Nhiều doanh nghiệp Nhật Bản và Đức mặc định rằng nước mình có hiệp định bảo hiểm xã hội với Việt Nam như với các nước khác. Thực tế đến 21/10/2026, Việt Nam mới có đúng một hiệp định BHXH song phương đang hiệu lực — với Hàn Quốc; Nhật Bản đang trong quá trình đàm phán, còn Đức thì chưa có hiệp định.
Trạng thái pháp lý thật của từng nước
Với Nhật Bản, hai nước đang ở giai đoạn đàm phán liên chính phủ về hiệp định BHXH — phía Nhật Bản công khai liệt kê Việt Nam trong nhóm nước đang đàm phán, các vòng làm việc đã diễn ra trong năm 2025, nhưng chưa có văn bản nào được ký và đương nhiên chưa có hiệu lực. Với Đức, hiện không tồn tại hiệp định BHXH song phương Việt Nam – Đức. Hệ quả trực tiếp: chuyên gia Nhật Bản và Đức làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH tại Việt Nam theo Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024/QH15 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP, gồm chế độ hưu trí, tử tuất và các chế độ mở rộng theo luật mới, với mức đóng của người sử dụng lao động và người lao động như khung chung.
Không có hiệp định thì mất gì, còn gì
Không có hiệp định nghĩa là không có cơ chế miễn đóng trùng và không có cộng dồn thời gian: chuyên gia về nước giữa chừng chỉ còn đường hưởng BHXH một lần theo Luật Bảo hiểm xã hội 41/2024 nếu đủ điều kiện, và thời gian đóng tại Việt Nam không tự động chuyển thành thời gian tham gia hệ thống hưu trí Nhật Bản hay Đức. Ở phía Nhật Bản, người lao động về nước có cơ chế hoàn trả hưu trí một lần của hệ thống Nhật cho thời gian đóng tại Nhật — cơ chế đó thuộc pháp luật Nhật, không liên quan đến thời gian đóng ở Việt Nam. Doanh nghiệp cần nói rõ điểm này ngay trong thư cử đi, vì nhiều chuyên gia mặc định tổng thời gian hai nước sẽ được cộng như trường hợp Hàn Quốc.
Doanh nghiệp Nhật, Đức cần làm khác đi ở điểm nào
- Ngân sách nhân sự phải tính đủ chi phí BHXH Việt Nam cho chuyên gia Nhật, Đức như lao động thuộc diện bắt buộc, không dự phòng khoản miễn theo hiệp định.
- Ghi rõ trong quyết định cử đi rằng thời gian đóng tại Việt Nam không được cộng dồn vào hệ thống nước cử đi và nêu phương án BHXH một lần khi kết thúc nhiệm kỳ.
- Theo dõi tiến trình đàm phán VN–Nhật Bản theo từng năm tài chính để kịp chuyển đổi cơ chế đóng khi hiệp định được ký và có hiệu lực.
Câu hỏi thường gặp
Có hiệp định BHXH với Nhật, Đức?
Chưa có hiệp định nào đang hiệu lực. Hiệp định với Nhật Bản đang ở giai đoạn đàm phán liên chính phủ; với Đức chưa có hiệp định song phương về BHXH. Hiệp định BHXH duy nhất của Việt Nam đang hiệu lực là với Hàn Quốc, từ ngày 01/01/2024.
Miễn?
Không có căn cứ miễn đóng trùng cho lao động Nhật Bản, Đức tại Việt Nam. Họ thuộc diện BHXH bắt buộc theo Luật BHXH 41/2024/QH15 và Nghị định 158/2025/NĐ-CP nếu làm việc theo hợp đồng lao động thuộc diện điều chỉnh.
Thủ tục?
Không có thủ tục xin miễn theo hiệp định cho hai nước này; doanh nghiệp đăng ký tham gia BHXH cho lao động Nhật, Đức như quy trình thông thường tại cơ quan BHXH nơi doanh nghiệp đặt trụ sở, đồng thời hoàn tất giấy phép lao động và khai trình lao động nước ngoài.
Áp dụng?
Quy định trong nước áp dụng đầy đủ: đóng hưu trí, tử tuất và các chế độ theo Luật BHXH 41/2024; khi chấm dứt hợp đồng và rời Việt Nam, người lao động có thể xét hưởng BHXH một lần theo điều kiện của luật thay vì cộng dồn sang hệ thống nước mình.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
