát điện của Bộ Công Thương (theo Luật Điện lực mới), thay vì FIT. Vấn đề: khung giá chưa được chốt ở mức đảm bảo tính khả thi tài chính theo đánh giá của nhiều nhà đầu tư.
Khảo sát biển cần những giấy phép gì?
Khảo sát địa chất, địa vật lý biển và các hoạt động trên biển cần giấy phép theo quy định về tài nguyên, môi trường biển. Nhà đầu tư nên chia khảo sát thành giai đoạn và chỉ chi tiếp khi có mốc pháp lý rõ ràng.
Rủi ro pháp lý khi đầu tư sớm vào điện gió ngoài khơi?
Ba rủi ro chính: (1) chi phí khảo sát (vài triệu USD) có thể không được công nhận nếu cơ chế giao biển thay đổi; (2) giá điện tương lai chưa chốt, PPA ký sớm có thể phải đàm phán lại; (3) tiến độ phụ thuộc văn bản hướng dẫn chưa ban hành.
Vì sao điện gió ngoài khơi là “trụ cột” của quy hoạch điều chỉnh?
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh (Quyết định 768/QĐ-TTg 15/4/2025) xác định điện gió ngoài khơi là trụ cột đảm bảo an ninh năng lượng và chuyển dịch năng lượng — nhưng khung pháp lý (giao biển, giá điện) chưa theo kịp tham vọng quy hoạch.
Nhà đầu tư nên làm gì trong khi chờ khung pháp lý hoàn chỉnh?
Chiến lược “đi trước một bước, không đi trước ba bước”: khảo sát theo giai đoạn gắn mốc pháp lý, theo dõi sát dự thảo cơ chế của Bộ Công Thương, và có tư vấn pháp lý chuyên sâu năng lượng đồng hành từ đầu.
