Tập trung kinh tế và pháp luật cạnh tranh
Pháp luật cạnh tranh can thiệp vào hai thời điểm rất khác nhau: khi doanh nghiệp thực hiện một giao dịch mua bán, sáp nhập đủ lớn để phải thông báo tập trung kinh tế, và khi cách doanh nghiệp ứng xử trên thị trường bị xem là thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh hoặc cạnh tranh không lành mạnh. Bên cạnh đó, mỗi ngành lại có lớp quy định chuyên ngành riêng về điều kiện hoạt động, quảng cáo, giá, khuyến mại và bảo vệ người tiêu dùng.
Tóm tắt nhanh: thông báo tập trung kinh tế
| Phù hợp với | Doanh nghiệp thực hiện M&A có quy mô lớn, doanh nghiệp có thị phần đáng kể và doanh nghiệp hoạt động trong ngành có điều kiện. |
|---|---|
| Tài liệu trọng tâm | Báo cáo tài chính, số liệu doanh thu và tài sản tại Việt Nam, cấu trúc nhóm công ty và hợp đồng phân phối. |
| Điểm cần kiểm tra | Ngưỡng thông báo tập trung kinh tế, chính sách giá và phân phối, điều khoản độc quyền, nội dung quảng cáo và khuyến mại. |
Phạm vi công việc: cạnh tranh và tập trung kinh tế
- Đánh giá nghĩa vụ thông báo tập trung kinh tế trước khi ký kết giao dịch M&A, mua tài sản hoặc liên doanh.
- Chuẩn bị và nộp hồ sơ thông báo tập trung kinh tế, làm việc với cơ quan cạnh tranh trong quá trình thẩm định.
- Rà soát hợp đồng phân phối, đại lý, nhượng quyền để phát hiện điều khoản có rủi ro hạn chế cạnh tranh.
- Xây dựng chương trình tuân thủ cạnh tranh và hướng dẫn ứng xử cho đội ngũ kinh doanh.
- Tư vấn về quảng cáo, khuyến mại, so sánh sản phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
- Hỗ trợ khi doanh nghiệp bị khiếu nại, bị điều tra hoặc là bên khiếu nại hành vi cạnh tranh không lành mạnh.
FLAT LAW FIRM hỗ trợ gì?
- Tính toán và đánh giá khả năng vượt ngưỡng thông báo ngay ở giai đoạn thư ý định, trước khi cấu trúc giao dịch bị cố định.
- Thiết kế lộ trình giao dịch có tính đến thời gian thẩm định của cơ quan cạnh tranh, để tránh cam kết một ngày hoàn tất không khả thi.
- Rà soát các điều khoản độc quyền lãnh thổ, ấn định giá bán lại, ràng buộc mua kèm và cơ chế chiết khấu.
- Đánh giá điều kiện kinh doanh chuyên ngành áp dụng cho sản phẩm, dịch vụ cụ thể của doanh nghiệp.
- Chuẩn bị hồ sơ giải trình và phối hợp làm việc với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Rủi ro thường gặp
- Ký hợp đồng và hoàn tất giao dịch trước khi hoàn thành nghĩa vụ thông báo tập trung kinh tế.
- Chỉ tính quy mô của công ty mục tiêu mà bỏ qua quy mô của cả nhóm công ty có liên quan.
- Điều khoản ấn định giá bán lại cho nhà phân phối được đưa vào hợp đồng như một thông lệ thương mại.
- Chương trình khuyến mại vượt giới hạn hoặc thiếu thủ tục thông báo, đăng ký theo quy định.
- Nội dung quảng cáo so sánh trực tiếp với đối thủ hoặc sử dụng thông tin không chứng minh được.
- Kinh doanh ngành nghề có điều kiện nhưng chưa đáp ứng đủ điều kiện trong suốt quá trình hoạt động, không chỉ tại thời điểm cấp phép.
Hồ sơ nên chuẩn bị
- Báo cáo tài chính và số liệu doanh thu, tổng tài sản tại thị trường Việt Nam của các bên tham gia giao dịch.
- Sơ đồ cấu trúc nhóm công ty, danh sách công ty liên kết và công ty do cùng bên kiểm soát.
- Mô tả giao dịch dự kiến, giá trị giao dịch và tiến độ mong muốn.
- Hợp đồng phân phối, đại lý, chính sách giá và chính sách chiết khấu đang áp dụng.
- Tài liệu quảng cáo, nội dung khuyến mại và giấy phép chuyên ngành hiện có.
Ba câu hỏi cần trả lời sớm trong một giao dịch
Câu hỏi thứ nhất: giao dịch này có phải là tập trung kinh tế theo pháp luật cạnh tranh hay không. Không chỉ sáp nhập và hợp nhất, mà cả mua lại đủ để giành quyền kiểm soát, mua tài sản hoặc lập liên doanh đều có thể thuộc phạm vi điều chỉnh. Cách gọi tên giao dịch trong hợp đồng không quyết định điều này.
Câu hỏi thứ hai: quy mô nào được dùng để so với ngưỡng. Pháp luật Việt Nam xác định ngưỡng thông báo dựa trên nhiều tiêu chí, gồm tổng tài sản trên thị trường Việt Nam, tổng doanh thu trên thị trường Việt Nam, giá trị giao dịch và thị phần kết hợp. Quy mô được tính theo nhóm công ty chứ không chỉ theo pháp nhân trực tiếp tham gia, nên một giao dịch nhỏ trong một tập đoàn lớn vẫn có thể phải thông báo. Các mức ngưỡng cụ thể do Chính phủ quy định và có thể được điều chỉnh, vì vậy cần đối chiếu với văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm giao dịch.
Câu hỏi thứ ba: hệ quả của việc làm sai là gì. Hoàn tất giao dịch khi chưa thực hiện nghĩa vụ thông báo có thể dẫn tới xử phạt và yêu cầu khắc phục, đồng thời tạo ra một khiếm khuyết pháp lý mà nhà đầu tư kế tiếp sẽ phát hiện trong lần thẩm định sau. Đây là lý do nội dung này nên được xử lý ngay từ giai đoạn thư ý định thay vì trước ngày ký.
Khung pháp lý tham chiếu
Nội dung cạnh tranh tại Việt Nam được điều chỉnh bởi Luật Cạnh tranh 2018 và các nghị định hướng dẫn, trong đó có Nghị định 35/2020/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Cạnh tranh. Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ thông báo tập trung kinh tế và xử lý vụ việc cạnh tranh là Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia.
Bên cạnh đó, doanh nghiệp còn chịu sự điều chỉnh của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, quảng cáo, thương mại và các quy định chuyên ngành theo lĩnh vực hoạt động. Ngưỡng thông báo, mức xử phạt và điều kiện kinh doanh có thể được sửa đổi, nên cần đối chiếu với văn bản đang có hiệu lực trước khi ra quyết định.
Toàn văn Luật Cạnh tranh 2018 và Nghị định 35/2020/NĐ-CP có thể tra cứu tại Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ; thông tin về thủ tục thông báo tập trung kinh tế được công bố tại Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia.
Câu hỏi thường gặp
Giao dịch giữa hai công ty nước ngoài có phải thông báo tại Việt Nam không?
Có thể phải, nếu các bên có hoạt động, doanh thu hoặc tài sản tại thị trường Việt Nam đạt ngưỡng theo quy định. Địa điểm ký hợp đồng không phải là yếu tố quyết định.
Mua thêm cổ phần trong công ty đã sở hữu có phải tập trung kinh tế không?
Cần xem việc mua thêm có làm thay đổi quyền kiểm soát hay không. Nếu có, giao dịch vẫn có thể thuộc diện phải xem xét.
Doanh nghiệp có thị phần nhỏ có cần quan tâm đến pháp luật cạnh tranh không?
Có. Các quy định về thỏa thuận hạn chế cạnh tranh và cạnh tranh không lành mạnh không phụ thuộc hoàn toàn vào thị phần.
Hợp đồng phân phối có được quy định giá bán lẻ cố định không?
Đây là nội dung nhạy cảm. Việc ấn định giá bán lại có thể bị xem là thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, nên cần được thiết kế cẩn thận thay vì sao chép mẫu nước ngoài.
Thủ tục thông báo tập trung kinh tế mất bao lâu?
Luật Cạnh tranh 2018 quy định thẩm định sơ bộ trong 30 ngày kể từ ngày Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia tiếp nhận hồ sơ đầy đủ, hợp lệ (Điều 36). Nếu phải thẩm định chính thức, thời hạn là 90 ngày kể từ ngày ra thông báo kết quả thẩm định sơ bộ, và có thể gia hạn không quá 60 ngày đối với vụ việc phức tạp (Điều 37). Trên thực tế, thời gian chuẩn bị hồ sơ và bổ sung theo yêu cầu của cơ quan cạnh tranh thường kéo dài hơn khung luật định, nên tiến độ giao dịch cần được xây dựng trên giả định thận trọng.
Liên kết hữu ích
Trao đổi với FLAT LAW FIRM
Quý khách có thể gửi mô tả giao dịch, số liệu doanh thu và tài sản tại Việt Nam cùng tiến độ dự kiến để đội ngũ của chúng tôi đánh giá bước tiếp theo.
Nên trao đổi với luật sư khi:
- giao dịch M&A có quy mô đáng kể và chưa rõ có vượt ngưỡng thông báo tập trung kinh tế;
- hợp đồng phân phối, đại lý có điều khoản độc quyền, ấn định giá bán lại hoặc ràng buộc mua kèm;
- doanh nghiệp chuẩn bị chương trình khuyến mại, quảng cáo so sánh trên phạm vi rộng;
- doanh nghiệp nhận được khiếu nại hoặc yêu cầu làm việc liên quan đến hành vi cạnh tranh.