Trả lời ngắn gọn: thử việc ở Việt Nam ngắn, có trần và chỉ một lần. Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 ấn định thời gian thử việc tối đa — 180 ngày với chức danh quản lý doanh nghiệp, 60 ngày với công việc cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên, 30 ngày với trình độ trung cấp, 6 ngày làm việc với công việc khác — mỗi công việc chỉ thử việc một lần, lương thử việc ít nhất 85% mức lương công việc (Điều 25–27). Hết thử việc, người sử dụng lao động phải giao kết hợp đồng lao động hoặc chấm dứt đúng thủ tục — im lặng cho qua không phải lựa chọn.
Trần thời gian: bốn nấc
Điều 25 ấn định mức trần, không phải mặc định: không quá 180 ngày đối với công việc của người quản lý doanh nghiệp theo quy định của Luật Doanh nghiệp; 60 ngày đối với công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên; 30 ngày đối với công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ; 06 ngày làm việc đối với công việc khác. Hai quy tắc cứng bao quanh các nấc: mỗi công việc chỉ được thử việc một lần, và nội dung thử việc phải ghi trong hợp đồng lao động hoặc hợp đồng thử việc, trong đó nêu rõ thời gian thử việc và quyền, nghĩa vụ của hai bên. “Thử việc lần hai” cho cùng một công việc là vô hiệu.
Lương thử việc và quyền rút lui
Điều 26 đặt sàn: tiền lương của người lao động trong thời gian thử việc do hai bên thỏa thuận nhưng ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó. Trong thời gian thử việc, Điều 27 cho cả hai bên lối ra sạch — mỗi bên có quyền hủy bỏ thỏa thuận thử việc hoặc hợp đồng lao động đã giao kết mà không cần báo trước, không phải bồi thường nếu việc làm thử không đạt yêu cầu. Với người sử dụng lao động, đây chính là giá trị của một kỳ thử việc vận hành tốt: đánh giá có tiêu chí, có hồ sơ, hoàn thành trước hạn — chứ không phải sa thải bất ngờ sau hạn.
Hết thử việc: ký hay khép lại
Khoản 1 Điều 27 điều chỉnh thời điểm kết thúc: khi kết thúc thời gian thử việc đối với người lao động làm việc có kết quả đáp ứng các điều kiện đã thỏa thuận thì người sử dụng lao động tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động đã giao kết, hoặc giao kết hợp đồng lao động mới nếu mới chỉ có hợp đồng thử việc; trường hợp không đạt thì chấm dứt. Cái bẫy tuân thủ là quán tính — để người lao động tiếp tục làm việc quá ngày kết thúc thử việc mà chưa ký hợp đồng lao động. Từ thời điểm đó, quan hệ không còn là “thử việc” theo nghĩa pháp lý nào nữa, và việc chấm dứt sau đó bị xét theo đầy đủ quy tắc sa thải. Hãy ghi lịch ngày kết thúc và chuẩn bị quyết định trước một tuần.
Thử việc với người lao động nước ngoài
Các Điều 25–27 áp dụng như nhau với người lao động nước ngoài, nhưng hồ sơ thử việc tương tác với thời hạn giấy phép lao động: điều khoản thử việc nên nhất quán với chức danh và thời hạn trong giấy phép lao động; người sử dụng lao động nên xác nhận cách xử lý BHXH và thuế TNCN trong thời gian thử việc khớp với thỏa thuận thực tế (hợp đồng thử việc riêng và hợp đồng lao động có điều khoản thử việc được xử lý khác nhau). Giữ tiêu chí đánh giá thử việc gắn với công việc, có hồ sơ — trung lập về quốc tịch cả trên giấy tờ lẫn thực tế.
Checklist
- Áp đúng nấc thời gian Điều 25; không thử việc lần hai cho cùng công việc.
- Ghi điều khoản thử việc bằng văn bản: thời gian, tiêu chí, quyền và nghĩa vụ mỗi bên.
- Trả lương thử việc ít nhất 85% lương công việc (Điều 26).
- Đánh giá theo tiêu chí văn bản trước hạn; quyết định ký hay chấm dứt đúng hạn.
- Không để người lao động tiếp tục làm việc quá ngày kết thúc thử việc mà chưa ký hợp đồng lao động.
Câu hỏi thường gặp
Có được kéo dài thử việc khi chưa chắc chắn không?
Không. Các mức Điều 25 là trần tối đa và mỗi công việc chỉ thử việc một lần. Kéo dài “chui” thì quan hệ bị xét như quan hệ lao động, không còn là thử việc.
85% lương là sàn bắt buộc hay khuyến nghị?
Là sàn bắt buộc theo Điều 26. Trả thấp hơn là vi phạm rõ ràng, thanh tra phát hiện rất dễ.
Người lao động có được nghỉ trong thử việc mà không báo trước không?
Được. Điều 27 cho mỗi bên quyền hủy bỏ trong thời gian thử việc mà không cần báo trước, không phải bồi thường.
Thử việc hết vào cuối tuần, thứ Hai mới ký thì sao?
Hãy chuẩn bị quyết định trước ngày kết thúc. Khoảng trống người lao động làm việc không hợp đồng tạo rủi ro pháp lý — đừng để hạn trôi qua trong im lặng.
Thử việc có áp dụng cho lao động thời vụ không?
Quy tắc như nhau, nấc 06 ngày làm việc bao phủ đa số việc ngắn hạn. Mỗi công việc vẫn chỉ thử việc một lần.
Tuyển dụng số lượng lớn? FLAT Law Firm soạn hợp đồng và quy trình đánh giá thử việc đúng luật — để cuối thử việc là một quyết định, không phải một tranh chấp.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng