Hợp đồng với khách hàng và nhà cung cấp là huyết mạch của mảng kinh doanh bị tách, nhưng chúng đang đứng tên pháp nhân cũ. Muốn mảng tách ra tiếp tục bán hàng và mua nguyên liệu không gián đoạn, các hợp đồng này phải được chuyển sang pháp nhân mới bằng cơ chế thay thế chủ thể hợp đồng, thường gọi là novation. Điểm mấu chốt theo pháp luật Việt Nam là việc chuyển giao nghĩa vụ trong hợp đồng không thể thực hiện đơn phương.
Căn cứ pháp lý áp dụng tại thời điểm viết
Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 phân biệt hai chiều chuyển giao: chuyển giao quyền yêu cầu theo Điều 365, bên có quyền có thể chuyển giao cho người thế quyền và nhìn chung phải thông báo cho bên có nghĩa vụ; và chuyển giao nghĩa vụ theo Điều 370, bên có nghĩa vụ chỉ được chuyển giao khi được bên có quyền đồng ý. Vì mỗi hợp đồng thương mại đồng thời chứa cả quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp tách mảng, việc thay thế toàn bộ chủ thể hợp đồng trong carve-out thực chất luôn cần sự đồng ý của đối tác, dù văn bản thỏa thuận được gọi là novation, chuyển giao hợp đồng hay phụ lục thay đổi chủ thể.
Quy trình chuyển giao theo đợt
Thực tiễn an toàn là phân loại hợp đồng theo giá trị và mức độ nhạy cảm, gửi yêu cầu đồng ý kèm thông tin về pháp nhân mới và cam kết kế thừa toàn bộ nghĩa vụ cho nhóm hợp đồng trọng yếu trước ngày đóng giao dịch. Nhóm hợp đồng nhỏ và định kỳ được xử lý bằng thư thông báo kèm phụ lục thay đổi thông tin thanh toán. Mọi sự đồng ý phải được lưu bằng văn bản; sự im lặng của đối tác không nên được mặc định là đồng ý đối với hợp đồng trọng yếu, vì pháp luật chỉ coi chuyển giao nghĩa vụ là có hiệu lực khi có đồng ý rõ ràng.
Khi đối tác từ chối hoặc đòi điều kiện mới
Một số đối tác dùng carve-out làm cơ hội đàm phán lại giá hoặc rút ngắn thời hạn hợp đồng. Doanh nghiệp cần chuẩn bị ba phương án: giữ hợp đồng tại pháp nhân cũ và vận hành qua cơ chế hợp đồng phụ hoặc đại lý trong giai đoạn chuyển tiếp, đàm phán điều kiện mới trong giới hạn đã dự trù ngân sách, hoặc thay thế đối tác cho các hợp đồng không trọng yếu. Phương án giữ hợp đồng cũ chỉ là cầu tạm, vì nó làm mờ đường biên trách nhiệm mà carve-out đang cố tạo ra, và phải có ngày kết thúc rõ ràng.
Khuyến nghị hành động
1. Phân loại toàn bộ hợp đồng của mảng tách ra theo giá trị và mức độ nhạy cảm trước khi gửi yêu cầu đồng ý chuyển giao.
2. Xin đồng ý bằng văn bản cho nhóm hợp đồng trọng yếu trước ngày đóng giao dịch, kèm cam kết kế thừa nghĩa vụ của pháp nhân mới.
3. Chuẩn bị phương án vận hành chuyển tiếp và đối tác thay thế cho các hợp đồng có nguy cơ bị từ chối chuyển giao.
Novation là khâu mà carve-out rời khỏi phòng họp nội bộ và bước ra thế giới của đối tác: mỗi hợp đồng trọng yếu đều cần một cái gật đầu riêng.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển giao?
Chuyển giao trong carve-out thường gồm hai cơ chế: chuyển giao quyền yêu cầu theo Điều 365 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13, trong đó doanh nghiệp chuyển các quyền thu tiền và quyền lợi hợp đồng cho pháp nhân mới; và thay thế chủ thể hợp đồng bằng thỏa thuận ba bên, trong đó đối tác đồng ý để pháp nhân mới thay thế hoàn toàn pháp nhân cũ trong hợp đồng, thường được gọi là novation trong hồ sơ giao dịch quốc tế.
Đồng ý?
Đồng ý của đối tác là bắt buộc khi việc chuyển giao làm thay đổi chủ thể thực hiện nghĩa vụ, vì Điều 370 Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 quy định chuyển giao nghĩa vụ phải được bên có quyền đồng ý. Với hợp đồng thương mại hai chiều, doanh nghiệp tách mảng đồng thời là bên có nghĩa vụ cung cấp hoặc thanh toán, nên thực tế mọi hợp đồng trọng yếu đều cần đồng ý bằng văn bản trước khi pháp nhân mới thay thế hoàn toàn.
Từ chối?
Nếu đối tác từ chối, hợp đồng vẫn đứng tên pháp nhân cũ và hai bên phải chọn giữa đàm phán điều kiện mới, vận hành chuyển tiếp qua hợp đồng phụ giữa hai pháp nhân trong khi giữ nguyên hợp đồng gốc, hoặc chấm dứt và ký hợp đồng mới với điều kiện thị trường. Việc tự ý để pháp nhân mới thực hiện hợp đồng mà không có đồng ý sẽ tạo rủi ro bị coi là vi phạm điều khoản cấm chuyển nhượng và bị chấm dứt hợp đồng.
Rủi ro?
Rủi ro lớn nhất là hợp đồng có điều khoản cấm chuyển nhượng hoặc điều khoản chấm dứt khi thay đổi chủ sở hữu, và rủi ro mất khách hàng chủ chốt khi quá trình xin đồng ý bị dùng làm dịp để đối tác chuyển sang nhà cung cấp khác. Giảm thiểu bằng cách tiếp cận sớm, cam kết kế thừa điều kiện thương mại hiện tại trong một giai đoạn nhất định và đưa các hợp đồng chưa chuyển giao xong vào danh sách điều kiện sau giao dịch có thời hạn xử lý rõ ràng.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
