Nhà sản xuất pin và thiết bị sạc tại Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ đang đối diện một bức tranh thuế thay đổi liên tục trong năm 2026. Điểm phải nói rõ ngay từ đầu: thuế đối ứng dựa trên đạo luật IEEPA — từng được áp dụng ở mức 20% với hàng Việt Nam và 40% với hàng bị coi là chuyển tải — đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ trong phán quyết Learning Resources v. Trump ngày 20/02/2026 và chấm dứt thu từ cuối tháng 02/2026. Bài viết này phân tích khung thuế còn lại và yêu cầu xuất xứ thực chất, là rủi ro lớn nhất còn tồn tại với hàng pin, thiết bị sạc từ Việt Nam.
Căn cứ pháp lý
- Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ trong vụ Learning Resources v. Trump (20/02/2026): tuyên bố các mức thuế áp đặt theo IEEPA là vượt thẩm quyền; sắc lệnh hành pháp 14389 sau đó chấm dứt việc áp thuế, Hải quan Mỹ (CBP) dừng thu từ 24/02/2026.
- Các cơ sở thuế còn hiệu lực của Mỹ: Điều 232 về an ninh quốc gia, Điều 301 về hành vi thương mại không công bằng, thuế chống bán phá giá (AD) và chống trợ cấp (CVD) theo từng mã HS, và cơ chế điều tra chống lẩn tránh theo EAPA.
- 19 USC §1592 về xử phạt khai báo hải quan sai lệch, gian lận; quy tắc chuyển đổi cơ bản (substantial transformation) của CBP để xác định xuất xứ hàng hóa.
Thuế đối ứng IEEPA: đã chấm dứt, doanh nghiệp không được tính vào giá thành
Trong giai đoạn 2025, hàng hóa xuất xứ Việt Nam vào Mỹ từng chịu thuế đối ứng 20% và hàng bị coi là chuyển tải (transshipment) qua Việt Nam chịu 40% theo các sắc lệnh hành pháp dựa trên IEEPA. Ngày 20/02/2026, Tòa án Tối cao Mỹ trong vụ Learning Resources v. Trump đã bác bỏ cơ sở pháp lý của các mức thuế này, và sắc lệnh 14389 tiếp theo đã chấm dứt áp dụng; CBP dừng thu từ 24/02/2026. Hệ quả thực tiễn cho nhà xuất khẩu pin và thiết bị sạc: tại thời điểm viết bài (21/10/2026), thuế đối ứng IEEPA KHÔNG còn là một khoản chi phí hiện hành phải tính trong báo giá xuất khẩu sang Mỹ. Doanh nghiệp từng bị thu thuế trong giai đoạn áp dụng cần theo dõi cơ chế hoàn thuế của CBP và Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ; doanh nghiệp đàm phán hợp đồng mới không nên chấp nhận điều khoản mặc định cộng 20% hay 40% thuế đối ứng vào giá. Cần đồng thời lưu ý rủi ro chính sách có thể thay đổi: các cơ sở thuế khác của Mỹ vẫn còn nguyên và được nêu ở phần sau, nên hợp đồng xuất khẩu dài hạn nên có điều khoản chia sẻ rủi ro thay đổi thuế thay vì khóa một mức thuế cố định vào giá.
Khung thuế còn áp dụng cho pin và thiết bị sạc
Sau khi thuế IEEPA chấm dứt, hàng pin và thiết bị sạc từ Việt Nam vào Mỹ chịu: thuế nhập khẩu MFN theo mã HS như thông thường; các biện pháp theo Điều 232 nếu sản phẩm thuộc danh mục bị áp theo quyết định ngành hàng tại từng thời điểm (doanh nghiệp phải tra cứu danh mục hiện hành theo mã HS cụ thể của cell pin, pack pin và trụ sạc trước mỗi giai đoạn giao hàng); thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp nếu có lệnh áp dụng cho sản phẩm tương tự từ Việt Nam hoặc từ nước thứ ba có liên quan chuỗi cung ứng; và rủi ro bị điều tra chống lẩn tránh theo EAPA khi CBP nghi ngờ hàng hóa thực chất có xuất xứ nước đang bị áp AD/CVD nhưng được chuyển tải hoặc gia công nhẹ tại Việt Nam. Điểm chung của các rủi ro này là chúng gắn với xuất xứ thực chất của hàng hóa — chuyển trọng tâm tuân thủ của nhà xuất khẩu từ câu hỏi thuế suất sang câu hỏi chứng minh xuất xứ.
Xuất xứ Việt Nam được xác định thế nào: chuyển đổi cơ bản, không có ngưỡng phần trăm
Đây là điểm doanh nghiệp Việt Nam hay hiểu nhầm nhất: pháp luật hải quan Mỹ không đặt một tỷ lệ nội địa hóa cố định (không có ngưỡng 30%, 40% hay 60%) để hàng hóa được coi là có xuất xứ Việt Nam. Tiêu chuẩn áp dụng là chuyển đổi cơ bản (substantial transformation): hàng hóa mang xuất xứ của nước nơi nó trải qua quá trình sản xuất làm thay đổi cơ bản tên gọi, tính chất hoặc công dụng so với linh kiện đầu vào. Với pin: lắp ráp cell từ anode, cathode, điện ly và vỏ tại Việt Nam qua các công đoạn sản xuất thực chất thường tạo thành chuyển đổi cơ bản, trong khi chỉ đóng gói lại, dán nhãn hoặc lắp ráp tối thiểu các bộ kit hoàn chỉnh nhập khẩu thì không. Với trụ sạc: sản xuất bo mạch, lắp ráp mô-đun công suất và kiểm tra tại Việt Nam có trọng lượng xuất xứ khác hẳn việc nhập nguyên chiếc rồi đổi nhãn. CBP quyết định theo từng trường hợp cụ thể và doanh nghiệp có thể xin ruling (phán quyết trước về xuất xứ) của CBP cho mô hình sản xuất của mình trước khi xuất khẩu quy mô lớn. Cần phân biệt với ngưỡng hàm lượng giá trị khu vực trong các FTA như EVFTA hay RCEP — các ngưỡng đó chỉ áp dụng khi hưởng ưu đãi thuế theo hiệp định tương ứng (sang EU, châu Á), không phải tiêu chuẩn xuất xứ mà hải quan Mỹ áp dụng. Khai báo xuất xứ sai hoặc gian lận để lẩn tránh thuế là hành vi bị xử phạt nặng theo 19 USC §1592 và là căn cứ mở điều tra EAPA.
Linh kiện Trung Quốc trong sản phẩm: ảnh hưởng ở đâu?
Linh kiện có xuất xứ Trung Quốc (cell pin, chip quản lý, mô-đun công suất) không tự động tước xuất xứ Việt Nam của thành phẩm nếu quá trình sản xuất tại Việt Nam đạt chuyển đổi cơ bản; nhưng chúng làm tăng rủi ro ở ba điểm. Một là rủi ro lẩn tránh: nếu thành phần giá trị và công đoạn quyết định tính chất sản phẩm nằm chủ yếu ở Trung Quốc, CBP có thể kết luận không có chuyển đổi cơ bản tại Việt Nam. Hai là các biện pháp riêng nhắm vào chuỗi cung ứng Trung Quốc (Điều 301 với hàng Trung Quốc, các lệnh AD/CVD có phạm vi bao trùm linh kiện) có thể được áp dụng tùy cấu trúc sản phẩm. Ba là nghĩa vụ truy xuất: nhà nhập khẩu Mỹ sẽ yêu cầu nhà sản xuất Việt Nam cung cấp hồ sơ truy xuất nguồn gốc linh kiện đến tận nhà cung cấp, và hợp đồng xuất khẩu ngày càng đặt điều kiện thanh toán gắn với hồ sơ này. Chiến lược tuân thủ bền vững là xây dựng hồ sơ sản xuất thật (định mức nguyên liệu, nhật ký công đoạn, hóa đơn linh kiện) ngay từ khi nhà máy vận hành, thay vì chuẩn bị hồ sơ xuất xứ khi đã có đơn hàng.
Khuyến nghị cho nhà xuất khẩu
Ba việc ưu tiên: xin ruling xuất xứ của CBP cho mô hình sản xuất chủ lực trước khi ký hợp đồng dài hạn; tra cứu theo mã HS cụ thể tình trạng Điều 232 và AD/CVD tại thời điểm báo giá thay vì dùng thông tin thuế đối ứng đã hết hiệu lực; và đưa vào hợp đồng xuất khẩu điều khoản phân bổ rủi ro thay đổi thuế, rủi ro điều tra lẩn tránh và nghĩa vụ hợp tác cung cấp hồ sơ truy xuất xuất xứ.
Câu hỏi thường gặp
Pin sản xuất tại Việt Nam xuất sang Mỹ có bị áp thuế?
Thuế đối ứng IEEPA 20%/40% đã bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ (Learning Resources v. Trump, 20/02/2026) và CBP đã dừng thu từ 24/02/2026, nên không còn áp dụng tại thời điểm hiện tại. Hàng pin vẫn chịu thuế MFN theo mã HS và phải tra cứu các biện pháp Điều 232, thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp áp dụng cho mã hàng cụ thể tại thời điểm xuất khẩu.
Tỷ lệ nội địa hóa bao nhiêu thì được coi là xuất xứ Việt Nam?
Pháp luật Mỹ không có ngưỡng tỷ lệ nội địa hóa cố định cho xuất xứ. Tiêu chuẩn là chuyển đổi cơ bản (substantial transformation): quá trình sản xuất tại Việt Nam phải làm thay đổi cơ bản tên gọi, tính chất, công dụng của linh kiện đầu vào. Đóng gói lại hoặc lắp ráp tối thiểu bộ kit nhập khẩu không đạt chuẩn này; doanh nghiệp nên xin ruling trước của CBP cho mô hình sản xuất của mình.
Linh kiện từ Trung Quốc có ảnh hưởng xuất xứ?
Không tự động làm mất xuất xứ Việt Nam nếu sản xuất tại Việt Nam đạt chuyển đổi cơ bản, nhưng làm tăng rủi ro bị kết luận lẩn tránh thuế và điều tra EAPA, đồng thời kéo theo yêu cầu truy xuất nguồn gốc linh kiện từ nhà nhập khẩu Mỹ. Khai báo xuất xứ sai bị xử phạt theo 19 USC §1592.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng