Tình huống: khi thẩm định hợp đồng mua bán điện (PPA) mẫu với EVN, giám đốc tài chính của nhà đầu tư hỏi một câu thẳng thắn: nếu EVN chậm thanh toán thì ai bảo lãnh cho EVN? Câu trả lời khiến nhiều nhà đầu tư ngỡ ngàng — và thay đổi cách họ cấu trúc rủi ro của cả dự án.
Sự thật: PPA không có “bảo lãnh thanh toán của EVN”
Hợp đồng mua bán điện mẫu (ban hành kèm Thông tư 57/2020/TT-BCT) quy định EVN (bên mua điện) có nghĩa vụ thanh toán tiền điện cho bên bán theo sản lượng và giá đã thỏa thuận, kèm điều khoản phạt lãi khi chậm thanh toán. Nhưng đó là nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng, không phải một bảo lãnh thanh toán độc lập (payment guarantee) do một bên thứ ba phát hành để đảm bảo cho nghĩa vụ của EVN. Nói cách khác: trong PPA chuẩn, không có “người bảo lãnh cho người mua”.
Chính phủ có bảo lãnh không?
Không, đối với các dự án điện thông thường. Chính phủ Việt Nam không cấp bảo lãnh chính phủ (government guarantee) cho nghĩa vụ thanh toán tiền điện của EVN trong các PPA thông thường — chỉ một số rất ít dự án BOT đặc thù trong quá khứ từng có cơ chế bảo lãnh riêng theo cam kết cụ thể của Chính phủ. Nhà đầu tư đọc PPA cần phân biệt rạch ròi: “EVN cam kết mua và trả tiền điện” khác hẳn với “có bảo lãnh cho nghĩa vụ trả tiền của EVN”.
Vậy rủi ro thanh toán được quản lý bằng gì?
- Điều khoản hợp đồng: phạt lãi chậm thanh toán, quyền tạm ngừng giao điện trong một số trường hợp, cơ chế giải quyết tranh chấp (thương lượng, trọng tài). Các điều khoản này có giá trị pháp lý đầy đủ nhưng hiệu quả thực tế phụ thuộc vào khả năng thực thi.
- Đánh giá tín nhiệm: EVN là tập đoàn nhà nước độc quyền truyền tải và là bên mua điện chính của hệ thống — rủi ro thanh toán của EVN gắn với sức khỏe tài chính chung của ngành điện, không phải rủi ro của một đối tác thương mại thông thường.
- Kênh DPPA: Nghị định 57/2025/NĐ-CP (hiệu lực 03/3/2025) mở cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa đơn vị phát điện tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn — qua đường dây riêng hoặc qua lưới điện quốc gia. Đây là kênh giúp nhà đầu tư đa dạng hóa bên mua, giảm phụ thuộc vào một đầu mối duy nhất. Trong DPPA qua đường dây riêng, các bên có thể thỏa thuận biện pháp bảo đảm thanh toán (ví dụ bảo lãnh ngân hàng của bên mua) linh hoạt hơn PPA chuẩn.
Luật Điện lực 2024 và bức tranh dài hạn
Luật Điện lực 61/2024/QH15 (hiệu lực 01/02/2025) định hướng phát triển thị trường điện cạnh tranh các cấp độ (phát điện, bán buôn cạnh tranh tiến tới bán lẻ cạnh tranh). Về dài hạn, càng nhiều kênh bán điện thì vị thế đàm phán và khả năng phân tán rủi ro thanh toán của nhà phát điện càng tốt — nhưng trong giai đoạn chuyển tiếp, PPA với EVN vẫn là kênh chủ đạo và nhà đầu tư cần định giá đúng rủi ro “không có bảo lãnh” vào mô hình tài chính.
Câu hỏi thường gặp
1. EVN có bảo lãnh thanh toán trong hợp đồng PPA không?
Không có bảo lãnh thanh toán độc lập. PPA mẫu chỉ quy định nghĩa vụ thanh toán tiền điện của EVN kèm phạt lãi chậm trả — đó là nghĩa vụ hợp đồng, không phải bảo lãnh của bên thứ ba cho EVN.
2. Chính phủ Việt Nam có bảo lãnh cho PPA không?
Không, đối với dự án thông thường. Chỉ một số ít dự án BOT đặc thù trong quá khứ từng có cơ chế bảo lãnh riêng theo cam kết cụ thể của Chính phủ.
3. EVN chậm thanh toán thì nhà phát điện làm gì được?
Áp dụng điều khoản phạt lãi chậm thanh toán trong PPA, yêu cầu thương lượng, và giải quyết tranh chấp theo cơ chế hợp đồng (trọng tài). Hiệu quả phụ thuộc vào khả năng thực thi điều khoản trong thực tế.
4. DPPA có thay thế được PPA với EVN không?
DPPA theo Nghị định 57/2025/NĐ-CP là kênh bổ sung cho khách hàng sử dụng điện lớn đủ điều kiện, giúp đa dạng hóa bên mua và có thể thỏa thuận biện pháp bảo đảm thanh toán linh hoạt hơn. Nhưng không phải dự án nào cũng tiếp cận được khách hàng lớn phù hợp.
5. Làm sao giảm rủi ro thanh toán khi đầu tư điện?
Thẩm định kỹ điều khoản thanh toán và phạt chậm trả trong PPA; đánh giá sức khỏe tài chính ngành điện; cân nhắc kết hợp DPPA để đa dạng hóa đầu ra; và định giá rủi ro “không bảo lãnh” vào mô hình tài chính ngay từ đầu thay vì mặc định EVN luôn trả đúng hạn.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.
