Thuốc thành phẩm xuất sang Anh dùng hoạt chất (API) nhập từ EU: có được cộng gộp không? Câu trả lời là không — và đây là điểm khác biệt cốt lõi giữa EVFTA và UKVFTA mà doanh nghiệp dược hay bỏ qua. UKVFTA (có hiệu lực 01/05/2021) là hiệp định riêng: nguyên liệu có xuất xứ EU không được cộng gộp cho hàng xuất sang Anh.
1. Vì sao dược phẩm “dính” cộng gộp nhiều nhất?
Chuỗi cung ứng dược phẩm toàn cầu hóa sâu: API từ Ấn Độ, Trung Quốc, EU; tá dược từ nhiều nguồn; đóng gói tại Việt Nam. Với hàng xuất sang EU theo EVFTA, API có xuất xứ EU được cộng gộp — giúp tỷ lệ trị giá không xuất xứ dễ đạt ngưỡng. Nhưng cùng viên thuốc đó xuất sang Anh theo UKVFTA: API xuất xứ EU bị coi là nguyên liệu không có xuất xứ, phải tính vào giới hạn trị giá của quy tắc mặt hàng HS chương 30. Kết quả: cùng một công thức, xuất EU đạt ưu đãi, xuất Anh trượt.
2. Tính lại công thức xuất xứ cho thị trường Anh
Doanh nghiệp dược xuất khẩu sang Anh cần: (a) lập bảng tính xuất xứ riêng cho thị trường Anh — không dùng chung bảng tính EU; (b) xác định lại tỷ lệ trị giá không xuất xứ khi API EU bị “loại” khỏi nhóm cộng gộp — nếu vượt ngưỡng, phải thay API EU bằng API có xuất xứ Việt Nam/Anh hoặc API từ nước đã có xuất xứ theo UKVFTA; (c) trên chứng từ xuất xứ ghi đúng hiệp định UKVFTA và tiêu chí “W” kèm mã HS. Thực tiễn: nhiều doanh nghiệp dược chỉ phát hiện vấn đề khi hải quan Anh từ chối ưu đãi — lúc đó lô hàng đã chịu thuế MFN và khách hàng đã mất niềm tin.
3. Bài học chung: một sản phẩm, hai bản đồ xuất xứ
Nguyên tắc áp dụng cho mọi ngành, nhưng dược phẩm là ví dụ rõ nhất vì API đắt và chiếm tỷ trọng trị giá lớn — một thay đổi nhỏ trong cộng gộp tạo ra thay đổi lớn trong tỷ lệ. Doanh nghiệp xuất khẩu cả EU và Anh phải vận hành hai hệ thống tính xuất xứ song song, cập nhật mỗi khi đổi nhà cung cấp API. Cộng gộp không phải chi tiết kỹ thuật để kế toán lo sau — đó là biến số quyết định giá chào.
Kết luận
Viên thuốc xuất Anh không “kế thừa” được xuất xứ EU của API. Trong thế giới hậu Brexit, mỗi thị trường một bản đồ cộng gộp — và dược phẩm là nơi bản đồ đó đắt giá nhất.
Câu hỏi thường gặp
API có xuất xứ EU có được cộng gộp cho thuốc xuất sang Anh không?
Không. UKVFTA là hiệp định riêng, vận hành độc lập với EVFTA; API xuất xứ EU bị coi là nguyên liệu không có xuất xứ và phải tính vào giới hạn trị giá của quy tắc mặt hàng HS chương 30.
Vì sao dược phẩm chịu ảnh hưởng cộng gộp mạnh nhất?
API đắt và chiếm tỷ trọng trị giá lớn — một thay đổi nhỏ trong cộng gộp tạo ra thay đổi lớn trong tỷ lệ trị giá không xuất xứ; cùng một công thức, xuất EU đạt ưu đãi nhưng xuất Anh có thể trượt.
Doanh nghiệp dược xuất khẩu sang Anh cần làm gì?
Lập bảng tính xuất xứ riêng cho thị trường Anh; tính lại tỷ lệ khi API EU bị loại khỏi cộng gộp; nếu vượt ngưỡng thì thay API EU bằng API có xuất xứ Việt Nam/Anh; ghi đúng UKVFTA trên chứng từ.
Khi nào doanh nghiệp thường phát hiện vấn đề cộng gộp?
Thường quá muộn — khi hải quan Anh từ chối ưu đãi, lô hàng đã chịu thuế MFN. Phải tính trước khi ký hợp đồng với khách Anh, không chờ đến khi bị từ chối.
