Doanh nghiệp FDI kinh doanh vận tải đường bộ tại Việt Nam không bị áp điều kiện phương tiện riêng theo quốc tịch; đội xe của họ chịu cùng một hệ chuẩn như doanh nghiệp trong nước: niên hạn sử dụng, đăng kiểm định kỳ, thiết bị giám sát hành trình và phù hiệu kinh doanh vận tải. Ba điểm nhà đầu tư nước ngoài hay vướng nhất là tuổi thọ pháp lý của xe tải nhập khẩu đã qua sử dụng, chu kỳ đăng kiểm theo tuổi xe, và câu hỏi xe mang biển nước ngoài có được đưa vào chạy tại Việt Nam hay không. Bài viết trình bày từng lớp điều kiện trên khung Luật Đường bộ 2024, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 và Nghị định 158/2024/NĐ-CP.
Căn cứ pháp lý
Điều kiện kỹ thuật của phương tiện kinh doanh vận tải được đặt trên ba tầng văn bản. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 41/2024/QH15 quy định niên hạn sử dụng của xe cơ giới tại Điều 40 và điều kiện xe tham gia giao thông. Luật Đường bộ 35/2024/QH15 tại khoản 11 Điều 56 yêu cầu xe ô tô kinh doanh vận tải phải đáp ứng niên hạn sử dụng, được trang bị thiết bị giám sát hành trình và thiết bị ghi nhận hình ảnh người lái xe đối với loại xe thuộc diện lắp đặt theo quy định. Nghị định 158/2024/NĐ-CP quy định chi tiết hoạt động vận tải đường bộ, thay thế Nghị định 10/2020/NĐ-CP: xe kinh doanh vận tải hàng hóa phải được cấp phù hiệu XE CHỞ HÀNG, dữ liệu giám sát hành trình phải truyền về hệ thống của cơ quan quản lý, và đơn vị vận tải phải có bộ phận theo dõi an toàn giao thông. Kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường xe cơ giới thực hiện tại các đơn vị đăng kiểm theo chu kỳ do Bộ Xây dựng quy định.
Niên hạn sử dụng: xe chở hàng tối đa 25 năm
Theo Điều 40 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, thời hạn sử dụng của xe ô tô chở hàng là không quá 25 năm và của xe ô tô chở người là không quá 20 năm, tính từ năm sản xuất của xe. Đây là giới hạn cứng áp cho mọi chủ xe, không phân biệt doanh nghiệp FDI hay trong nước. Xe hết niên hạn không được phép lưu hành trên đường bộ; cơ quan đăng ký thu hồi giấy chứng nhận đăng ký và biển số theo quy trình quản lý xe hết niên hạn. Đối với nhà đầu tư mua đội xe đã qua sử dụng để giảm vốn đầu tư ban đầu, niên hạn tính từ năm sản xuất chứ không tính từ năm nhập khẩu hay năm đăng ký lần đầu tại Việt Nam, nên một xe tải sản xuất cách đây 20 năm dù còn tốt về kỹ thuật cũng chỉ còn tối đa 05 năm khai thác hợp pháp. Điều khiển xe quá niên hạn sử dụng tham gia giao thông bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP và phương tiện có thể bị tịch thu trong các trường hợp luật định.
Đăng kiểm xe tải: chu kỳ theo tuổi và loại xe
Xe tải kinh doanh vận tải phải kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường định kỳ tại đơn vị đăng kiểm; xe không có giấy chứng nhận kiểm định còn hiệu lực hoặc tem kiểm định hết hạn không được tham gia giao thông và không được cấp, duy trì phù hiệu vận tải. Chu kỳ kiểm định được quy định theo loại phương tiện và thời gian đã sử dụng: xe mới có chu kỳ đầu dài hơn, xe càng cũ chu kỳ càng ngắn, dao động từ 06 đến 24 tháng tùy nhóm. Doanh nghiệp vận tải phải quản trị lịch đăng kiểm như một phần của kế hoạch điều xe, vì xe hết hạn kiểm định bị cảnh sát giao thông xử phạt, bị buộc dừng lưu hành, đồng thời dữ liệu giám sát hành trình không đồng bộ sẽ làm lộ vi phạm khi cơ quan quản lý đối chiếu. Khi mua xe đã qua sử dụng, người mua cần kiểm tra đồng thời ba mốc: năm sản xuất để tính niên hạn còn lại, kỳ kiểm định hiện tại và tình trạng thế chấp, phạt nguội chưa xử lý của xe.
Thiết bị bắt buộc trên xe kinh doanh vận tải
Ngoài niên hạn và đăng kiểm, xe ô tô kinh doanh vận tải hàng hóa phải lắp thiết bị giám sát hành trình hợp chuẩn, truyền dữ liệu về hệ thống quản lý của cơ quan nhà nước trong suốt quá trình hoạt động; xe thuộc nhóm quy định còn phải lắp camera ghi nhận hình ảnh người lái xe. Dữ liệu giám sát hành trình là căn cứ để cơ quan quản lý xử lý các vi phạm về tốc độ, thời gian lái xe liên tục và hành trình chạy ngoài tuyến đăng ký. Đơn vị vận tải phải bố trí bộ phận hoặc người theo dõi, tổng hợp dữ liệu an toàn giao thông và nhắc nhở lái xe vi phạm. Xe không lắp hoặc lắp thiết bị không hoạt động sẽ bị xử phạt, bị thu hồi phù hiệu và là căn cứ đánh giá điều kiện kinh doanh khi cơ quan quản lý kiểm tra định kỳ điều kiện của giấy phép kinh doanh vận tải.
Xe nước ngoài mang vào Việt Nam: chỉ theo cơ chế liên vận quốc tế
Xe đăng ký tại nước ngoài không được tự do vào Việt Nam kinh doanh vận tải nội địa. Phương tiện nước ngoài chỉ được hoạt động theo cơ chế vận tải đường bộ quốc tế trong khuôn khổ các hiệp định song phương và đa phương mà Việt Nam là thành viên, như cơ chế tạo thuận lợi vận chuyển qua biên giới GMS và các hiệp định vận tải với Lào, Campuchia, Trung Quốc: xe phải có giấy phép vận tải quốc tế hoặc giấy phép liên vận, giấy tờ phương tiện hợp lệ, chỉ chạy trên tuyến và cửa khẩu quy định và trong thời hạn lưu hành được phép sau khi nhập cảnh. Doanh nghiệp FDI tại Việt Nam muốn sử dụng xe của công ty mẹ ở nước ngoài cho vận tải nội địa Việt Nam thì không có cơ chế hợp pháp; giải pháp đúng là thành lập hoặc thuê đơn vị vận tải tại Việt Nam với phương tiện đăng ký trong nước, hoặc sử dụng xe nước ngoài cho chặng quốc tế và chuyển tải tại cửa khẩu theo quy định hải quan.
Câu hỏi thường gặp
Phương tiện vận tải đường bộ của doanh nghiệp FDI phải đáp ứng điều kiện gì về niên hạn, đăng kiểm?
Xe kinh doanh vận tải của doanh nghiệp FDI chịu cùng chuẩn như doanh nghiệp trong nước. Về niên hạn, Điều 40 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 quy định xe ô tô chở hàng sử dụng không quá 25 năm, xe chở người không quá 20 năm tính từ năm sản xuất. Về đăng kiểm, xe phải kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường định kỳ theo chu kỳ 06–24 tháng tùy loại và tuổi xe. Ngoài ra, khoản 11 Điều 56 Luật Đường bộ 2024 và Nghị định 158/2024/NĐ-CP yêu cầu xe có phù hiệu kinh doanh vận tải, lắp thiết bị giám sát hành trình truyền dữ liệu về cơ quan quản lý và camera đối với loại xe thuộc diện phải lắp.
Xe quá niên hạn có được lưu hành không?
Không. Xe hết niên hạn sử dụng bị cấm lưu hành trên đường bộ; cơ quan đăng ký thu hồi giấy chứng nhận đăng ký và biển số của xe hết niên hạn. Niên hạn tính từ năm sản xuất, không tính từ năm nhập khẩu hay đăng ký tại Việt Nam, nên xe sản xuất đã 25 năm thì dù tình trạng kỹ thuật còn tốt cũng không được phép chạy. Điều khiển xe quá niên hạn tham gia giao thông bị xử phạt theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP và có thể bị tịch thu phương tiện trong trường hợp luật định.
Đăng kiểm xe tải thế nào?
Xe tải đưa vào đơn vị đăng kiểm để kiểm tra an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường theo chu kỳ quy định cho từng loại xe và thời gian đã sử dụng, phổ biến từ 06 đến 24 tháng: xe mới chu kỳ dài hơn, xe cũ chu kỳ ngắn lại. Đạt kiểm định, xe được cấp giấy chứng nhận và tem kiểm định; đây cũng là điều kiện để được cấp và duy trì phù hiệu XE CHỞ HÀNG theo Nghị định 158/2024/NĐ-CP. Doanh nghiệp nên quản trị lịch đăng kiểm tập trung cho cả đội xe vì xe hết hạn kiểm định sẽ bị xử phạt và buộc dừng lưu hành.
Xe nước ngoài mang vào Việt Nam chạy được không?
Chỉ trong khuôn khổ vận tải đường bộ quốc tế theo các hiệp định mà Việt Nam tham gia, như cơ chế GMS và hiệp định với Lào, Campuchia, Trung Quốc: xe phải có giấy phép vận tải quốc tế hoặc giấy phép liên vận, chạy đúng tuyến, cửa khẩu và thời hạn lưu hành được phép. Xe nước ngoài không được kinh doanh vận tải nội địa tại Việt Nam. Doanh nghiệp FDI cần chặng nội địa thì phải dùng phương tiện đăng ký tại Việt Nam của đơn vị vận tải trong nước hoặc của chính doanh nghiệp đã được cấp giấy phép kinh doanh vận tải.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng