Nghị quyết 222/2025/QH15 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, có hiệu lực từ 01/9/2025, thiết kế cho trung tâm này một cơ chế giải quyết tranh chấp riêng, trong đó trọng tài tại trung tâm tài chính là một trụ cột. Với doanh nghiệp sắp ký hợp đồng với đối tác là thành viên trung tâm, câu hỏi thực tế không phải là cơ chế này có hiện đại hay không, mà là nó khác trọng tài thương mại thông thường ở điểm nào, phán quyết được thi hành ra sao, và phần nào của bức tranh vẫn đang chờ văn bản hướng dẫn.
Quy chế trọng tài riêng tại trung tâm tài chính quốc tế khác gì trọng tài thông thường
Theo khung Nghị quyết 222/2025/QH15, trung tâm tài chính quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng có trung tâm trọng tài riêng phục vụ tranh chấp phát sinh trong hoạt động của trung tâm, vận hành theo quy chế được xây dựng cho môi trường tài chính quốc tế với tiếng Anh là ngôn ngữ làm việc chính. Đây là khác biệt nền tảng so với trọng tài thương mại thông thường tại Việt Nam, nơi thủ tục và ngôn ngữ mặc định gắn với hệ thống pháp luật và thực tiễn tố tụng trong nước. Thành viên trung tâm tài chính cũng được thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc thông lệ quốc tế cho giao dịch của mình trong phạm vi nghị quyết cho phép, điều mà hợp đồng nội địa thông thường không mặc nhiên có được.
Cần nói rõ giới hạn của những gì đã biết: nghị quyết đặt khung và nguyên tắc, còn quy chế trọng tài chi tiết, danh sách trọng tài viên, cơ chế chỉ định và các thủ tục cụ thể của trung tâm trọng tài tại trung tâm tài chính thuộc nhóm nội dung chờ văn bản hướng dẫn và văn bản tổ chức thực hiện. Doanh nghiệp đàm phán hợp đồng ở thời điểm này nên viết điều khoản trọng tài theo hướng mở có kiểm soát: xác định rõ địa điểm trọng tài, ngôn ngữ, luật áp dụng cho thỏa thuận trọng tài và cơ chế dự phòng khi quy chế chi tiết chưa ban hành, thay vì viện dẫn một bộ quy tắc chưa tồn tại như thể chúng đã đầy đủ.
Công nhận và thi hành phán quyết trọng tài của trung tâm tài chính
Đối với thi hành trong nước, phán quyết của trọng tài tại trung tâm tài chính, khi được xác lập trong khuôn khổ pháp luật Việt Nam, đi theo logic thi hành phán quyết trọng tài của Luật Trọng tài thương mại 2010: phán quyết có hiệu lực thi hành, bên được thi hành yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự thi hành khi bên phải thi hành không tự nguyện thực hiện, và yêu cầu hủy phán quyết chỉ đặt ra trong các căn cứ hạn chế mà luật trọng tài quy định cho tòa án có thẩm quyền. Điểm doanh nghiệp cần kiểm chứng trong từng trường hợp là văn bản hướng dẫn về vị thế pháp lý cụ thể của trung tâm trọng tài tại trung tâm tài chính đã ban hành tới đâu tại thời điểm ký kết và tại thời điểm phát sinh tranh chấp.
Đối với thi hành xuyên biên giới, Công ước New York 1958 về công nhận và thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài, mà Việt Nam là thành viên, là cầu nối chính: phán quyết trọng tài lập tại Việt Nam có thể được yêu cầu công nhận và thi hành tại các quốc gia thành viên khác theo điều kiện của công ước, và ngược lại phán quyết nước ngoài được đưa về Việt Nam thi hành qua thủ tục công nhận tại tòa án. Trong đàm phán, khả năng thi hành tại nơi đối tác có tài sản thường quan trọng hơn danh tiếng của trung tâm trọng tài, nên bản đồ tài sản của đối tác phải là một đầu vào bắt buộc khi chọn cơ chế trọng tài cho hợp đồng gắn với trung tâm tài chính.
Chọn trọng tài tại trung tâm tài chính hay trọng tài quốc tế như SIAC
Tiêu chí lựa chọn thứ nhất là tính chín muồi của quy chế: một trung tâm trọng tài quốc tế đã vận hành lâu năm như SIAC có bộ quy tắc hoàn chỉnh, thực tiễn chỉ định trọng tài viên và án lệ thủ tục dày, trong khi trung tâm trọng tài tại trung tâm tài chính Việt Nam đang ở giai đoạn khung, đổi lại có lợi thế gắn trực tiếp với hệ sinh thái giao dịch và cơ chế đặc thù mà Nghị quyết 222/2025/QH15 dành cho thành viên trung tâm. Tiêu chí thứ hai là nơi thi hành phán quyết khả thi nhất: nếu tài sản của đối tác chủ yếu tại Việt Nam, một phán quyết gắn với khung Việt Nam giảm một lớp thủ tục công nhận; nếu tài sản nằm ở nhiều quốc gia, kinh nghiệm thi hành theo Công ước New York của từng phương án phải được so sánh cụ thể.
Tiêu chí thứ ba là ngôn ngữ, luật áp dụng và đội ngũ trọng tài viên am hiểu sản phẩm tài chính trong tranh chấp. Giao dịch tại trung tâm tài chính thường dùng tiếng Anh và có thể thỏa thuận luật nước ngoài trong phạm vi nghị quyết cho phép, nên lợi thế ngôn ngữ truyền thống của trọng tài nước ngoài thu hẹp lại, và yếu tố quyết định dịch chuyển sang chất lượng quy chế chi tiết tại thời điểm tranh chấp thực sự phát sinh. Một cách tiếp cận thận trọng ở giai đoạn này là dùng điều khoản trọng tài nhiều tầng: đàm phán và hòa giải trước, trọng tài là bước cuối, kèm lựa chọn địa điểm và quy tắc được viết đủ linh hoạt để hấp thụ quy chế chi tiết của trung tâm tài chính khi văn bản đó ban hành.
Câu hỏi thường gặp
Trọng tài tại Trung tâm tài chính quốc tế có quy chế riêng khác gì trọng tài thương mại thông thường tại Việt Nam?
Khác biệt cốt lõi là trọng tài tại trung tâm tài chính vận hành trong cơ chế riêng do Nghị quyết 222/2025/QH15 thiết kế cho trung tâm tài chính quốc tế, với trung tâm trọng tài riêng, tiếng Anh là ngôn ngữ làm việc chính và khả năng thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc thông lệ quốc tế trong phạm vi nghị quyết cho phép. Trọng tài thương mại thông thường tại Việt Nam vận hành theo Luật Trọng tài thương mại 2010 và quy tắc của các trung tâm trọng tài hiện hữu trong hệ thống chung. Quy chế chi tiết của trọng tài tại trung tâm tài chính còn chờ văn bản hướng dẫn, nên khác biệt về thủ tục cụ thể chỉ nên khẳng định ở mức khung tại thời điểm này.
Phán quyết trọng tài tại IFC được công nhận và thi hành tại Việt Nam và nước ngoài ra sao?
Phán quyết trọng tài tại trung tâm tài chính được thi hành tại Việt Nam theo logic thi hành phán quyết trọng tài của Luật Trọng tài thương mại 2010 qua cơ quan thi hành án dân sự khi bên phải thi hành không tự nguyện thực hiện. Ở chiều xuyên biên giới, Công ước New York 1958 mà Việt Nam là thành viên cho phép yêu cầu công nhận và thi hành phán quyết tại các quốc gia thành viên khác, và phán quyết nước ngoài đưa về Việt Nam phải qua thủ tục công nhận tại tòa án. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào nơi đối tác có tài sản và vào văn bản hướng dẫn về vị thế của trung tâm trọng tài tại trung tâm tài chính tại thời điểm thi hành.
Doanh nghiệp chọn trọng tài IFC hay trọng tài quốc tế như SIAC cho hợp đồng với đối tác tại IFC theo tiêu chí nào?
Doanh nghiệp nên so sánh theo bốn tiêu chí: mức độ hoàn chỉnh của quy chế và thực tiễn vận hành tại thời điểm ký, nơi tài sản của đối tác có thể thi hành phán quyết, nhu cầu về ngôn ngữ và luật áp dụng cho giao dịch, và mức am hiểu sản phẩm tài chính của đội ngũ trọng tài viên. Trọng tài tại trung tâm tài chính có lợi thế gắn với cơ chế đặc thù của Nghị quyết 222/2025/QH15 và ngôn ngữ Anh, nhưng quy chế chi tiết còn đang hình thành; SIAC có quy tắc và thực tiễn chín muồi hơn. Với hợp đồng giá trị lớn ở giai đoạn chuyển tiếp, điều khoản nhiều tầng kèm lựa chọn dự phòng là phương án cân bằng rủi ro tốt nhất.
Ngôn ngữ và luật áp dụng trong trọng tài tại IFC được thỏa thuận thế nào?
Ngôn ngữ làm việc chính tại trung tâm tài chính là tiếng Anh, và các bên nên thỏa thuận rõ ngôn ngữ trọng tài ngay trong điều khoản trọng tài thay vì để mặc định. Về luật áp dụng, thành viên trung tâm tài chính được thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài hoặc thông lệ quốc tế cho giao dịch trong phạm vi Nghị quyết 222/2025/QH15 cho phép, đồng thời cần tách bạch ba lớp luật: luật điều chỉnh hợp đồng, luật điều chỉnh thỏa thuận trọng tài và luật thủ tục tại địa điểm trọng tài. Vì chi tiết còn chờ hướng dẫn, điều khoản nên kèm cơ chế rà soát lại khi quy chế trọng tài của trung tâm tài chính được ban hành đầy đủ.
FLAT Law Firm soạn điều khoản trọng tài cho hợp đồng gắn với trung tâm tài chính quốc tế
Trước khi ký hợp đồng với đối tác là thành viên trung tâm tài chính quốc tế, FLAT Law Firm có thể thiết kế điều khoản trọng tài cân bằng giữa cơ chế riêng của Nghị quyết 222/2025/QH15 và các phương án trọng tài quốc tế đã chín muồi, dựa trên bản đồ tài sản thi hành của đối tác và ngôn ngữ, luật áp dụng mà giao dịch thực sự cần. Chúng tôi cập nhật liên tục văn bản hướng dẫn về trung tâm trọng tài tại trung tâm tài chính để điều khoản đã ký của khách hàng được rà soát lại ngay khi quy chế chi tiết xuất hiện.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng