Điện tái tạo là lĩnh vực mà “có chấp thuận chủ trương” chưa bao giờ là đủ: dự án phải nằm trong quy hoạch điện, phải có cửa đấu nối lưới, và phải có cơ chế bán điện sống được. Sau Quy hoạch điện VIII điều chỉnh (Quyết định 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025) và Luật Điện lực 61/2024/QH15, khung pháp lý của điện gió, điện mặt trời tại Việt Nam đã sang trang mới — nhưng logic ba cửa quy hoạch — chấp thuận — đấu nối/bán điện vẫn là trục xương sống của mọi dự án.
Cửa một: quy hoạch và kế hoạch thực hiện
Dự án điện chỉ triển khai được khi nguồn điện và lưới điện truyền tải liên quan nằm trong quy hoạch phát triển điện lực quốc gia (hiện là Quy hoạch điện VIII điều chỉnh theo Quyết định 768/QĐ-TTg) và kế hoạch thực hiện quy hoạch của tỉnh, trung ương. Dự án ngoài quy hoạch — công suất không có trong danh mục, địa điểm không khớp phân bổ theo tỉnh — không thể đi tiếp dù nhà đầu tư sẵn sàng mọi nguồn lực; con đường duy nhất là chờ đợt điều chỉnh quy hoạch hoặc kế hoạch thực hiện, một biến số thời gian nằm ngoài kiểm soát của nhà đầu tư. Điểm này đặc biệt nghiêm với điện mặt trời áp mái tự sản tự tiêu và điện gió ngoài khơi, những mảng mà phân bổ công suất theo vùng, theo tỉnh quyết định trực tiếp khả năng cấp phép.
Với nhà máy điện trong khu công nghiệp phục vụ phụ tải tại chỗ, bức tranh khác một chút: điện áp mái tự dùng không bán lên lưới đi theo cơ chế nguồn điện tự sản tự tiêu theo Luật Điện lực 61/2024/QH15 và văn bản hướng dẫn — rào cản quy hoạch nhẹ hơn nhiều so với dự án bán điện thương mại, và đây là lý do mô hình áp mái tại nhà máy FDI bùng nổ nhanh hơn mô hình trang trại điện.
Cửa hai và ba: chấp thuận chủ trương và đấu nối, bán điện
Chấp thuận chủ trương dự án điện thực hiện theo khung Luật Đầu tư 143/2025/QH15: dự án thuộc danh mục Điều 24 (trong đó có dự án năng lượng thuộc các nhóm đặc thù như điện hạt nhân, điện gió ngoài khơi theo cơ chế riêng, dự án trong vùng bảo vệ di tích, dự án quy mô đất lớn) thì theo phân cấp Điều 25 — Chủ tịch UBND tỉnh là cấp quyết định mặc định cho phần lớn dự án điện tái tạo trên bờ, Thủ tướng với các nhóm luật liệt kê, Quốc hội chỉ còn dự án cần cơ chế, chính sách đặc biệt. Dự án điện không thuộc danh mục Điều 24 thì đi đường đăng ký đầu tư thông thường kèm ngành nghề kinh doanh điện lực có điều kiện.
Cửa thứ ba mới là nơi nhiều dự án chết: đấu nối và bán điện. Dự án bán điện lên lưới phải có thỏa thuận đấu nối với đơn vị điện lực, tuân thủ quy định về hệ thống điện truyền tải, phân phối và điều kiện kỹ thuật; cơ chế giá và hợp đồng mua bán điện (PPA) tuân khung giá do Bộ Công Thương ban hành theo từng thời kỳ và loại hình nguồn (hậu thời kỳ giá FIT cố định, phần lớn dự án mới đi qua cơ chế đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư gắn với giá điện hoặc khung giá thương thảo). Bên cạnh bán cho EVN, cơ chế mua bán điện trực tiếp DPPA theo Nghị định 80/2024/NĐ-CP mở đường cho nhà máy điện tái tạo bán thẳng cho khách hàng dùng điện lớn — qua lưới riêng hoặc qua lưới quốc gia — một lựa chọn đang thay đổi cấu trúc tài chính của nhiều dự án điện gió, điện mặt trời quy mô lớn.
Lưu ý thực hành theo từng loại hình
Điện gió ngoài khơi đi theo cơ chế đặc thù riêng về khảo sát, giao khu vực biển và lựa chọn nhà đầu tư — không áp khung dự án điện trên bờ. Điện mặt trời áp mái tại nhà máy: kiểm tra trần công suất tự dùng, điều kiện không bán ngược lên lưới (hoặc bán theo cơ chế cho phép), và sự đồng ý của chủ hạ tầng khu công nghiệp nếu mái thuộc công trình thuê. Dự án điện sinh khối, điện rác: chồng thêm lớp pháp lý môi trường và nguồn nguyên liệu — chấp thuận đầu tư không giải quyết bài toán cung ứng nhiên liệu 25 năm. Và mọi dự án điện đều phải tính từ đầu yếu tố cắt giảm công suất (curtailment) khi lưới quá tải — rủi ro này nằm ngoài văn bản chấp thuận nhưng quyết định dòng tiền thật.
Một dự án điện tái tạo khả thi phải khóa đủ ba cửa: có tên trong quy hoạch và kế hoạch thực hiện, chấp thuận chủ trương đúng cấp, và cơ chế đấu nối — bán điện rõ ràng từ PPA tới DPPA. Nhà đầu tư chỉ tính cửa thứ hai là nhà đầu tư mới đi được một phần ba đường. .
Câu hỏi thường gặp
Dự án điện, năng lượng tái tạo cần phê duyệt gì?
Ba lớp: một, dự án phải nằm trong Quy hoạch điện VIII điều chỉnh (Quyết định 768/QĐ-TTg năm 2025) và kế hoạch thực hiện quy hoạch; hai, chấp thuận chủ trương đầu tư nếu thuộc danh mục Điều 24 Luật Đầu tư 143/2025/QH15 (phân cấp Điều 25 — phần lớn là Chủ tịch UBND tỉnh), hoặc đăng ký đầu tư thông thường nếu ngoài danh mục; ba, thỏa thuận đấu nối lưới và cơ chế bán điện (PPA theo khung giá, đấu thầu, hoặc DPPA theo Nghị định 80/2024/NĐ-CP), cùng giấy phép hoạt động điện lực ở khâu vận hành.
Điện tái tạo trong quy hoạch điện VIII phê duyệt thế nào?
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh theo Quyết định 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 xác định cơ cấu nguồn và phân bổ công suất theo loại hình, vùng và tỉnh; kế hoạch thực hiện quy hoạch cụ thể hóa danh mục dự án theo giai đoạn. Dự án có tên trong quy hoạch và kế hoạch mới đủ điều kiện đi tiếp sang chấp thuận chủ trương và lựa chọn nhà đầu tư (đấu thầu với nhiều loại hình). Dự án chưa có tên phải chờ điều chỉnh quy hoạch hoặc kế hoạch — không có đường tắt hành chính.
Thẩm quyền phê duyệt dự án điện mặt trời, điện gió thuộc cấp nào?
Theo phân cấp Điều 25 Luật Đầu tư 143/2025/QH15: Chủ tịch UBND cấp tỉnh quyết định chấp thuận chủ trương với phần lớn dự án điện tái tạo thuộc danh mục Điều 24 không thuộc thẩm quyền cao hơn; Thủ tướng với các nhóm liệt kê tại Điều 25 (gồm dự án đặc thù, quy mô đặc biệt theo luật); Quốc hội chỉ quyết định khi dự án cần cơ chế, chính sách đặc biệt vượt khung luật. Điện gió ngoài khơi theo cơ chế riêng. Dự án ngoài danh mục Điều 24 thì không cần chấp thuận chủ trương, đi đường đăng ký đầu tư.
DPPA áp dụng cho dự án điện tái tạo ra sao?
Nghị định 80/2024/NĐ-CP về mua bán điện trực tiếp cho phép nhà máy điện tái tạo (điện gió, điện mặt trời và một số loại hình theo quy định) bán điện thẳng cho khách hàng sử dụng điện lớn theo hai mô hình: qua đường dây riêng do các bên tự đầu tư, hoặc qua lưới điện quốc gia với cơ chế hợp đồng và thanh toán qua thị trường điện. DPPA giúp dự án không phụ thuộc hoàn toàn vào PPA với EVN và giúp khách hàng FDI đạt mục tiêu năng lượng xanh — điều kiện, ngưỡng khách hàng và thủ tục theo Nghị định 80/2024 và hướng dẫn của Bộ Công Thương.
Lắp điện áp mái tại nhà máy có cần chấp thuận chủ trương?
Điện mặt trời áp mái tự sản tự tiêu tại nhà máy nhìn chung không phải dự án đầu tư phải chấp thuận chủ trương như trang trại điện bán điện thương mại; nó đi theo cơ chế nguồn điện tự sản tự tiêu của Luật Điện lực 61/2024/QH15 và văn bản hướng dẫn: thông báo, đăng ký với cơ quan điện lực và chính quyền theo quy mô công suất, bảo đảm không phát ngược lên lưới ngoài phần được phép, và đáp ứng an toàn xây dựng, phòng cháy cho công trình mái. Nếu có bán điện ra ngoài phạm vi tự tiêu thụ, mô hình pháp lý thay đổi và phải rà soát lại theo cơ chế bán điện tương ứng.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng