Trong hệ thống tư pháp Việt Nam, câu nói “thắng kiện mới là bắt đầu” đúng nhất ở khâu thi hành án: bản án có hiệu lực không tự biến thành tiền, mà phải qua cơ quan thi hành án dân sự với các bước xác minh điều kiện thi hành, kê biên và bán tài sản. Luật Thi hành án dân sự 26/2008/QH12 (sửa đổi, bổ sung năm 2014) đang được đề xuất sửa đổi; tại ngày viết (20/10/2026) văn bản sửa đổi chưa được thông qua, nên bài này vừa phân tích các định hướng dự thảo, vừa giữ trọng tâm vào chiến lược hiệu quả theo luật hiện hành.
Khó khăn hiện nay: án tồn đọng ở đâu
Ba nút thắt lặp lại trong thực tiễn: người phải thi hành án tẩu tán hoặc che giấu tài sản trước khi kê biên vì khoảng trống giữa ngày bản án có hiệu lực và ngày cưỡng chế đủ dài để di chuyển tài sản; tài sản kê biên khó bán — bất động sản định giá cao hơn thị trường, đấu giá nhiều lần không thành, làm tiền bị chôn trong tài sản; và thông tin tài sản phân mảnh giữa ngân hàng, cơ quan đăng ký đất đai, đăng ký xe khiến việc xác minh điều kiện thi hành án phụ thuộc nhiều vào manh mối do chính người được thi hành cung cấp.
Định hướng dự thảo: những gì đang được thảo luận
Theo thông tin công bố trong quá trình soạn thảo, các định hướng lớn gồm: tăng cường cơ chế xác minh và chia sẻ dữ liệu tài sản giữa cơ quan thi hành án với ngân hàng và cơ quan đăng ký; đẩy mạnh bán đấu giá tài sản trực tuyến để mở rộng người mua và minh bạch giá; hoàn thiện cơ chế thi hành án theo yêu cầu và tự nguyện thi hành có khuyến khích; và tăng trách nhiệm, chế tài với hành vi tẩu tán tài sản, trốn tránh nghĩa vụ thi hành. Các định hướng này chưa thành luật tại ngày viết — doanh nghiệp không nên hoãn chiến lược thi hành hiện tại để chờ một cơ chế chưa có hiệu lực.
Chiến lược cho chủ nợ theo luật hiện hành
Hiệu quả thi hành án được quyết định phần lớn trước khi nộp đơn yêu cầu thi hành: yêu cầu áp dụng biện pháp bảo đảm như phong tỏa tài khoản, tạm giữ tài sản ngay trong giai đoạn tố tụng khi có dấu hiệu tẩu tán; khi bản án có hiệu lực, nộp đơn yêu cầu thi hành sớm kèm bản đồ tài sản của bên thua (tài khoản, bất động sản, xe, cổ phần, khoản phải thu từ bên thứ ba) để chấp hành viên xác minh nhanh; và theo dõi sát quá trình định giá, đấu giá để khiếu nại kịp thời nếu giá khởi điểm bị đặt không thực tế. Chủ nợ thụ động chờ cơ quan thi hành án tự tìm tài sản thường là chủ nợ thu được ít nhất.
Câu hỏi thường gặp
Thi hành án dân sự hiện nay khó ở điểm nào?
Ở ba khâu: xác minh tài sản của người phải thi hành do thông tin phân mảnh; nguy cơ tẩu tán tài sản trong khoảng trống trước cưỡng chế; và tài sản kê biên khó bán đấu giá thành công ở mức giá thực tế, làm khoản thu bị kéo dài nhiều năm.
Dự thảo sửa đổi Luật Thi hành án dân sự có những điểm gì?
Các định hướng được công bố gồm tăng chia sẻ dữ liệu tài sản phục vụ xác minh, mở rộng đấu giá trực tuyến, hoàn thiện cơ chế thi hành theo yêu cầu và khuyến khích tự nguyện thi hành, và siết chế tài với hành vi tẩu tán tài sản. Tại ngày viết, đây vẫn là dự thảo chưa được thông qua.
Kê biên, bán đấu giá tài sản trong dự thảo thay đổi ra sao?
Định hướng thảo luận là minh bạch và mở rộng thị trường cho tài sản thi hành án qua đấu giá trực tuyến và cơ chế định giá sát thị trường hơn. Hiện tại, kê biên và bán đấu giá vẫn thực hiện theo Luật Thi hành án dân sự hiện hành và Luật Đấu giá tài sản 01/2016/QH14.
Chủ nợ nên làm gì để thi hành án hiệu quả?
Bảo toàn tài sản từ giai đoạn tố tụng bằng biện pháp bảo đảm khi có dấu hiệu tẩu tán; nộp đơn yêu cầu thi hành sớm kèm thông tin tài sản chi tiết; theo dõi và khiếu nại kịp thời trong khâu định giá, đấu giá; và duy trì áp lực pháp lý liên tục thay vì nộp đơn rồi chờ.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng