Chấp thuận M&A đối với nhà đầu tư nước ngoài

Không phải mọi thương vụ M&A có yếu tố nước ngoài đều “tự do” thực hiện. Pháp luật đầu tư yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp với cơ quan đăng ký đầu tư trước khi thực hiện trong một số trường hợp — điển hình là khi việc mua làm tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại công ty đang sử dụng đất, hoặc khi công ty mục tiêu hoạt động trong ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện. Bỏ qua bước đăng ký này mà thực hiện giao dịch là vi phạm có thể dẫn đến việc không được công nhận thay đổi đăng ký doanh nghiệp sau đó. Ngoài ra, giao dịch vượt ngưỡng còn phải thông báo tập trung kinh tế theo pháp luật cạnh tranh.

Bài viết này trình bày theo hướng thực tiễn, không cam kết kết quả và không thay thế tư vấn riêng. Các phân tích được xây dựng trên nguồn pháp luật hiện hành, đồng thời dùng cách gọi cơ quan thận trọng sau các thay đổi về bộ máy nhà nước, địa giới hành chính và hệ thống tòa án.

Tóm tắt nhanh

Chủ đề	Chấp thuận M&A đối với nhà đầu tư nước ngoài
Đối tượng phù hợp	Doanh nghiệp FDI, nhà đầu tư nước ngoài và đội ngũ pháp chế nội bộ.
Điểm cần kiểm tra	Tư cách chủ thể, tài liệu chứng minh, thẩm quyền giải quyết, thời hạn thực hiện và rủi ro phát sinh tại thời điểm nộp hồ sơ.
Kết quả mong muốn	Phương án xử lý rõ ràng, tài liệu được chuẩn hóa, rủi ro được lượng hóa và quyết định kinh doanh/gia đình được đưa ra trên cơ sở pháp lý thận trọng.

Vấn đề pháp lý chính: Chấp thuận M&A đối với nhà đầu tư nước ngoài

Không phải mọi thương vụ M&A có yếu tố nước ngoài đều được tự do thực hiện. Pháp luật đầu tư yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp với cơ quan đăng ký đầu tư trước khi thực hiện trong các trường hợp luật định — điển hình là khi việc mua làm tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại doanh nghiệp, hoặc khi công ty mục tiêu hoạt động trong ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài. Bỏ qua bước đăng ký mà thực hiện giao dịch, doanh nghiệp sẽ không hoàn tất được thủ tục thay đổi đăng ký kinh doanh và giao dịch không có hiệu lực đầy đủ.

Lớp pháp lý thứ hai là cạnh tranh: giao dịch M&A có thể cấu thành tập trung kinh tế theo Luật Cạnh tranh 2018 (số 23/2018/QH14). Khi giá trị giao dịch hoặc thị phần kết hợp vượt ngưỡng (Điều 13 Nghị định 35/2020/NĐ-CP), các bên phải thông báo tập trung kinh tế với Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi thực hiện. Thực hiện giao dịch thuộc diện phải thông báo mà không thông báo có thể bị xử phạt và bị áp dụng biện pháp khắc phục.

Lớp thứ ba là thuế và ngoại hối: bên chuyển nhượng kê khai thuế chuyển nhượng vốn; tiền mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài phải thanh toán qua tài khoản vốn theo quy định. Ngoài ra, với công ty đại chúng hoặc giao dịch đặc thù còn có thể phát sinh nghĩa vụ chào mua công khai, công bố thông tin theo pháp luật chứng khoán — cần rà soát riêng.

Chi tiết từng lớp chấp thuận

Lớp 1 — Đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp. Theo Luật Đầu tư 2025 (số 143/2025/QH15, hiệu lực từ 01/3/2026, thay thế Luật Đầu tư 2020), nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện thủ tục đăng ký với cơ quan đăng ký đầu tư trước khi thực hiện giao dịch trong các trường hợp luật định — điển hình: (i) việc mua làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại tổ chức kinh tế đang sử dụng đất tại đảo, xã/phường biên giới, ven biển hoặc khu vực có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh; (ii) tổ chức kinh tế mục tiêu hoạt động trong ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài. Hồ sơ nộp tại cơ quan đăng ký đầu tư có thẩm quyền (Sở Tài chính hoặc Ban Quản lý khu công nghiệp, khu kinh tế tùy địa bàn dự án). Văn bản chấp thuận là điều kiện tiên quyết để thực hiện giao dịch và làm thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp sau đó — xem chi tiết tại Đăng ký góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài.

Lớp 2 — Thông báo tập trung kinh tế. Giao dịch M&A có thể cấu thành tập trung kinh tế theo Luật Cạnh tranh 2018 (số 23/2018/QH14). Khi vượt ngưỡng thông báo tại Điều 13 Nghị định 35/2020/NĐ-CP (xét theo tổng tài sản, tổng doanh thu, giá trị giao dịch hoặc thị phần kết hợp trên thị trường liên quan), các bên phải thông báo bằng văn bản tới Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia và chỉ được thực hiện giao dịch sau khi có ý kiến của cơ quan này hoặc hết thời hạn xem xét theo luật định. Thực hiện giao dịch thuộc diện phải thông báo mà không thông báo có thể bị xử phạt vi phạm hành chính và bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.

Lớp 3 — Thuế và ngoại hối. Bên chuyển nhượng vốn kê khai, nộp thuế thu nhập doanh nghiệp đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn (thuế suất 20% trên thu nhập tính thuế theo pháp luật thuế hiện hành). Dòng tiền thanh toán của nhà đầu tư nước ngoài phải đi qua tài khoản vốn theo quy định quản lý ngoại hối — xem Tài khoản vốn đầu tư trực tiếp cho doanh nghiệp FDI.

Đọc cùng: Checklist mua cổ phần trong doanh nghiệp Việt Nam (khung thẩm định pháp lý trước giao dịch) và Bảo vệ cổ đông thiểu số trong giao dịch M&A (cơ chế bảo vệ khi bên mua chỉ nắm tỷ lệ thiểu số).

Căn cứ pháp lý và nguồn kiểm tra

Quy trình xử lý hoặc checklist hồ sơ

Bước 1 — Xác định có thuộc diện phải đăng ký không: đối chiếu giao dịch với các trường hợp phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp theo Luật Đầu tư (tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài, ngành có điều kiện…).

Bước 2 — Đánh giá tập trung kinh tế: tính toán giá trị giao dịch, thị phần kết hợp; đối chiếu ngưỡng tại Nghị định 35/2020/NĐ-CP; nếu vượt ngưỡng, chuẩn bị hồ sơ thông báo tập trung kinh tế.

Bước 3 — Thẩm định pháp lý công ty mục tiêu: rà soát tư cách pháp nhân, đất đai, giấy phép, lao động, thuế, tranh chấp — là cơ sở đàm phán giá và điều khoản bảo vệ.

Bước 4 — Thực hiện thủ tục chấp thuận: nộp hồ sơ đăng ký góp vốn/mua cổ phần tại cơ quan đăng ký đầu tư (trước khi thực hiện giao dịch); nộp thông báo tập trung kinh tế (nếu thuộc diện); chờ chấp thuận.

Bước 5 — Ký kết, thanh toán và hoàn tất: ký hợp đồng mua bán cổ phần (SPA); thanh toán qua tài khoản vốn; bên chuyển nhượng kê khai thuế; cập nhật sổ cổ đông/thay đổi đăng ký doanh nghiệp.

Rủi ro thường gặp

Rủi ro 1 — Bỏ qua đăng ký góp vốn/mua cổ phần: thực hiện giao dịch thuộc diện phải đăng ký mà không đăng ký; không hoàn tất được thay đổi đăng ký kinh doanh, giao dịch thiếu hiệu lực.

Rủi ro 2 — Bỏ sót thông báo tập trung kinh tế: giao dịch vượt ngưỡng nhưng không thông báo; bị xử phạt và có thể bị yêu cầu khôi phục tình trạng ban đầu hoặc áp dụng biện pháp khắc phục.

Rủi ro 3 — Thanh toán sai phương thức: tiền mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài không qua tài khoản vốn; giao dịch không được ghi nhận hợp lệ.

Rủi ro 4 — Không thẩm định công ty mục tiêu: kế thừa nợ thuế, tranh chấp, vi phạm giấy phép của công ty mục tiêu; giá mua không phản ánh đúng giá trị thực.

Rủi ro 5 — Bỏ sót nghĩa vụ chứng khoán: công ty mục tiêu là công ty đại chúng mà không thực hiện chào mua công khai, công bố thông tin; bị xử phạt về chứng khoán.

Thẩm quyền giải quyết và cơ quan tiếp nhận hồ sơ

Đăng ký góp vốn, mua cổ phần, mua phần vốn góp của nhà đầu tư nước ngoài thực hiện tại cơ quan đăng ký đầu tư (Sở Tài chính) nơi công ty mục tiêu đặt trụ sở chính, trước khi thực hiện giao dịch. Thông báo tập trung kinh tế nộp tại Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia khi giao dịch vượt ngưỡng theo Nghị định 35/2020/NĐ-CP.

Thay đổi thành viên/cổ đông sau giao dịch thực hiện tại cơ quan đăng ký kinh doanh (Sở Tài chính). Kê khai thuế chuyển nhượng vốn tại cơ quan thuế quản lý trực tiếp; thanh toán qua tài khoản vốn tại ngân hàng được phép theo quy định ngoại hối.

Khi nào nên liên hệ luật sư

Nên có luật sư tham gia trong mọi thương vụ M&A có yếu tố nước ngoài — đây là yêu cầu gần như bắt buộc vì tính đa tầng của thủ tục. Ba dấu hiệu cần luật sư sớm: (1) ngay khi có ý định mua, để xác định giao dịch có thuộc diện phải đăng ký góp vốn/mua cổ phần và có vượt ngưỡng tập trung kinh tế hay không; (2) trước khi ký biên bản ghi nhớ, để thiết kế cấu trúc thương vụ, điều kiện tiên quyết và cơ chế bảo vệ; (3) khi công ty mục tiêu hoạt động trong ngành có điều kiện hoặc là công ty đại chúng — cần rà soát thêm lớp nghĩa vụ chuyên ngành.

FLAT LAW FIRM hỗ trợ gì

FLAT LAW FIRM hỗ trợ rà soát tài liệu, xác định vấn đề pháp lý, kiểm tra nguồn luật, đánh giá chứng cứ và xây dựng lộ trình xử lý bằng tiếng Việt, tiếng Trung và tiếng Anh.

Đối với khách hàng nước ngoài hoặc nhà đầu tư nói tiếng Trung, chúng tôi giúp chuyển hóa yêu cầu kinh doanh hoặc gia đình thành checklist pháp lý cụ thể, tránh dịch máy thô và bảo đảm các thuật ngữ quan trọng được hiểu thống nhất giữa các bên.

FAQ

Trường hợp nào NĐTNN phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần?

Khi việc góp vốn/mua cổ phần làm tăng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại tổ chức kinh tế đang sử dụng đất tại đảo, xã/phường biên giới, ven biển hoặc khu vực khác có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh; hoặc khi công ty mục tiêu hoạt động trong ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện.

Đăng ký ở đâu và trước hay sau khi ký hợp đồng?

Đăng ký với cơ quan đăng ký đầu tư trước khi thực hiện việc góp vốn, mua cổ phần; văn bản chấp thuận là điều kiện để tiếp tục giao dịch.

Không thuộc diện phải đăng ký thì sao?

Thực hiện giao dịch theo hợp đồng và làm thủ tục thay đổi đăng ký doanh nghiệp; vẫn phải rà soát các nghĩa vụ khác (thuế, tập trung kinh tế nếu vượt ngưỡng).

Giao dịch M&A có phải thông báo tập trung kinh tế?

Nếu vượt ngưỡng thông báo tại Điều 13 Nghị định 35/2020/NĐ-CP thì phải thông báo cho Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi thực hiện.

Thanh toán tiền mua cổ phần qua đâu?

Qua tài khoản vốn theo quy định quản lý ngoại hối đối với giao dịch có yếu tố nước ngoài.

Khi nào cần luật sư?

Trước khi ký bất kỳ văn bản ràng buộc nào — để xác định có thuộc diện phải đăng ký hay không, vì đây là điểm dễ sai nhất.