Một quản lý người Philippines bị doanh nghiệp FDI tại Việt Nam sa thải trái luật, đã về Manila và không có điều kiện quay lại theo đuổi vụ kiện kéo dài. Anh hỏi: đã về nước rồi có kiện được công ty ở Việt Nam không, ủy quyền cho ai thay mặt tham gia tố tụng, có tham gia phiên tòa từ xa được không, và thời hiệu kiện còn bao lâu thì hết.
Khung pháp lý điều chỉnh
Quyền khởi kiện của người lao động nước ngoài bị chấm dứt trái pháp luật không mất đi khi người đó rời Việt Nam: tranh chấp lao động phát sinh tại Việt Nam thuộc thẩm quyền của tòa án Việt Nam theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về vụ việc có yếu tố nước ngoài. Bộ luật này cho phép đương sự ủy quyền cho người khác thay mặt tham gia tố tụng — luật sư hoặc cá nhân đủ điều kiện — và văn bản ủy quyền lập ở nước ngoài phải được hợp pháp hóa lãnh sự để có giá trị sử dụng tại Việt Nam. Thời hiệu là giới hạn cứng: theo Điều 190 Bộ luật Lao động 2019, thời hiệu yêu cầu hòa giải là 6 tháng và yêu cầu tòa án giải quyết là 1 năm kể từ ngày phát hiện hành vi xâm phạm.
Phân tích áp dụng vào tình huống
Về người được ủy quyền, lựa chọn thực tế nhất là luật sư tại Việt Nam theo giấy ủy quyền hoặc hợp đồng dịch vụ pháp lý được hợp pháp hóa lãnh sự tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước sở tại của người lao động. Người được ủy quyền thực hiện toàn bộ công việc tố tụng: nộp đơn, tham gia hòa giải tiền tố tụng bắt buộc, dự phiên tòa, nhận bản án và yêu cầu thi hành án. Về tham gia từ xa, tố tụng Việt Nam hiện nay cho phép tổ chức phiên tòa trực tuyến trong các trường hợp theo quy định của tòa án và pháp luật tố tụng điện tử đang hoàn thiện, nhưng người lao động không nên đặt toàn bộ kế hoạch vào khả năng này — cơ chế ủy quyền toàn phần cho luật sư là phương án chắc chắn, phiên tòa trực tuyến chỉ là phần bổ sung khi tòa chấp nhận.
Kế hoạch thời gian cần được tính ngược từ thời hiệu: hòa giải viên lao động phải được yêu cầu trong 6 tháng, đơn kiện phải vào tòa trong 1 năm kể từ ngày biết việc sa thải trái luật. Với đương sự ở nước ngoài, các mốc này bị ăn mòn bởi thời gian dịch thuật công chứng và hợp pháp hóa giấy tờ, nên việc đầu tiên khi về nước là ký ủy quyền và chuyển hồ sơ gốc về Việt Nam ngay. Kết quả thắng kiện được thi hành như bản án lao động thông thường tại Việt Nam, và số tiền được chuyển cho người lao động theo kênh ngân hàng hợp pháp.
Trình tự thực hiện khuyến nghị
- Ký giấy ủy quyền hoặc hợp đồng dịch vụ pháp lý với luật sư tại Việt Nam và hợp pháp hóa lãnh sự ngay tại nước sở tại.
- Chuyển toàn bộ hồ sơ gốc lao động về Việt Nam: hợp đồng, quyết định sa thải, bảng lương, thư từ trao đổi.
- Nộp yêu cầu hòa giải trong thời hiệu 6 tháng và đơn kiện trong thời hiệu 1 năm theo Điều 190.
- Theo dõi thi hành án tại Việt Nam qua người được ủy quyền và nhận tiền qua tài khoản ngân hàng đứng tên người lao động.
Câu hỏi thường gặp
Đã về nước rồi thì có kiện được công ty ở Việt Nam không?
Kiện được. Việc rời khỏi Việt Nam không làm mất quyền khởi kiện về một tranh chấp lao động phát sinh tại Việt Nam; tòa án Việt Nam có thẩm quyền với vụ việc lao động có yếu tố nước ngoài theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Điều kiện tiên quyết là hành động trong thời hiệu của Điều 190 Bộ luật Lao động 2019 và hoàn tất bước hòa giải tiền tố tụng.
Ủy quyền cho ai thay mặt tham gia tố tụng?
Ủy quyền cho luật sư tại Việt Nam là lựa chọn chuẩn nhất; ngoài ra có thể ủy quyền cho cá nhân đủ điều kiện theo pháp luật tố tụng. Văn bản ủy quyền ký ở nước ngoài phải được chứng nhận và hợp pháp hóa lãnh sự tại cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam để được tòa án chấp nhận.
Có tham gia phiên tòa từ xa được không?
Có khả năng trong các trường hợp tòa án tổ chức phiên tòa trực tuyến theo quy định tố tụng hiện hành, nhưng đây là quyết định của tòa theo từng vụ việc, không phải quyền mặc nhiên của đương sự ở nước ngoài. Phương án bảo đảm là ủy quyền toàn phần cho luật sư tham gia mọi phiên họp, phiên tòa thay mặt, kể cả khi tòa xét xử trực tiếp.
Thời hiệu kiện còn bao lâu?
Thời hiệu yêu cầu hòa giải là 6 tháng và yêu cầu tòa án là 1 năm kể từ ngày người lao động phát hiện hành vi sa thải trái pháp luật, theo Điều 190 Bộ luật Lao động 2019. Thời gian ở nước ngoài không làm thời hiệu dừng lại, nên việc chuẩn bị ủy quyền và hồ sơ phải bắt đầu ngay khi về nước.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng