Trong nhà máy dược, chất thải nguy hại hiện diện ngay trong sản xuất: dung môi thải, nguyên liệu quá hạn, bao bì nhiễm hóa chất, bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải. Nếu phân loại sai hoặc bàn giao cho đơn vị không đủ năng lực, doanh nghiệp đối mặt xử phạt hành chính và nguy cơ đình chỉ hoạt động. Bài viết làm rõ nghĩa vụ của chủ nguồn thải từ phân loại, thu gom, lưu giữ đến bàn giao xử lý theo quy định hiện hành.
1. Nhận diện chất thải nguy hại trong sản xuất dược
Khác với cơ sở khám chữa bệnh nơi chất thải lây nhiễm chiếm tỷ trọng lớn, nhà máy dược chủ yếu phát sinh chất thải nguy hại không lây nhiễm: dung môi hữu cơ đã qua sử dụng, hóa chất hết hạn, nguyên liệu không đạt chuẩn bị loại bỏ, bao bì chứa dư lượng hóa chất và bùn thải nhiễm kim loại nặng. Theo Luật Bảo vệ môi trường 72/2020/QH14 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, chủ nguồn thải phải xác định, phân loại chất thải ngay tại nguồn phát sinh. Cách phân định chi tiết chất thải y tế nguy hại được hướng dẫn tại Thông tư 20/2021/TT-BYT — doanh nghiệp dược có thể tham khảo nguyên tắc phân loại này khi xây dựng quy trình nội bộ.
2. Thu gom, lưu giữ và hồ sơ quản lý
Chất thải nguy hại phải được thu gom riêng theo từng loại, chứa trong bao bì và thiết bị lưu chứa phù hợp, lưu giữ tại khu vực riêng có biển cảnh báo cùng biện pháp chống rò rỉ, chống cháy nổ. Nghị định 08/2022/NĐ-CP yêu cầu chủ nguồn thải lập hồ sơ, sổ sách theo dõi khối lượng, chủng loại và quá trình bàn giao chất thải. Thực tế thanh tra cho thấy nhiều doanh nghiệp bị xử phạt không phải vì xả thải trái phép mà vì thiếu sổ sách chứng minh dòng đi của chất thải — không chứng minh được đã xử lý đúng bị coi như vi phạm.
3. Bàn giao xử lý và giấy phép môi trường
Chủ nguồn thải không được tự ý tiêu hủy chất thải nguy hại bằng phương pháp chưa được cấp phép; chất thải phải được bàn giao cho đơn vị có giấy phép xử lý còn hiệu lực, thông qua hợp đồng và chứng từ bàn giao đầy đủ. Ở tầng dự án, nhà máy dược thuộc diện phải có giấy phép môi trường theo Luật Bảo vệ môi trường 72/2020, trong đó quản lý chất thải là cấu phần bắt buộc của hồ sơ. Doanh nghiệp nên đưa điều khoản xử lý chất thải vào hợp đồng với đơn vị xử lý ngay từ đầu, quy định rõ trách nhiệm khi xảy ra sự cố trong vận chuyển.
Kết luận
Quản lý chất thải nguy hại trong sản xuất dược là chuỗi nghĩa vụ khép kín: nhận diện — phân loại tại nguồn, thu gom — lưu giữ đúng quy cách, lập hồ sơ theo dõi và chỉ bàn giao cho đơn vị có giấy phép. Điểm mấu chốt không nằm ở công nghệ xử lý mà ở kỷ luật hồ sơ và sự chủ động của chủ nguồn thải. Khi bị thanh tra, doanh nghiệp chứng minh sự tuân thủ bằng chứng từ, không phải bằng lời giải thích.
Câu hỏi thường gặp
1. Dung môi thải từ sản xuất dược có phải chất thải nguy hại không?
Có. Dung môi hữu cơ đã qua sử dụng thuộc nhóm chất thải nguy hại; phải phân loại tại nguồn, lưu giữ riêng và bàn giao cho đơn vị có giấy phép xử lý.
2. Nhà máy dược có áp dụng Thông tư 20/2021/TT-BYT không?
Thông tư này quy định quản lý chất thải y tế trong khuôn viên cơ sở y tế. Nhà máy dược chịu chế độ chất thải nguy hại theo Luật Bảo vệ môi trường và Nghị định 08/2022, nhưng có thể tham khảo nguyên tắc phân loại của thông tư khi xây dựng quy trình nội bộ.
3. Tự đốt chất thải nguy hại trong khuôn viên nhà máy được không?
Không, trừ khi có giấy phép xử lý chất thải nguy hại với công nghệ được chấp thuận. Tự ý tiêu hủy là hành vi vi phạm và có thể bị xử phạt nặng.
4. Hồ sơ quản lý chất thải nguy hại gồm những gì?
Sổ theo dõi khối lượng, chủng loại; hợp đồng và chứng từ bàn giao cho đơn vị xử lý; báo cáo định kỳ theo quy định. Thiếu hồ sơ có thể bị xử phạt dù chất thải đã được xử lý đúng.
5. Thuê đơn vị xử lý chất thải cần lưu ý gì?
Kiểm tra giấy phép xử lý chất thải nguy hại còn hiệu lực và phạm vi được phép; ký hợp đồng ghi rõ trách nhiệm các bên; lưu đầy đủ chứng từ bàn giao từng chuyến.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.