Không ít doanh nghiệp FDI chỉ phát hiện một dòng doanh thu thuộc diện không chịu thuế GTGT khi cơ quan thuế loại toàn bộ thuế đầu vào liên quan lúc kiểm tra. Điều 5 Luật Thuế GTGT 48/2024 liệt kê nhóm đối tượng này; vấn đề không nằm ở việc xuất hóa đơn không thuế, mà ở hệ quả khấu trừ âm thầm đi kèm.
Căn cứ pháp lý
- Điều 5 Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15: đối tượng không chịu thuế gồm sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản chưa qua chế biến do tổ chức, cá nhân tự sản xuất bán ra và ở khâu nhập khẩu; phân bón; thức ăn chăn nuôi; muối; và nhiều nhóm dịch vụ đặc thù.
- Nhóm dịch vụ không chịu thuế doanh nghiệp FDI hay gặp: dịch vụ cấp tín dụng, kinh doanh chứng khoán, chuyển nhượng vốn, dịch vụ tài chính phái sinh, bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm liên quan đến con người, dịch vụ khám chữa bệnh, dạy học và dạy nghề theo quy định.
- Điều 14 Luật 48/2024 về khấu trừ: thuế GTGT đầu vào chỉ được khấu trừ khi dùng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế; đầu vào dùng cho hoạt động không chịu thuế không được khấu trừ và phải tính vào chi phí hoặc nguyên giá tài sản.
- Trường hợp doanh nghiệp có cả hoạt động chịu thuế và không chịu thuế mà không hạch toán riêng được đầu vào, phần đầu vào dùng chung được phân bổ theo tỷ lệ doanh thu giữa hai nhóm hoạt động theo quy định hướng dẫn.
- Hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế không thuộc phạm vi giảm thuế 8% theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP, vì chính sách giảm chỉ áp dụng cho nhóm đang chịu thuế suất 10%.
Các tình huống không chịu thuế FDI thường gặp nhất
Tình huống thứ nhất xuất hiện ở tập đoàn có công ty tài chính hoặc hoạt động cho vay nội bộ: lãi cho vay và dịch vụ cấp tín dụng thuộc diện không chịu thuế, trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn xuất hóa đơn có thuế cho khoản thu này. Tình huống thứ hai là chuyển nhượng vốn khi tái cấu trúc tập đoàn tại Việt Nam, một giao dịch không chịu thuế GTGT dù giá trị rất lớn.
Tình huống thứ ba là doanh nghiệp có phòng khám nội bộ thu phí, hoặc trung tâm đào tạo thu học phí từ bên ngoài: khám chữa bệnh và dạy nghề đúng quy định thuộc diện không chịu thuế. Tình huống thứ tư nằm ở khâu nhập khẩu phân bón, thức ăn chăn nuôi phục vụ dự án nông nghiệp công nghệ cao, vốn được nhiều nhà đầu tư nước ngoài quan tâm.
Hệ quả khấu trừ: cái giá thật của diện không chịu thuế
Khi một phần doanh thu không chịu thuế, toàn bộ thuế đầu vào gắn trực tiếp với phần doanh thu đó bị loại khỏi khấu trừ: tiền thuê văn phòng của bộ phận cho vay, phần mềm dùng riêng cho hoạt động đào tạo thu phí, hay chi phí tư vấn cho thương vụ chuyển nhượng vốn. Doanh nghiệp phải thiết kế mã chi phí riêng ngay từ khi phát sinh, thay vì cuối năm mới tách bằng ước tính.
Với đầu vào dùng chung như điện, nước, thuê tòa nhà cho cả hai nhóm hoạt động, doanh nghiệp phân bổ theo tỷ lệ doanh thu chịu thuế trên tổng doanh thu của kỳ. Tỷ lệ này biến động theo kỳ kinh doanh nên cần tính lại định kỳ và lưu bảng phân bổ kèm tờ khai, tránh áp dụng một tỷ lệ cố định suốt nhiều năm, một lỗi rất hay bị nêu trong biên bản kiểm tra.
Không chịu thuế khác 0% ở điểm nào
Cả hai trường hợp người mua đều không thấy thuế trên hóa đơn, nhưng bản chất ngược nhau. Hàng chịu thuế suất 0% vẫn là hàng chịu thuế: người bán được khấu trừ toàn bộ đầu vào liên quan và có thể được hoàn thuế khi đủ điều kiện tại Điều 15. Hàng không chịu thuế nằm ngoài hệ thống thuế GTGT: người bán không được khấu trừ đầu vào, và chi phí thuế bị chôn vào giá thành.
Khác biệt này quyết định chiến lược định giá khi doanh nghiệp FDI cân nhắc mở thêm mảng dịch vụ mới. Một mảng dịch vụ chịu thuế 0% hướng tới khách hàng nước ngoài thường có biên lợi nhuận sau thuế tốt hơn mảng tương tự không chịu thuế bán trong nước, dù doanh thu danh nghĩa bằng nhau, vì đầu vào của mảng 0% được khấu trừ và hoàn lại.
Câu hỏi thường gặp
Những hàng hóa, dịch vụ nào không chịu thuế GTGT?
Theo Điều 5 Luật 48/2024, nhóm chính gồm sản phẩm nông nghiệp chưa qua chế biến ở khâu tự sản xuất và nhập khẩu, phân bón, thức ăn chăn nuôi, muối, dịch vụ cấp tín dụng, kinh doanh chứng khoán, chuyển nhượng vốn, dịch vụ tài chính phái sinh, bảo hiểm nhân thọ, dịch vụ khám chữa bệnh và dạy học, dạy nghề theo quy định, cùng một số nhóm đặc thù khác được liệt kê trong điều luật.
Công ty FDI thường gặp trường hợp không chịu thuế nào?
Phổ biến nhất là lãi và dịch vụ cho vay nội bộ tập đoàn, chuyển nhượng vốn khi tái cấu trúc, phí khám chữa bệnh của phòng khám nội bộ có thu phí, học phí của hoạt động đào tạo thu phí bên ngoài, và khâu nhập khẩu phân bón hoặc thức ăn chăn nuôi cho dự án nông nghiệp. Đây đều là các dòng doanh thu dễ bị bỏ sót khi doanh nghiệp mặc định mọi doanh thu đều chịu thuế.
Không chịu thuế khác gì với thuế suất 0%?
Khác biệt cốt lõi nằm ở khấu trừ. Hàng chịu thuế suất 0% vẫn là hàng chịu thuế nên doanh nghiệp được khấu trừ toàn bộ thuế đầu vào liên quan và có thể được hoàn thuế theo Điều 15. Hàng không chịu thuế nằm ngoài hệ thống: thuế đầu vào gắn với hoạt động đó không được khấu trừ mà tính vào chi phí, khiến chi phí thực tế của hoạt động không chịu thuế luôn cao hơn vẻ bề ngoài.
Bán hàng không chịu thuế thì thuế đầu vào có được khấu trừ không?
Không, đối với phần đầu vào dùng trực tiếp cho hoạt động không chịu thuế. Nếu đầu vào dùng chung cho cả hoạt động chịu thuế và không chịu thuế mà không hạch toán riêng được, doanh nghiệp phân bổ theo tỷ lệ doanh thu của kỳ và chỉ khấu trừ phần thuộc về hoạt động chịu thuế. Bảng phân bổ cần được lập và lưu kèm hồ sơ khai thuế của từng kỳ.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng