Đăng bài báo khoa học, thuyết trình tại hội thảo, trưng bày tại triển lãm hay chào bán sản phẩm trước khi nộp đơn đăng ký sáng chế — những hành động tưởng chừng vô hại này có thể khiến sáng chế mất tính mới và không được cấp bằng độc quyền. Nhưng công bố trước khi nộp đơn không đồng nghĩa mất hết quyền: pháp luật Việt Nam cho một “ân hạn” 12 tháng để cứu vãn trong những điều kiện nhất định.
Khi nào sáng chế bị coi là mất tính mới?
Theo Điều 60.1 Luật Sở hữu trí tuệ (VBHN 67/VBHN-VPQH), sáng chế mất tính mới nếu: (a) bị bộc lộ công khai dưới hình thức sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất kỳ hình thức nào khác, ở trong nước hoặc ở nước ngoài, trước ngày nộp đơn (hoặc ngày ưu tiên); (b) bị bộc lộ trong đơn đăng ký sáng chế khác có ngày nộp đơn/ngày ưu tiên sớm hơn nhưng được công bố vào hoặc sau ngày nộp đơn của mình. Ngược lại, nếu chỉ “một số người có hạn được biết và có nghĩa vụ giữ bí mật” thì chưa bị coi là bộc lộ công khai (Điều 60.2) — đây là căn cứ pháp lý của thỏa thuận bảo mật NDA trước khi nộp đơn.
Khung pháp luật áp dụng và hiệu lực
Khung pháp luật hiện hành gồm Luật Sở hữu trí tuệ 50/2005/QH11 hợp nhất tại VBHN 67/VBHN-VPQH (23/3/2026) — bao gồm Luật 131/2025/QH15 (hiệu lực 01/4/2026); lưu ý Luật 131/2025/QH15 không sửa đổi Điều 60. Quy định về tài liệu chứng minh ngoại lệ tính mới tại Điều 20.2 TT 10/2026/TT-BKHCN (hiệu lực 01/4/2026), thay thế TT 23/2023/TT-BKHCN.
Ngoại lệ cứu được: ân hạn 12 tháng (Điều 60.3)
Điểm mấu chốt: sáng chế không bị coi là mất tính mới nếu việc bộc lộ công khai do người có quyền đăng ký (Điều 86) hoặc người có được thông tin về sáng chế một cách trực tiếp hoặc gián tiếp từ người đó thực hiện, với điều kiện đơn đăng ký sáng chế được nộp tại Việt Nam trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày bộc lộ (Điều 60.3). Pháp luật không giới hạn hình thức bộc lộ: bài báo, hội thảo, triển lãm, chào bán, đăng tải online… đều được miễn là do đúng chủ thể bộc lộ. Quy định ân hạn 12 tháng này có từ Luật 42/2019/QH14 (khoản 2 Điều 2, hiệu lực 01/11/2019) — quy định “6 tháng với 3 trường hợp hẹp” (bị công bố trái phép/báo cáo khoa học/triển lãm) là pháp luật cũ, hiện không còn áp dụng cho sáng chế.
Mở rộng ngoại lệ (Điều 60.4)
Điều 60.3 cũng áp dụng khi sáng chế bị bộc lộ trong đơn đăng ký sở hữu công nghiệp hoặc văn bằng bảo hộ sở hữu công nghiệp do cơ quan quản lý nhà nước về sở hữu công nghiệp công bố trái pháp luật, hoặc do người không có quyền đăng ký nộp đơn. Nói cách khác, nếu thông tin bị lộ ra ngoài ý muốn của chủ thể có quyền, pháp luật vẫn cho cơ hội cứu vãn.
Ân hạn bảo vệ cả trình độ sáng tạo (Điều 61.2)
Giải pháp kỹ thuật được bộc lộ theo Điều 60.3 và 60.4 không được lấy làm cơ sở để đánh giá trình độ sáng tạo của chính sáng chế đó (Điều 61.2). Ân hạn 12 tháng vì vậy bảo vệ cả hai tiêu chí: tính mới và trình độ sáng tạo.
Chứng cứ cần chuẩn bị
Theo Điều 20.2 TT 10/2026/TT-BKHCN, người nộp đơn phải nộp các tài liệu liên quan đến việc công bố để chứng minh đủ điều kiện hưởng ngoại lệ; tài liệu nộp cùng với đơn hoặc nộp bổ sung theo thủ tục sửa đổi, bổ sung đơn (Điều 115). Bộ chứng cứ thực tiễn gồm 3 nhóm: (i) tài liệu xác định ngày bộc lộ; (ii) tài liệu xác định hình thức, nội dung bộc lộ; (iii) tài liệu chứng minh chủ thể bộc lộ là người có quyền đăng ký hoặc người nhận thông tin trực tiếp/gián tiếp từ người đó. Lời khuyên: lưu giữ bằng chứng ngay từ thời điểm công bố (ngày đăng, bản lưu nội dung).
Trường hợp không cứu được
Cửa ân hạn đóng lại khi: (i) người công bố là bên thứ ba độc lập — không nhận thông tin từ người có quyền đăng ký — công bố trước ngày nộp đơn: mất tính mới tuyệt đối; (ii) đã quá 12 tháng kể từ ngày tự bộc lộ mới nộp đơn; (iii) sáng chế bị bộc lộ trong đơn sáng chế khác có ngày nộp đơn/ngày ưu tiên sớm hơn (Điều 60.1(b)) mà không thuộc trường hợp Điều 60.4.
Phân biệt với đối tượng khác: đừng lẫn con số
Ân hạn 12 tháng chỉ áp dụng cho sáng chế (Điều 60.3). Với kiểu dáng công nghiệp, ân hạn là 6 tháng (Điều 65.4); với thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn là 2 năm kể từ lần khai thác thương mại đầu tiên (Điều 71.2). Ba con số cho ba đối tượng khác nhau — không dùng lẫn.
Rủi ro và khuyến nghị thực hành
Dù có ân hạn 12 tháng, nộp đơn trước khi công bố vẫn là phương án an toàn nhất: ân hạn của Việt Nam không đương nhiên được các nước khác công nhận khi nộp đơn ra nước ngoài, và gánh nặng chứng minh nguồn gốc, ngày bộc lộ trong tranh chấp thực tế không hề nhẹ. Nếu đã lỡ công bố: đếm ngược 12 tháng kể từ ngày bộc lộ, chuẩn bị ngay bộ chứng cứ 3 nhóm nêu trên, và ký NDA cho mọi trao đổi tiếp theo trước khi đơn được nộp.
Câu hỏi thường gặp
Đã công bố bài báo khoa học về sáng chế thì còn nộp đơn được không?
Còn, nếu đơn được nộp tại Việt Nam trong 12 tháng kể từ ngày công bố và người công bố là người có quyền đăng ký (hoặc người nhận thông tin trực tiếp/gián tiếp từ người đó) — sáng chế không bị coi là mất tính mới (Điều 60.3). Cần nộp kèm tài liệu chứng minh theo Điều 20.2 TT 10/2026/TT-BKHCN.
Ân hạn tính mới của sáng chế là 6 tháng hay 12 tháng?
12 tháng (Điều 60.3 Luật Sở hữu trí tuệ, có từ Luật 42/2019/QH14). Con số 6 tháng là quy định cũ, hiện không còn áp dụng cho sáng chế (6 tháng là ân hạn của kiểu dáng công nghiệp theo Điều 65.4).
Đối thủ tự nghiên cứu ra và công bố trước thì sao?
Không cứu được. Bộc lộ bởi bên thứ ba độc lập (không nhận thông tin từ người có quyền đăng ký) trước ngày nộp đơn dẫn đến mất tính mới tuyệt đối — ngoại lệ Điều 60.3/60.4 không áp dụng.
Quá 12 tháng mới nộp đơn thì còn cách nào không?
Không còn hưởng ngoại lệ Điều 60.3. Sáng chế đã mất tính mới do chính việc bộc lộ của mình và không đủ điều kiện được cấp bằng độc quyền sáng chế tại Việt Nam.
Nguồn trích dẫn
- Luật Sở hữu trí tuệ 50/2005/QH11, hợp nhất tại VBHN 67/VBHN-VPQH (23/3/2026) — Điều 60.1, 60.2, 60.3, 60.4, 61.2, 65.4, 71.2, 86, 115 (bao gồm sửa đổi bởi Luật 131/2025/QH15, hiệu lực 01/4/2026 — Luật 131/2025/QH15 không sửa Điều 60);
- TT 10/2026/TT-BKHCN (hiệu lực 01/4/2026) — Điều 20.2.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết mang tính tham khảo chung, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể.
Minh bạch nội dung: Nội dung do AI Legal Council kiểm duyệt chất lượng, không phải luật sư người thật duyệt.
Liên kết nội bộ
Nếu bạn cần tư vấn chiến lược nộp đơn sáng chế hoặc xử lý tình huống công bố trước khi nộp đơn tại Việt Nam, liên hệ FLAT LAW FIRM để được tư vấn.
