Một bên trong BCC muốn rút lui và nhường vị trí cho nhà đầu tư khác: về mặt hợp đồng, đó là hai giao dịch khác nhau bị gộp trong một câu hỏi. Chuyển giao quyền — quyền nhận phần lợi nhuận, quyền tham gia ban điều phối — đi theo cơ chế chuyển giao quyền yêu cầu của Bộ luật Dân sự. Chuyển giao nghĩa vụ — phần vốn phải góp tiếp, nghĩa vụ vận hành, nghĩa vụ bảo lãnh — lại chạm trực tiếp đến sự tin cậy cá nhân giữa các đối tác ban đầu, nên pháp luật đặt thêm một cổng: sự đồng ý của bên còn lại. Nhầm hai cơ chế này là lỗi khiến nhiều thương vụ thay đối tác BCC bị tuyên vô hiệu một phần.
Quyền được chuyển tự do hơn nghĩa vụ
Theo Điều 365 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13, bên có quyền trong quan hệ nghĩa vụ được chuyển giao quyền yêu cầu cho người thế quyền, trừ các trường hợp quyền gắn liền với nhân thân hoặc pháp luật, thỏa thuận cấm chuyển giao; việc chuyển giao quyền về nguyên tắc không cần sự đồng ý của bên có nghĩa vụ, nhưng phải thông báo bằng văn bản cho bên đó biết. Ngược lại, Điều 370 quy định chuyển giao nghĩa vụ phải được bên có quyền đồng ý — trong BCC, điều đó nghĩa là bên muốn rút phải được bên còn lại chấp thuận cho bên thứ ba bước vào thay vị trí của mình, vì bên còn lại đã chọn đối tác dựa trên năng lực tài chính, công nghệ và uy tín cụ thể. Thực tiễn soạn thảo chặt chẽ thường đi xa hơn luật: hợp đồng BCC tốt sẽ có điều khoản hạn chế chuyển nhượng toàn diện — cấm chuyển cả quyền lẫn nghĩa vụ khi chưa có đồng ý trước bằng văn bản, kèm quyền ưu tiên nhận chuyển nhượng của bên còn lại theo điều kiện tương đương. Nếu hợp đồng có điều khoản này, thỏa thuận chuyển nhượng ký với bên thứ ba khi chưa được đồng ý sẽ không có hiệu lực với bên còn lại dù giao dịch giữa bên chuyển và bên nhận vẫn tồn tại giữa hai người đó.
Thủ tục thay đối tác: từ đồng ý của bên còn lại đến điều chỉnh IRC
Quy trình chuẩn gồm bốn bước. Bước một, kiểm tra điều khoản hạn chế chuyển nhượng trong BCC và xin văn bản đồng ý của bên còn lại, kèm hồ sơ năng lực của bên thứ ba để bên còn lại có căn cứ đánh giá. Bước hai, ký thỏa thuận chuyển nhượng ba bên hoặc thỏa thuận thay thế đối tác (novation), trong đó bên thứ ba cam kết kế thừa toàn bộ quyền và nghĩa vụ từ thời điểm hiệu lực, và các bên chốt số liệu tài chính, phần vốn đã góp, phần chưa góp đến thời điểm chuyển giao. Bước ba, với dự án BCC có nhà đầu tư nước ngoài, thay đổi nhà đầu tư trong dự án thuộc diện phải điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo Luật Đầu tư 143/2025/QH15; cơ quan đăng ký đầu tư sẽ rà soát điều kiện tiếp cận thị trường với nhà đầu tư mới như một trường hợp đầu tư mới — bên thứ ba thuộc ngành nghề bị hạn chế có thể khiến việc điều chỉnh bị từ chối. Bước bốn, xử lý thuế của giao dịch: phần quyền lợi được chuyển nhượng có giá trị kinh tế, bên chuyển nhượng phát sinh thu nhập từ chuyển nhượng và phải kê khai thuế theo Luật Thuế TNDN 67/2025 hoặc Luật Thuế TNCN 109/2025/QH15 tùy tư cách chủ thể, đồng thời các bên nên ghi rõ trong thỏa thuận bên nào chịu khoản thuế này và trách nhiệm với các khoản truy thu thuộc giai đoạn trước thời điểm chuyển giao.
Câu hỏi thường gặp
1. Chuyển nhượng quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng BCC cho bên thứ ba được không?
Được, nhưng phải tách hai phần: chuyển giao quyền yêu cầu theo Điều 365 Bộ luật Dân sự 2015 về nguyên tắc chỉ cần thông báo cho bên có nghĩa vụ; chuyển giao nghĩa vụ theo Điều 370 phải có sự đồng ý của bên có quyền — tức bên còn lại trong BCC. Hợp đồng cũng có thể hạn chế chặt hơn bằng điều khoản cấm chuyển nhượng khi chưa đồng ý trước.
2. Có cần sự đồng ý của bên còn lại không?
Với phần nghĩa vụ thì bắt buộc phải có. Với phần quyền, luật chỉ yêu cầu thông báo, nhưng nếu BCC có điều khoản hạn chế chuyển nhượng — điều gần như luôn nên có — thì cả quyền lẫn nghĩa vụ đều cần đồng ý trước bằng văn bản của bên còn lại.
3. Thủ tục chuyển nhượng thế nào?
Bốn bước: xin đồng ý bằng văn bản của bên còn lại kèm hồ sơ năng lực bên thứ ba; ký thỏa thuận chuyển nhượng hoặc thay thế đối tác và chốt số liệu tại thời điểm chuyển giao; điều chỉnh IRC nếu dự án có nhà đầu tư nước ngoài thay đổi; kê khai thuế trên thu nhập từ chuyển nhượng của bên chuyển nhượng.
4. Bên thứ ba có phải đáp ứng điều kiện tiếp cận thị trường không?
Có, nếu dự án có IRC và thuộc ngành nghề có điều kiện với nhà đầu tư nước ngoài: khi điều chỉnh IRC, cơ quan đăng ký đầu tư rà soát nhà đầu tư mới như một trường hợp đầu tư mới. Bên thứ ba không đáp ứng điều kiện có thể khiến hồ sơ điều chỉnh bị từ chối.
5. Thuế của việc chuyển nhượng quyền lợi BCC tính thế nào?
Bên chuyển nhượng phát sinh thu nhập từ chuyển nhượng quyền lợi kinh tế trong BCC và kê khai thuế theo tư cách chủ thể — Luật Thuế TNDN 67/2025 với tổ chức, Luật Thuế TNCN 109/2025 với cá nhân. Thỏa thuận nên phân định rõ bên nào chịu thuế này và trách nhiệm với truy thu thuộc giai đoạn trước chuyển giao.
Điểm mấu chốt cho nhà đầu tư
- Chuyển quyền chỉ cần thông báo; chuyển nghĩa vụ bắt buộc có đồng ý của bên còn lại theo Điều 370 BLDS.
- Hợp đồng BCC tốt luôn có điều khoản hạn chế chuyển nhượng kèm quyền ưu tiên nhận chuyển nhượng.
- Thay nhà đầu tư nước ngoài kéo theo điều chỉnh IRC và rà soát lại điều kiện tiếp cận thị trường.
- Chốt số liệu và phân định trách nhiệm thuế tại thời điểm chuyển giao trong văn bản ba bên.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng