Định danh khách hàng điện tử cho phép mở tài khoản và vay online trong vài phút, nhưng mỗi tài khoản mở bằng eKYC là một cam kết pháp lý về danh tính. Fintech dùng eKYC của đối tác hay tự xây đều phải trả lời cùng một câu hỏi khi có gian lận: ai chịu trách nhiệm về một khách hàng đã được định danh sai.
Căn cứ pháp lý
- Luật Phòng, chống rửa tiền 14/2022/QH15 và Nghị định 19/2023/NĐ-CP: nghĩa vụ nhận biết khách hàng là gốc pháp lý của mọi quy trình eKYC trong lĩnh vực tài chính.
- Quyết định 2345/QĐ-NHNN về an toàn thanh toán trực tuyến (áp dụng từ 01/7/2024): giao dịch vượt ngưỡng phải xác thực sinh trắc học đối chiếu dữ liệu căn cước.
- Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 91/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026) và Nghị định 356/2025/NĐ-CP (thay Nghị định 13/2023/NĐ-CP): dữ liệu sinh trắc học là dữ liệu cá nhân nhạy cảm với chế độ bảo vệ cao hơn.
Phân tích chi tiết
eKYC tại Việt Nam được xây trên khung nhận biết khách hàng của pháp luật phòng chống rửa tiền — Luật Phòng, chống rửa tiền 14/2022/QH15 và Nghị định 19/2023/NĐ-CP — cùng quy định của Ngân hàng Nhà nước về mở và sử dụng tài khoản thanh toán bằng phương tiện điện tử cho phép xác thực bằng công nghệ nhận dạng và đối chiếu dữ liệu. Tầng xác thực giao dịch được siết thêm bởi Quyết định 2345/QĐ-NHNN về giải pháp an toàn bảo mật trong thanh toán trực tuyến, buộc xác thực sinh trắc học với các giao dịch vượt ngưỡng giá trị quy định. Dữ liệu sinh trắc học và dữ liệu định danh thuộc nhóm dữ liệu cá nhân nhạy cảm theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 91/2025/QH15 hiệu lực 01/01/2026 và Nghị định 356/2025/NĐ-CP thay Nghị định 13/2023/NĐ-CP, nên hồ sơ eKYC phải có đánh giá tác động xử lý dữ liệu cá nhân, cơ sở đồng ý rõ ràng cho phần sinh trắc học và chính sách lưu trữ, xóa dữ liệu định danh. Về trách nhiệm, tổ chức tài chính không chuyển được nghĩa vụ nhận biết khách hàng sang nhà cung cấp công nghệ: khi thuê ngoài eKYC, hợp đồng phải phân bổ trách nhiệm về độ chính xác của đối chiếu giấy tờ và khuôn mặt, nhật ký xác thực phải lưu được để tái hiện từng lần định danh, và tổ chức vẫn là bên trả lời cơ quan quản lý khi có tài khoản bị dùng cho gian lận.
Rủi ro cần lưu ý
Rủi ro kỹ thuật đang tăng nhanh nhất là giả mạo sinh trắc học bằng hình ảnh và video deepfake, nên eKYC chỉ dựa vào ảnh chụp khuôn mặt tĩnh không còn đủ sức phòng thủ; chuẩn thực hành là phát hiện sống động chủ động, đối chiếu chip trong căn cước công dân khi có thể và phong tỏa giao dịch bất thường sau định danh. Rủi ro tuân thủ thứ hai là dùng lại dữ liệu định danh cho mục đích tiếp thị ngoài phạm vi đồng ý ban đầu, vi phạm nguyên tắc giới hạn mục đích của pháp luật dữ liệu cá nhân. Khi hợp tác giữa ngân hàng và fintech trong mô hình đại lý hoặc nền tảng vay, thỏa thuận phải ghi rõ bên nào lưu giữ hồ sơ định danh gốc và thời hạn lưu, vì khi thanh tra đến, bên không giữ được hồ sơ sẽ bị đánh giá là không hoàn thành nghĩa vụ nhận biết khách hàng.
Việc cần làm ngay
- Lập đánh giá tác động xử lý dữ liệu cá nhân cho toàn bộ luồng eKYC trước khi đưa vào vận hành chính thức.
- Ghi vào hợp đồng thuê ngoài eKYC điều khoản phân bổ trách nhiệm về lỗi định danh và nghĩa vụ bàn giao nhật ký xác thực khi chấm dứt hợp đồng.
- Áp dụng phát hiện sống động chủ động và đối chiếu dữ liệu căn cước gắn chip cho các luồng mở tài khoản có hạn mức cao.
Câu hỏi thường gặp
eKYC trong fintech là gì và ai chịu trách nhiệm cuối cùng về định danh?
Nhìn vào quy định hiện hành, eKYC là cách thực hiện nghĩa vụ nhận biết khách hàng bằng phương tiện điện tử, và tổ chức tài chính vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng dù thuê đối tác công nghệ. Nếu hồ sơ thực tế về ekyc khác với giả định nêu trên, kết luận cũng cần được điều chỉnh theo.
Dữ liệu sinh trắc học thu qua eKYC được pháp luật dữ liệu xếp vào nhóm nào?
Với câu hỏi này, Dữ liệu sinh trắc học trong eKYC là dữ liệu cá nhân nhạy cảm theo Luật 91/2025/QH15, cần cơ sở đồng ý rõ ràng và đánh giá tác động xử lý dữ liệu. Đây cũng là nội dung cơ quan quản lý thường hỏi đầu tiên khi kiểm tra ekyc.
eKYC khi mở tài khoản có thay thế được xác thực sinh trắc học khi giao dịch không?
Điểm mấu chốt là: Giao dịch vượt ngưỡng giá trị phải thêm xác thực sinh trắc học theo Quyết định 2345/QĐ-NHNN, nên eKYC mở tài khoản chưa thay thế được xác thực giao dịch. Sai lệch ở điểm này trong ekyc là lỗi bị phát hiện nhiều khi hậu kiểm.
Dữ liệu định danh của khách hàng có được dùng cho tiếp thị không?
Xét theo thực tiễn áp dụng, Không nên: dùng dữ liệu định danh cho tiếp thị vượt phạm vi đồng ý vi phạm nguyên tắc giới hạn mục đích của pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân. Mọi thỏa thuận miệng về ekyc đều nên được thay bằng văn bản.
Khi thuê ngoài eKYC, hợp đồng với nhà cung cấp công nghệ cần ghi những gì?
Hợp đồng thuê ngoài cần phân bổ rõ trách nhiệm về độ chính xác của việc đối chiếu giấy tờ và khuôn mặt, tiêu chuẩn phát hiện giả mạo và sống động, nghĩa vụ lưu và bàn giao nhật ký xác thực khi chấm dứt hợp đồng, và cam kết bảo mật dữ liệu sinh trắc học, vì tổ chức tài chính vẫn là bên trả lời cơ quan quản lý khi tài khoản định danh sai bị dùng cho gian lận.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng