Tình huống: vợ chồng anh David (quốc tịch Pháp) sinh con tại một bệnh viện quốc tế ở TP.HCM. Vợ chồng lo lắng: con sinh ra tại Việt Nam có quốc tịch gì, cần làm những giấy tờ nào, và có được hưởng BHYT không?
Quốc tịch của trẻ sinh tại Việt Nam: cha mẹ quyết định, không phải nơi sinh
Việt Nam áp dụng nguyên tắc quốc tịch theo huyết thống (jus sanguinis), không áp dụng nguyên tắc theo nơi sinh (jus soli) như Mỹ. Theo Luật Quốc tịch Việt Nam 24/2008/QH12, trẻ em sinh ra có cha mẹ đều là công dân Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam dù sinh ở đâu; trẻ có cha hoặc mẹ là công dân Việt Nam thì có quốc tịch Việt Nam nếu có thỏa thuận bằng văn bản của cha mẹ (hoặc theo quy định khi không có thỏa thuận). Trong tình huống của vợ chồng anh David — cả hai đều quốc tịch Pháp — trẻ sinh ra tại Việt Nam không đương nhiên có quốc tịch Việt Nam; trẻ mang quốc tịch Pháp theo pháp luật Pháp (cần làm thủ tục công nhận, đăng ký với cơ quan đại diện Pháp). Nơi sinh (bệnh viện quốc tế tại TP.HCM) không quyết định quốc tịch — đây là hiểu lầm phổ biến (“sinh ở bệnh viện quốc tế thì con có quốc tịch nước ngoài”).
Giấy tờ sau sinh: giấy chứng sinh và khai sinh
Bệnh viện (kể cả bệnh viện quốc tế, bệnh viện tư) có trách nhiệm cấp giấy chứng sinh cho trẻ sơ sinh — đây là căn cứ để làm khai sinh. Với trẻ có cha mẹ là người nước ngoài: gia đình làm thủ tục đăng ký khai sinh theo pháp luật của nước mà trẻ mang quốc tịch (thông qua cơ quan đại diện ngoại giao của nước đó tại Việt Nam), hoặc theo thỏa thuận quốc tế. Trẻ là công dân Việt Nam (cha/mẹ là người Việt Nam): đăng ký khai sinh tại UBND cấp xã nơi cư trú theo Luật Hộ tịch 60/2014/QH13. Lưu ý thời hạn đăng ký khai sinh (60 ngày kể từ ngày sinh theo quy định) — quá hạn vẫn được đăng ký nhưng có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Giấy chứng sinh cần được bảo quản cẩn thận vì là giấy tờ gốc cho nhiều thủ tục sau này (khai sinh, hộ chiếu, BHYT).
Bảo hiểm y tế và các quyền lợi khác của trẻ sơ sinh
Trẻ em là công dân Việt Nam được cấp thẻ BHYT miễn phí (trẻ em dưới 6 tuổi thuộc diện được ngân sách nhà nước đóng BHYT) — gia đình làm thủ tục cấp thẻ BHYT cho trẻ sau khi có giấy khai sinh. Trẻ có quốc tịch nước ngoài sinh sống tại Việt Nam: không thuộc diện BHYT bắt buộc của Việt Nam (trừ trường hợp đặc biệt theo điều ước quốc tế); gia đình nên mua bảo hiểm sức khỏe tư nhân hoặc bảo hiểm quốc tế cho bé, đặc biệt khi sử dụng dịch vụ tại bệnh viện quốc tế với chi phí cao. Ngoài ra, gia đình người nước ngoài cần lưu ý thủ tục cư trú cho trẻ (thị thực, thẻ tạm trú theo diện phụ thuộc) — trẻ sơ sinh là người nước ngoài tại Việt Nam cũng cần giấy tờ cư trú hợp pháp.
Câu hỏi thường gặp
Vợ Việt Nam, chồng nước ngoài sinh con tại Việt Nam?
Trẻ có thể có quốc tịch Việt Nam nếu cha mẹ có thỏa thuận bằng văn bản chọn quốc tịch Việt Nam cho con (hoặc theo quy định khi không thỏa thuận được). Gia đình nên thỏa thuận sớm và làm thủ tục khai sinh, chọn quốc tịch ngay sau sinh để tránh rắc rối giấy tờ sau này.
Sinh tại bệnh viện quốc tế có được giấy chứng sinh Việt Nam?
Có — mọi cơ sở khám chữa bệnh tại Việt Nam (công, tư, quốc tế) đều cấp giấy chứng sinh theo mẫu chung khi trẻ sinh tại cơ sở. Giấy chứng sinh là giấy tờ hành chính, không phụ thuộc loại hình bệnh viện.
Trẻ sinh non cần chăm sóc đặc biệt, chi phí ai trả?
Trẻ là công dân Việt Nam có thẻ BHYT được quỹ BHYT thanh toán theo quyền lợi; trẻ quốc tịch nước ngoài thì gia đình tự chi trả hoặc bảo hiểm tư nhân chi trả theo hợp đồng. Chi phí chăm sóc đặc biệt tại bệnh viện quốc tế rất cao — gia đình nên chuẩn bị bảo hiểm từ trước khi sinh.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.