Con nợ vỡ nợ, kích hoạt bảo lãnh của công ty mẹ: thủ tục đòi tiền — Công ty con là bên mua hàng đã mất khả năng thanh toán, nhưng khoản nợ được công ty mẹ bảo lãnh bằng văn bản khi ký hợp đồng. Chủ nợ cần biết khi nào được quay sang đòi công ty mẹ, đòi trực tiếp hay phải chờ xử lý xong với công ty con, và hồ sơ kích hoạt bảo lãnh cần những gì.
Vấn đề đặt ra và căn cứ luật
Bảo lãnh được quy định tại Điều 335 đến Điều 343 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13: bên bảo lãnh cam kết với bên nhận bảo lãnh sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên được bảo lãnh nếu đến thời hạn mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng; bên nhận bảo lãnh có quyền yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện khi nghĩa vụ đến hạn và bên được bảo lãnh không trả, trừ khi văn bản bảo lãnh đặt điều kiện khác. Phạm vi bảo lãnh gồm gốc, lãi, phạt và bồi thường nếu không giới hạn khác trong văn bản. Khi công ty con bị mở thủ tục phục hồi, phá sản, khoản nợ vẫn được khai báo trong thủ tục theo Luật Phục hồi, phá sản 142/2025/QH15 song song với việc yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ.
Ranh giới với các trường hợp tương tự
Bài này chỉ tập trung vào khoảnh khắc kích hoạt bảo lãnh của công ty mẹ khi con nợ chính vỡ nợ. Trọng tâm là đọc đúng văn bản bảo lãnh: bảo lãnh chung hay bảo lãnh có điều kiện phải đòi con nợ trước, phạm vi và thời hạn hiệu lực, và chiến lược hai tuyến vừa đòi bên bảo lãnh vừa khai báo nợ trong phá sản của công ty con mà không bị tính trùng.
Giải đáp các câu hỏi thường gặp
Phạm vi bảo lãnh của công ty mẹ gồm những khoản nào?
Theo Điều 336 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13, bên bảo lãnh có thể bảo lãnh một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ, và nghĩa vụ bảo lãnh gồm cả tiền lãi, phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, trừ khi các bên thỏa thuận khác. Vì vậy phải đọc văn bản bảo lãnh gốc: nếu văn bản chỉ ghi bảo lãnh khoản tiền gốc thì lãi và phạt không được đòi từ công ty mẹ; nếu ghi bảo lãnh toàn bộ nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng thì phạm vi rộng hơn nhiều. Mọi tranh cãi về kích hoạt bảo lãnh đều quay về chữ nghĩa của văn bản này.
Được đòi trực tiếp công ty mẹ hay phải xử lý công ty con trước?
Pháp luật Việt Nam không mặc định cơ chế bảo lãnh truy đòi sau cùng kiểu benefit of excussion: Điều 339 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 cho phép bên nhận bảo lãnh yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ khi đến hạn mà bên được bảo lãnh không thực hiện đúng, trừ khi văn bản bảo lãnh thỏa thuận bên bảo lãnh chỉ trả sau khi đã xử lý tài sản của bên được bảo lãnh. Kiểm tra điều khoản này trong văn bản là việc đầu tiên, vì nó quyết định chủ nợ được đòi song song hay phải chờ kết quả thanh lý tài sản công ty con.
Thủ tục đòi tiền từ bên bảo lãnh gồm những bước nào?
Bốn bước chuẩn: xác lập sự kiện kích hoạt bằng chứng cứ công ty con đến hạn không trả như biên bản đối chiếu nợ, thông báo quá hạn; gửi yêu cầu thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh bằng văn bản đến công ty mẹ kèm bản sao văn bản bảo lãnh và chứng cứ không thanh toán, qua kênh có xác nhận; chờ hết thời hạn văn bản bảo lãnh cho phép để công ty mẹ thực hiện; nếu bị từ chối hoặc im lặng, khởi kiện công ty mẹ tại tòa án hoặc trọng tài theo điều khoản tranh chấp áp dụng cho bảo lãnh. Song song, vẫn khai báo khoản nợ trong thủ tục phá sản của công ty con để giữ quyền ở cả hai tuyến.
Bảo lãnh có thời hạn mà chủ nợ bỏ lỡ thì mất quyền không?
Nếu văn bản bảo lãnh đặt thời hạn hiệu lực hoặc thời hạn yêu cầu, việc gửi yêu cầu sau thời hạn đó có thể làm mất quyền yêu cầu bên bảo lãnh, và đây là lỗi thực tế rất hay gặp khi chủ nợ mải theo đuổi con nợ chính. Ngay cả khi văn bản không ghi thời hạn riêng, yêu cầu bảo lãnh vẫn nên được gửi ngay khi nghĩa vụ đến hạn không được thực hiện, vì thời hiệu khởi kiện vụ án dân sự nói chung vẫn chạy. Sau khi trả thay, bên bảo lãnh có quyền yêu cầu bên được bảo lãnh hoàn trả theo Điều 340 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13, nhưng đó là quan hệ giữa họ với nhau, không ảnh hưởng quyền của chủ nợ đã được thanh toán.
Kế hoạch hành động cụ thể
Hành động thực tế: lấy và đọc văn bản bảo lãnh gốc ngay khi có dấu hiệu con nợ mất khả năng thanh toán, gạch chân ba điểm phạm vi, điều kiện kích hoạt và thời hạn; lập chứng cứ sự kiện không thanh toán một cách hình thức và đầy đủ; gửi yêu cầu bảo lãnh đúng địa chỉ, đúng người nhận theo văn bản; đồng thời khai báo nợ trong phá sản của công ty con và thông báo cho quản tài viên về việc đang yêu cầu bảo lãnh để tránh tranh cãi thu hồi trùng; nếu công ty mẹ từ chối, khởi kiện trong thời hiệu mà không chờ kết quả phá sản.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng