Việt Nam tham gia chương trình BEPS của OECD theo lộ trình thận trọng: bốn chuẩn tối thiểu đã được nội luật hóa ở các mức độ khác nhau, Công ước đa phương MLI đã được ký kết, trong khi thuế tối thiểu toàn cầu lại đi theo kênh riêng của Nghị quyết 107/2023/QH15. Bài viết tách bạch từng lớp cam kết để tập đoàn biết nghĩa vụ nào đã là luật cứng tại Việt Nam, nghĩa vụ nào còn phụ thuộc vào từng hiệp định cụ thể, và phải chuẩn bị tài liệu gì từ bây giờ.
Bốn chuẩn tối thiểu BEPS tại Việt Nam: đã áp dụng đến đâu
Việt Nam là thành viên Khuôn khổ hợp tác toàn diện (Inclusive Framework) của OECD/G20 và cam kết thực hiện bốn chuẩn tối thiểu của gói BEPS. Chuẩn về chống thực tiễn thuế có hại (Hành động 5) được triển khai qua cơ chế ra soát ưu đãi và trao đổi thông tin về quyết định thuế. Chuẩn chống lạm dụng hiệp định (Hành động 6) được tiếp cận dè dặt: thay vì sửa hàng loạt qua một kênh duy nhất, Việt Nam đàm phán lồng ghép điều khoản chống lạm dụng khi sửa đổi từng hiệp định. Chuẩn tài liệu chuyển giá ba lớp và báo cáo liên quốc gia (Hành động 13) đã nội luật hóa đầy đủ, nay nằm trong Nghị định 255/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 132/2020/NĐ-CP từ 01/7/2026. Chuẩn cải thiện giải quyết tranh chấp (Hành động 14) gắn với việc vận hành cơ chế MAP trong các hiệp định.
Về MLI, Việt Nam đã ký Công ước đa phương vào tháng 2/2022. Tuy nhiên, MLI không tự động viết lại mọi hiệp định: tác động lên từng hiệp định phụ thuộc vào việc cả hai nước ký kết có liệt kê hiệp định đó là hiệp định được bao phủ hay không, các bảo lưu mỗi bên tuyên bố, và thời điểm hoàn tất thủ tục phê chuẩn của từng phía. Vì vậy câu trả lời đúng cho câu hỏi MLI thay đổi hiệp định nào luôn phải tra cứu theo từng cặp nước và từng năm áp dụng, thay vì một mốc chung cho toàn bộ 81 hiệp định.
CbCR và lớp nghĩa vụ doanh nghiệp cảm nhận rõ nhất
Trong các chuẩn BEPS, báo cáo lợi nhuận liên quốc gia (CbCR) là nghĩa vụ chạm trực tiếp nhất vào tập đoàn đa quốc gia: nhóm doanh nghiệp có doanh thu hợp nhất từ 18.000 tỷ đồng trở lên trong năm báo cáo phải lập báo cáo phân bổ doanh thu, lợi nhuận, thuế đã nộp và các chỉ tiêu hoạt động theo từng quốc gia. Công ty mẹ tối cao tại Việt Nam nộp báo cáo cho cơ quan thuế Việt Nam; trường hợp công ty mẹ ở nước ngoài, nghĩa vụ của thành viên Việt Nam phụ thuộc vào cơ chế trao đổi tự động giữa hai cơ quan thuế và các trường hợp phải nộp thay theo quy định tại Nghị định 255/2026/NĐ-CP.
Điểm doanh nghiệp hay đánh giá thấp là tính liên thông: dữ liệu CbCR được trao đổi tự động và đối chiếu với hồ sơ giao dịch liên kết tại từng nước. Một phân bổ lợi nhuận không nhất quán giữa CbCR, hồ sơ quốc gia và tờ khai của công ty con tại Việt Nam sẽ tự nó trở thành tín hiệu rủi ro, kể cả khi từng tài liệu đứng riêng lẻ đều có vẻ hợp lý. Chuẩn bị cho BEPS vì thế không chỉ là thêm một biểu mẫu, mà là đưa toàn bộ câu chuyện phân bổ lợi nhuận của tập đoàn về một phiên bản duy nhất.
Kết luận và lộ trình chuẩn bị
Tập đoàn nên lập bản đồ nghĩa vụ theo ba lớp: lớp đã là luật cứng tại Việt Nam (tài liệu chuyển giá ba lớp, CbCR, thuế tối thiểu bổ sung theo Nghị quyết 107/2023/QH15); lớp phụ thuộc hiệp định (tác động MLI, điều khoản chống lạm dụng, khả năng MAP) phải tra theo từng nước đối tác; và lớp quy trình nội bộ (thu thập dữ liệu CbCR nhất quán, rà soát các quyết định thuế và ưu đãi đang hưởng). Làm tốt ba lớp này, BEPS từ một danh sách cam kết trừu tượng trở thành một lịch tuân thủ cụ thể theo từng kỳ khai thuế.
Câu hỏi thường gặp
1. Chuẩn mực BEPS tối thiểu nào Việt Nam đã áp dụng?
Bốn chuẩn tối thiểu gồm: chống thực tiễn thuế có hại kèm trao đổi thông tin về quyết định thuế (Hành động 5); ngăn lạm dụng hiệp định, thường qua điều khoản mục đích chính hoặc giới hạn hưởng lợi (Hành động 6); tài liệu chuyển giá ba lớp và báo cáo lợi nhuận liên quốc gia CbCR (Hành động 13); và cải thiện hiệu quả giải quyết tranh chấp qua MAP (Hành động 14). Trong số này, Hành động 13 đã được nội luật hóa đầy đủ nhất tại Việt Nam qua chế độ hồ sơ giao dịch liên kết trong Nghị định 255/2026/NĐ-CP.
2. Báo cáo CbCR (country-by-country) áp dụng với tập đoàn nào?
CbCR áp dụng với tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 18.000 tỷ đồng trở lên trong năm tài chính báo cáo, tương đương ngưỡng 750 triệu euro của OECD. Công ty mẹ tối cao cư trú tại Việt Nam là bên nộp báo cáo cho cơ quan thuế Việt Nam. Công ty con tại Việt Nam thuộc tập đoàn nước ngoài thường không phải nộp trực tiếp khi báo cáo đã được trao đổi tự động từ nước của công ty mẹ, nhưng vẫn có thể rơi vào trường hợp phải nộp thay hoặc bị yêu cầu cung cấp thông tin theo Nghị định 255/2026/NĐ-CP, đồng thời vẫn phải lập hồ sơ giao dịch liên kết cấp quốc gia như mọi doanh nghiệp liên kết khác.
3. Nếu tham gia MLI, các hiệp định thuế của Việt Nam sẽ thay đổi ra sao?
Nếu một hiệp định được cả Việt Nam và nước đối tác liệt kê là hiệp định được bao phủ, MLI có thể bổ sung vào hiệp định đó điều khoản chống lạm dụng (như kiểm tra mục đích chính — PPT), lời tựa chống lạm dụng và cải tiến điều khoản giải quyết tranh chấp, với thời điểm hiệu lực riêng cho thuế khấu trừ tại nguồn và các loại thuế khác. Mức thay đổi không đồng nhất giữa các hiệp định vì còn phụ thuộc bảo lưu của từng bên. Doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi theo hiệp định — ví dụ thuế suất khấu trừ thấp với lãi vay hoặc bản quyền — nên rà soát lại vị thế hưởng lợi của mình theo từng hiệp định thay vì giả định điều kiện cũ giữ nguyên.
4. Doanh nghiệp cần chuẩn bị tài liệu, quy trình gì?
Ba việc nên làm ngay: thứ nhất, rà soát ngưỡng CbCR và bảo đảm dữ liệu tài chính hợp nhất dùng cho CbCR khớp với hồ sơ giao dịch liên kết tại Việt Nam; thứ hai, kiểm tra từng dòng thu nhập xuyên biên giới đang hưởng thuế suất theo hiệp định (cổ tức, lãi vay, bản quyền, phí dịch vụ) dưới lăng kính điều khoản chống lạm dụng, chuẩn bị lập luận mục đích kinh doanh thực chất; thứ ba, đưa các thời hạn MAP và hồ sơ chứng minh cư trú thuế vào lịch tuân thủ thường niên, vì khi tranh chấp phát sinh thì thời hiệu theo hiệp định là yếu tố không thể bù đắp bằng hồ sơ tốt.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng