Người giúp việc gia đình, gồm vú em trông trẻ, là một nhóm lao động được Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 điều chỉnh bằng một chương riêng với nhiều điểm khác lao động thông thường. Gia đình thuê vú em tại Việt Nam nên hiểu ba điểm nền: khi nào phải có hợp đồng lao động bằng văn bản, ai chịu trách nhiệm nếu trẻ bị thương trong ca trông, và nghĩa vụ bảo hiểm cho người giúp việc.
Thuê vú em có bắt buộc ký hợp đồng lao động?
Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 dành các điều riêng cho lao động là người giúp việc gia đình, yêu cầu người sử dụng lao động ký hợp đồng lao động bằng văn bản với người giúp việc, thông báo cho cơ quan lao động địa phương về việc sử dụng giúp việc và tôn trọng các điều kiện về thời giờ làm việc, nghỉ ngơi, chỗ ở, ăn uống đã thỏa thuận. Gia đình nên ghi rõ trong hợp đồng phạm vi công việc trông trẻ, khung giờ, ngày nghỉ, lương và cách xử lý khi chấm dứt sớm. Thuê qua công ty dịch vụ thì quan hệ lao động nằm giữa người giúp việc và công ty đó, còn gia đình là bên sử dụng dịch vụ theo hợp đồng dân sự với công ty.
Vú em làm trẻ bị thương: ai chịu trách nhiệm?
Trách nhiệm phân tầng theo lỗi và quan hệ pháp lý. Người giúp việc gây thiệt hại cho trẻ do lỗi của mình phải bồi thường theo nguyên tắc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng của Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13; nếu thiệt hại xảy ra trong khi thực hiện công việc được giao, gia đình hoặc công ty dịch vụ với tư cách bên sử dụng lao động có thể phải liên đới hoặc thay mặt bồi thường rồi truy hoàn theo lỗi. Hành vi cố ý gây hại cho trẻ còn bị xử lý hành chính hoặc hình sự độc lập với bồi thường dân sự. Gia đình giảm thiểu rủi ro bằng kiểm tra lý lịch, thử việc có giám sát và quy tắc an toàn bằng văn bản ngay từ đầu.
Có phải đóng bảo hiểm xã hội cho người giúp việc?
Nghĩa vụ bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người giúp việc gia đình không áp dụng máy móc như lao động trong doanh nghiệp; Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 yêu cầu người sử dụng lao động trả thêm cùng lương một khoản tiền để người giúp việc tự tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo hình thức tự nguyện, trừ khi hai bên thỏa thuận cơ chế khác phù hợp luật định. Hợp đồng nên ghi tách bạch lương và khoản hỗ trợ bảo hiểm này. Bỏ qua thỏa thuận bảo hiểm là lỗi phổ biến khiến tranh chấp bùng lên khi người giúp việc ốm đau hoặc nghỉ việc sau thời gian dài gắn bó.
Hành động thực tế: luôn ký hợp đồng lao động bằng văn bản với vú em thuê trực tiếp, ghi rõ công việc trông trẻ, giờ giấc, khoản hỗ trợ bảo hiểm và quy tắc an toàn cho trẻ; thuê qua công ty thì kiểm tra hợp đồng dịch vụ và điều khoản trách nhiệm bồi thường của công ty.
Câu hỏi thường gặp
Thuê vú em cần ký hợp đồng?
Có, khi thuê trực tiếp: Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 yêu cầu hợp đồng lao động bằng văn bản với người giúp việc gia đình và thông báo cho cơ quan lao động địa phương. Thuê qua công ty dịch vụ thì quan hệ lao động thuộc về công ty đó.
Vú em làm trẻ bị thương ai chịu?
Người giúp việc có lỗi phải bồi thường theo Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13; thiệt hại xảy ra trong công việc được giao có thể kéo theo trách nhiệm của bên sử dụng lao động hoặc công ty dịch vụ, kèm quyền truy hoàn theo lỗi. Hành vi cố ý còn bị xử lý hành chính hoặc hình sự.
Đóng BHXH cho giúp việc?
Không đóng máy móc như lao động doanh nghiệp. Bộ luật Lao động 45/2019/QH14 yêu cầu trả thêm cùng lương một khoản để người giúp việc tự tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế tự nguyện, và hợp đồng nên ghi rõ khoản này tách khỏi lương.
