Tình huống: một nhà thầu xây dựng hỏi: “Điện hạt nhân Ninh Thuận tái khởi động thì doanh nghiệp Việt Nam làm được gì — hay chỉ đứng nhìn nhà thầu ngoại?” Câu trả lời nằm ở lộ trình pháp lý 3 nấc: chủ trương — luật khung — văn bản hướng dẫn, và hiện mới đi được 2 nấc.
Nấc 1 — chủ trương: Nghị quyết 174/2024/QH15
Ngày 30/11/2024, Quốc hội thông qua Nghị quyết 174/2024/QH15 về chủ trương tái khởi động dự án điện hạt nhân Ninh Thuận (dự án từng được phê duyệt năm 2009 rồi tạm dừng năm 2016). Hai nhà máy dự kiến tại Ninh Thuận 1 (Phước Dinh, Thuận Nam) và Ninh Thuận 2 (Vĩnh Hải, Ninh Hải). Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cũng đã đưa điện hạt nhân trở lại với quy mô hàng nghìn MW — tín hiệu chính trị rõ ràng: điện hạt nhân là một phần của chiến lược an ninh năng lượng dài hạn.
Nấc 2 — luật khung: Luật Năng lượng nguyên tử 94/2025/QH15
Ngày 27/6/2025, Quốc hội khóa XV thông qua Luật Năng lượng nguyên tử số 94/2025/QH15 (73 điều), có hiệu lực từ 01/01/2026, thay thế Luật Năng lượng nguyên tử 18/2008/QH12. Luật mới hiện đại hóa toàn diện: phát triển điện hạt nhân và lò phản ứng nghiên cứu, cấp phép hoạt động hạt nhân, quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng, an toàn bức xạ, an toàn và an ninh hạt nhân, ứng phó sự cố và cơ chế bồi thường thiệt hại bức xạ/hạt nhân — tiệm cận chuẩn IAEA. Đây là “luật khung” mà mọi dự án điện hạt nhân phải đứng trên.
Nấc 3 — văn bản hướng dẫn: đang chạy đua với thời gian
Để Luật 94/2025 thi hành được từ 01/01/2026, Chính phủ đang xây dựng các nghị định hướng dẫn (quy định chi tiết về phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, an toàn…). Với nhà thầu và chuỗi cung ứng, cơ hội thực tế nằm ở: xây dựng hạ tầng (đường, cảng, khu tái định cư), cung ứng vật liệu, thiết bị phụ trợ và đào tạo nhân lực — trong khi lò phản ứng và công nghệ lõi gần như chắc chắn do đối tác nước ngoài đảm nhiệm theo thỏa thuận liên chính phủ. Doanh nghiệp muốn tham gia nên chuẩn bị năng lực và chứng nhận từ bây giờ, vì tiêu chuẩn an toàn hạt nhân khắt khe hơn mọi dự án năng lượng thông thường.
Hành động khuyến nghị
1. Theo dõi tiến độ ban hành nghị định hướng dẫn Luật 94/2025 — đó là “đồng hồ” của dự án. 2. Doanh nghiệp xây dựng/vật liệu: chuẩn bị chứng nhận đáp ứng tiêu chuẩn hạt nhân. 3. Đừng kỳ vọng tham gia công nghệ lõi — tập trung vào hạ tầng và chuỗi cung ứng phụ trợ. 4. Mọi mốc pháp lý đối chiếu văn bản gốc (NQ 174/2024, Luật 94/2025).
Câu hỏi thường gặp
Lộ trình dự án Ninh Thuận 1, 2 thế nào?
Quốc hội thông qua chủ trương tái khởi động theo Nghị quyết 174/2024/QH15 (30/11/2024). Hai nhà máy dự kiến: Ninh Thuận 1 (Phước Dinh, Thuận Nam) và Ninh Thuận 2 (Vĩnh Hải, Ninh Hải). Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đã đưa điện hạt nhân trở lại quy mô hàng nghìn MW. Tiến độ chi tiết phụ thuộc văn bản hướng dẫn Luật 94/2025.
Luật Năng lượng nguyên tử (sửa đổi) có gì mới?
Luật 94/2025/QH15 (thông qua 27/6/2025, hiệu lực 01/01/2026, 73 điều, thay thế Luật 18/2008/QH12): hiện đại hóa toàn diện — phát triển điện hạt nhân, cấp phép hoạt động hạt nhân, quản lý chất thải phóng xạ, an toàn bức xạ/an toàn/an ninh hạt nhân, ứng phó sự cố, bồi thường thiệt hại — tiệm cận chuẩn IAEA.
An toàn hạt nhân: tiêu chuẩn và cơ quan quản lý?
Luật 94/2025 quy định nguyên tắc bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân, an ninh hạt nhân; quản lý nhà nước về năng lượng nguyên tử; ứng phó sự cố bức xạ/hạt nhân. Chi tiết về tiêu chuẩn và phân cấp quản lý chờ các nghị định hướng dẫn.
Cơ hội cho nhà thầu, chuỗi cung ứng Việt Nam?
Thực tế ở: xây dựng hạ tầng (đường, cảng, tái định cư), cung ứng vật liệu/thiết bị phụ trợ, đào tạo nhân lực. Lò phản ứng và công nghệ lõi gần như chắc chắn do đối tác nước ngoài đảm nhiệm theo thỏa thuận liên chính phủ. Doanh nghiệp nên chuẩn bị chứng nhận đáp ứng tiêu chuẩn hạt nhân từ bây giờ.
Vì sao dự án từng bị tạm dừng năm 2016?
Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận được phê duyệt năm 2009 và tạm dừng năm 2016 (chủ yếu vì lý do kinh tế vĩ mô thời điểm đó). Nay được tái khởi động theo Nghị quyết 174/2024/QH15 trong bối cảnh nhu cầu an ninh năng lượng và mục tiêu Net Zero 2050.
Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì từ bây giờ?
Theo dõi nghị định hướng dẫn Luật 94/2025 (đó là “đồng hồ” dự án); chuẩn bị năng lực và chứng nhận đáp ứng tiêu chuẩn an toàn hạt nhân — khắt khe hơn mọi dự án năng lượng thông thường; tập trung vào hạ tầng và chuỗi cung ứng phụ trợ thay vì công nghệ lõi.
