CBAM thường được kể từ phía nhà xuất khẩu — nhưng người ký tờ khai và nộp tiền là nhà nhập khẩu EU. Với nhà nhập khẩu tại Hà Lan, Pháp — hai cửa ngõ lớn của hàng Việt Nam vào EU — CBAM từ 01/01/2026 là một nghĩa vụ tuân thủ hoàn toàn mới: đăng ký, khai báo, mua chứng chỉ, và chịu phạt nếu sai.
1. Nghĩa vụ của nhà nhập khẩu: người khai báo CBAM được ủy quyền
Theo Quy định (EU) 2023/956, chỉ người khai báo CBAM được ủy quyền (authorised CBAM declarant) mới được nhập khẩu hàng thuộc diện CBAM (xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện, hydro). Nghĩa vụ hằng năm: khai báo lượng hàng nhập khẩu, phát thải hàm chứa của từng lô, và nộp số chứng chỉ CBAM tương ứng — giá chứng chỉ neo theo giá EU ETS. Khai sai, nộp thiếu: phạt tiền và có thể bị thu hồi tư cách. Nhà nhập khẩu Hà Lan/Pháp nhập hàng Việt Nam phải xây dựng quy trình nội bộ ngay từ 2026: ai thu thập dữ liệu phát thải từ nhà cung cấp Việt Nam, ai tính toán, ai nộp tờ khai.
2. Dữ liệu từ Việt Nam: điểm nghẽn thực tế
Phát thải hàm chứa phải tính theo phương pháp của EU — nhà nhập khẩu không thể tự “ước” mà cần số liệu từ nhà sản xuất Việt Nam, tốt nhất có thẩm định độc lập. Thực tiễn: nhiều nhà xuất khẩu Việt Nam chưa có hệ thống đo phát thải (MRV), gửi số liệu chậm hoặc không theo mẫu EU — khiến nhà nhập khẩu phải dùng giá trị mặc định (cao hơn thực tế, tốn tiền hơn) hoặc đối mặt rủi ro khai báo sai. Giải pháp: đưa nghĩa vụ cung cấp dữ liệu phát thải vào hợp đồng mua bán — định dạng, thời hạn, và chế tài khi giao chậm; nhà nhập khẩu chủ động hỗ trợ/hướng dẫn nhà cung cấp Việt Nam về phương pháp EU.
3. Chiến lược mua chứng chỉ và quản trị chi phí
Chứng chỉ CBAM phải mua và nộp hằng năm — đây là dòng tiền mới trong kinh doanh nhập khẩu. Nhà nhập khẩu cần: dự báo chi phí CBAM theo từng mặt hàng/nhà cung cấp để chào giá lại cho khách hàng; theo dõi biến động giá EU ETS (giá chứng chỉ CBAM ăn theo); và tận dụng khoản khấu trừ giá carbon đã trả tại Việt Nam theo Điều 9 (nếu Việt Nam áp thuế carbon/ETS trong tương lai và nhà sản xuất đã nộp). CBAM với nhà nhập khẩu không phải “thuế của nhà xuất khẩu” — đó là nghĩa vụ và chi phí của chính họ.
Kết luận
Nhà nhập khẩu Hà Lan, Pháp nào xây được “đường ống dữ liệu carbon” từ nhà cung cấp Việt Nam về hệ thống khai báo của mình — người đó biến CBAM từ rủi ro tuân thủ thành lợi thế mua hàng.
Câu hỏi thường gặp
Ai được nhập khẩu hàng thuộc diện CBAM vào EU?
Chỉ người khai báo CBAM được ủy quyền (authorised CBAM declarant) theo Quy định (EU) 2023/956 mới được nhập khẩu hàng thuộc 6 nhóm: xi măng, sắt thép, nhôm, phân bón, điện, hydro.
Nhà nhập khẩu phải làm gì hằng năm?
Khai báo lượng hàng nhập khẩu, phát thải hàm chứa từng lô và nộp số chứng chỉ CBAM tương ứng (giá neo theo EU ETS). Khai sai, nộp thiếu bị phạt tiền và có thể bị thu hồi tư cách.
Lấy dữ liệu phát thải ở đâu?
Từ nhà sản xuất tại Việt Nam theo phương pháp của EU, tốt nhất có thẩm định độc lập. Nên đưa nghĩa vụ cung cấp dữ liệu (định dạng, thời hạn, chế tài giao chậm) vào hợp đồng mua bán.
Có được trừ giá carbon đã trả tại Việt Nam không?
Được, theo Điều 9 Quy định (EU) 2023/956 — với điều kiện là giá carbon bắt buộc đã thực trả tại Việt Nam và có chứng từ. Tín chỉ carbon tự nguyện không được trừ.
