Khi một trường nghề có vốn nước ngoài giải thể, học viên đang học dở dang là nhóm được pháp luật bảo vệ trước tiên: hồ sơ giải thể không thể được chấp thuận nếu thiếu phương án bảo đảm quyền lợi người học. Nhà đầu tư vì vậy không thể ‘đóng cửa rồi tính sau’ — việc xử lý học viên là điều kiện tiên quyết của quyết định giải thể, không phải việc phát sinh sau đó.
Giải thể chỉ được quyết khi phương án bảo đảm quyền lợi người học đã rõ
Theo Điều 51 Nghị định số 86/2018/NĐ-CP (đã sửa đổi bởi Nghị định số 124/2024/NĐ-CP), thẩm quyền quyết định giải thể cơ sở giáo dục có vốn đầu tư nước ngoài thuộc về cấp đã cho phép thành lập cơ sở đó. Giải thể được xem xét trong các trường hợp: theo đề nghị của tổ chức, cá nhân thành lập; vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật hoặc quy định quản lý hoạt động; hết thời hạn đình chỉ hoạt động mà không khắc phục được nguyên nhân; mục tiêu và nội dung hoạt động không còn phù hợp; hoặc không thực hiện đúng cam kết trong đề án sau 05 năm kể từ ngày quyết định thành lập có hiệu lực.
Điểm mấu chốt nằm ở hồ sơ: đề nghị giải thể phải kèm phương án giải thể trong đó nêu rõ các biện pháp bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người học, nhà giáo, cán bộ quản lý và nhân viên, cùng phương án giải quyết tài chính, tài sản. Cơ quan có thẩm quyền chỉ ra quyết định giải thể trên cơ sở phương án này; một phương án chung chung, không nêu đích danh cơ sở tiếp nhận học viên và cách xử lý học phí, sẽ không đáp ứng yêu cầu hồ sơ.
Học viên đi đâu và học phí đã đóng xử lý thế nào
Trên cơ sở phương án được chấp thuận, học viên đang học có hai hướng xử lý chính: chuyển sang cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác có cùng ngành, nghề và trình độ để học tiếp với kết quả học tập đã tích lũy được xem xét công nhận, hoặc nhận lại phần học phí tương ứng với phần chương trình chưa được học khi việc chuyển trường không thể thực hiện. Nhà trường và nhà đầu tư là bên tổ chức việc chuyển trường — liên hệ cơ sở tiếp nhận, bàn giao hồ sơ học tập, bảng điểm — chứ không phải để học viên tự xoay xở.
Về học phí, nghĩa vụ hoàn trả phát sinh từ chính hợp đồng đào tạo giữa trường và học viên cùng phương án tài chính trong hồ sơ giải thể: phần học phí của thời gian chưa đào tạo phải được hoàn hoặc được bù trừ vào học phí tại cơ sở tiếp nhận theo thỏa thuận ba bên. Trường hợp trường mất khả năng thanh toán, khoản hoàn học phí là nghĩa vụ tài chính của pháp nhân trường và nhà đầu tư phải giải quyết trong quá trình thanh lý tài sản, chấm dứt dự án đầu tư theo pháp luật đầu tư và doanh nghiệp.
Trách nhiệm của nhà đầu tư và rủi ro nếu bỏ mặc học viên
Bên cạnh quyết định giải thể của cơ quan giáo dục, nhà đầu tư nước ngoài còn phải hoàn tất chuỗi thủ tục chấm dứt dự án: thanh lý dự án đầu tư, giải thể doanh nghiệp, quyết toán thuế và xử lý lao động. Trong chuỗi đó, nghĩa vụ với người học có tính ưu tiên chính trị và pháp lý cao nhất vì liên quan trực tiếp đến quyền học tập của công dân — cơ quan quản lý thường chỉ xác nhận hoàn tất giải thể khi trường xuất trình được bằng chứng đã bố trí xong cho toàn bộ học viên và hoàn thành nghĩa vụ tài chính với người học.
Nếu trường đóng cửa đột ngột, không làm thủ tục giải thể và bỏ mặc học viên, nhà đầu tư đối mặt đồng thời nhiều tuyến trách nhiệm: bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, bị học viên khởi kiện đòi hoàn học phí và bồi thường theo hợp đồng đào tạo, và bị ghi nhận vi phạm trong hồ sơ đầu tư ảnh hưởng đến các dự án khác tại Việt Nam. Lộ trình đúng luôn là: xây dựng phương án người học trước, nộp cùng hồ sơ giải thể, và chỉ dừng tuyển sinh, dừng đào tạo sau khi phương án đã được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận.
Câu hỏi thường gặp
Trường nghề đóng cửa thì học viên đang học đi đâu?
Học viên không bị bỏ rơi. Theo Điều 51 Nghị định 86/2018/NĐ-CP (sửa bởi Nghị định 124/2024/NĐ-CP), hồ sơ giải thể bắt buộc phải có phương án bảo đảm quyền lợi người học; trên cơ sở phương án được chấp thuận, học viên được chuyển sang cơ sở giáo dục nghề nghiệp khác cùng ngành, trình độ để học tiếp (kết quả đã học được xem xét công nhận) hoặc nhận lại học phí phần chưa học nếu không thể chuyển trường.
Học phí đã đóng có được hoàn?
Có. Học phí tương ứng phần chương trình chưa được đào tạo phải được hoàn trả cho học viên hoặc bù trừ vào học phí tại cơ sở tiếp nhận theo thỏa thuận, theo hợp đồng đào tạo và phương án tài chính trong hồ sơ giải thể. Đây là nghĩa vụ của nhà trường và nhà đầu tư, phải xử lý trong quá trình giải thể và thanh lý tài sản, không phụ thuộc vào việc học viên có đòi hay không.
Ai chịu trách nhiệm chuyển học viên sang trường khác?
Nhà trường và nhà đầu tư thành lập trường chịu trách nhiệm tổ chức chuyển trường: liên hệ cơ sở tiếp nhận, bàn giao hồ sơ, bảng điểm của học viên và xử lý học phí, dưới sự giám sát của cơ quan đã cho phép thành lập trường — cơ quan này chỉ quyết định giải thể khi phương án bảo đảm quyền lợi người học đã rõ ràng trong hồ sơ.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng