Một công ty vật liệu xây dựng ở Bình Dương đã trúng nhiều gói thầu trong nước và muốn vươn ra thị trường Australia, nơi họ đang xuất khẩu ổn định nhờ ưu đãi thuế quan CPTPP. Ban lãnh đạo nghe nói Hiệp định còn mở cửa cả thị trường mua sắm công, nhưng không ai trong công ty biết bắt đầu từ đâu: cam kết nằm ở đâu, tra cứu thế nào, và liệu ưu đãi thuế có đồng nghĩa với quyền dự thầu hay không. Bài viết này hệ thống lại toàn bộ khung pháp lý để nhà thầu Việt Nam trả lời ba câu hỏi đó.
Khung pháp lý: CPTPP và các văn bản nội luật hóa của Việt Nam
Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) được ký ngày 08/3/2018 tại Santiago, Chile; Quốc hội Việt Nam phê chuẩn tại Nghị quyết số 72/2018/QH14 và Hiệp định có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 14/01/2019. Đây là mốc thời gian mọi nhà thầu cần nắm trước khi viện dẫn bất kỳ ưu đãi nào từ Hiệp định.
Ở trong nước, quy tắc xuất xứ hàng hóa trong CPTPP được nội luật hóa tại Thông tư số 03/2019/TT-BCT ngày 22/01/2019 của Bộ Công Thương, hiệu lực từ 08/3/2019 — văn bản này vẫn còn hiệu lực tại ngày 19/10/2026, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 06/2020/TT-BCT (hiệu lực 08/5/2020) và hợp nhất tại văn bản 44/VBHN-BCT năm 2020. Về thuế quan, Nghị định số 115/2022/NĐ-CP ngày 30/12/2022 ban hành Biểu thuế xuất khẩu ưu đãi, Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt của Việt Nam để thực hiện CPTPP giai đoạn 2022–2027, áp dụng đối với các nước thành viên mà Hiệp định đã có hiệu lực — trong đó có Australia; Nghị định số 68/2023/NĐ-CP ngày 07/9/2023 bổ sung thêm Malaysia, Chile và Brunei.
Lưu ý về hiệu lực theo cảnh báo pháp lý khẩn ngày 19/10/2026: Thông tư 11/2020/TT-BCT đã hết hiệu lực từ 10/5/2026 (Điều 42 Thông tư 14/2026/TT-BCT bãi bỏ), nhưng văn bản thay thế là Thông tư 14/2026/TT-BCT điều chỉnh quy tắc xuất xứ trong EVFTA, không điều chỉnh CPTPP — vì vậy khung xuất xứ CPTPP của bài viết này vẫn căn cứ đúng vào Thông tư 03/2019/TT-BCT như nêu trên.
Chương 15 CPTPP mang lại gì cho nhà thầu nước ngoài
Chương 15 của CPTPP điều chỉnh mua sắm công (Government Procurement) theo một khung nguyên tắc chung áp dụng cho mọi nước thành viên:
- Đối xử quốc gia và không phân biệt đối xử: hàng hóa, dịch vụ và nhà cung cấp của nước thành viên khác được đối xử không kém thuận lợi hơn nhà cung cấp trong nước;
- Minh bạch: thông tin mời thầu, tiêu chí đánh giá và điều kiện tham dự phải được công bố công khai, kịp thời;
- Phạm vi bao phủ theo biểu cam kết: mỗi nước thành viên có một biểu cam kết riêng, liệt kê các cơ quan, đơn vị mua sắm bị điều chỉnh, nhóm hàng hóa/dịch vụ được mở cửa, ngưỡng giá trị áp dụng và các ngoại lệ.
Điểm mấu chốt mà nhiều nhà thầu bỏ sót: Chương 15 chỉ đặt khung nguyên tắc; nội dung cụ thể — gói thầu nào được mở, ngưỡng bao nhiêu, đơn vị mua sắm nào — nằm trong biểu cam kết của từng nước. Cam kết của Australia phải được tra cứu riêng trong biểu của Australia; không thể suy từ cam kết của Canada, Nhật Bản hay bất kỳ nước thành viên nào khác.
Tra cứu cam kết cụ thể của Australia ở đâu
Nhà thầu Việt Nam nên làm việc trực tiếp với ba nguồn chính thức sau, theo thứ tự ưu tiên:
- Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT): công bố toàn văn CPTPP kèm biểu cam kết mua sắm công của Australia — đây là nguồn duy nhất có giá trị xác định phạm vi mở cửa;
- Cổng AusTender: hệ thống thông tin đấu thầu của chính phủ liên bang Australia, nơi đăng tải thông báo mời thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu;
- Bộ Công Thương Việt Nam: các tài liệu hướng dẫn thực thi CPTPP, hội thảo phổ biến quy tắc xuất xứ và đầu mối hỗ trợ doanh nghiệp.
Trung thực về số liệu: các ngưỡng giá trị, danh mục đơn vị mua sắm được đề cập trong bài viết này chỉ mang tính khung phân tích. Trước khi quyết định dự thầu, nhà thầu bắt buộc phải đối chiếu với biểu cam kết gốc của Australia, vì ngưỡng và ngoại lệ có thể được điều chỉnh theo từng giai đoạn.
Bốn nhầm lẫn phổ biến của nhà thầu Việt Nam
- Đồng nhất ưu đãi thuế quan với quyền dự thầu: Biểu thuế ưu đãi đặc biệt theo Nghị định 115/2022/NĐ-CP và quyền tiếp cận thị trường mua sắm công theo Chương 15 là hai cơ chế độc lập. Hàng hóa được hưởng thuế suất 0% khi xuất khẩu sang Australia không đương nhiên đủ điều kiện dự mọi gói thầu công của nước này.
- Bỏ qua yêu cầu xuất xứ và tiêu chuẩn kỹ thuật của bên mời thầu: Giấy chứng nhận xuất xứ mẫu CPTPP theo Thông tư 03/2019/TT-BCT chỉ giải quyết vấn đề thuế quan; hồ sơ dự thầu vẫn phải đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, chất lượng và các điều kiện riêng của từng gói thầu.
- Đánh giá thấp rào cản phi thuế quan: năng lực tài chính, kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự, khả năng bảo hành, bảo trì và hiện diện thương mại tại Australia thường là yếu tố loại trực tiếp nhiều hồ sơ.
- Áp dụng tư duy đấu thầu trong nước vào thủ tục Australia: trình tự, thời hạn, ngôn ngữ hồ sơ và cơ chế khiếu nại trong mua sắm công Australia tuân theo pháp luật nội địa của nước này trong khuôn khổ cam kết CPTPP, không giống thủ tục theo pháp luật đấu thầu Việt Nam.
Lộ trình năm bước cho nhà thầu Việt Nam
- Xác định nhóm hàng hóa, dịch vụ: đối chiếu với biểu cam kết mua sắm công của Australia (qua DFAT) để biết nhóm hàng của mình có thuộc phạm vi mở cửa, ngưỡng áp dụng và ngoại lệ nào hay không.
- Rà soát đáp ứng quy tắc xuất xứ: nếu gói thầu yêu cầu hàng hóa có xuất xứ từ nước thành viên CPTPP, chuẩn bị phương án chứng minh xuất xứ theo Thông tư 03/2019/TT-BCT ngay từ đầu.
- Theo dõi AusTender: đăng ký nhận thông báo mời thầu theo nhóm hàng hóa, dịch vụ quan tâm; phân tích các gói thầu đã trao để hiểu mặt bằng giá và yêu cầu thực tế.
- Chuẩn bị hồ sơ năng lực theo chuẩn quốc tế: báo cáo tài chính kiểm toán, danh mục hợp đồng tương tự, chứng chỉ chất lượng được Australia công nhận.
- Tham vấn luật sư thương mại quốc tế: trước khi nộp hồ sơ cho gói thầu giá trị lớn, rà soát điều kiện dự thầu, cơ chế bảo lãnh và điều khoản hợp đồng theo pháp luật Australia.
Câu hỏi thường gặp
CPTPP có hiệu lực đối với Việt Nam từ khi nào?
Hiệp định được ký ngày 08/3/2018 tại Santiago, Chile; Quốc hội Việt Nam phê chuẩn tại Nghị quyết 72/2018/QH14 và có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 14/01/2019. Mọi ưu đãi viện dẫn từ CPTPP đều tính từ mốc hiệu lực này.
Nhà thầu Việt Nam có tự động được dự mọi gói thầu công của Australia không?
Không. Quyền tiếp cận phụ thuộc vào biểu cam kết mua sắm công của Australia: chỉ các đơn vị mua sắm, nhóm hàng hóa/dịch vụ và ngưỡng giá trị nằm trong biểu cam kết mới được mở cửa, trừ các ngoại lệ. Nhà thầu phải tra cứu biểu cam kết gốc của Australia qua DFAT, không suy từ cam kết của nước thành viên khác.
Thông tư 03/2019/TT-BCT về quy tắc xuất xứ CPTPP còn hiệu lực không?
Còn hiệu lực. Thông tư 03/2019/TT-BCT (hiệu lực 08/3/2019) đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 06/2020/TT-BCT (hiệu lực 08/5/2020) và hợp nhất tại văn bản 44/VBHN-BCT năm 2020. Lưu ý: Thông tư 11/2020/TT-BCT đã hết hiệu lực từ 10/5/2026 nhưng điều chỉnh EVFTA, không liên quan đến khung xuất xứ CPTPP.
Được hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt theo Nghị định 115/2022/NĐ-CP có đồng nghĩa với được dự thầu công tại Australia?
Không. Ưu đãi thuế quan (Nghị định 115/2022/NĐ-CP) và quyền tiếp cận thị trường mua sắm công (Chương 15 CPTPP) là hai cơ chế độc lập, điều kiện áp dụng khác nhau. Doanh nghiệp cần đáp ứng riêng từng bộ điều kiện.
Tìm thông tin gói thầu công của Australia ở đâu?
Ba nguồn chính thức: Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia (DFAT) để tra cứu biểu cam kết; cổng AusTender để theo dõi thông báo mời thầu của chính phủ liên bang; Bộ Công Thương Việt Nam để nhận hướng dẫn thực thi CPTPP và hỗ trợ doanh nghiệp.
Bài viết đang chờ Hội đồng QA rà soát
