Trong tranh chấp sở hữu trí tuệ, câu hỏi “có xâm phạm hay không” thường đòi hỏi đánh giá chuyên môn mà thẩm phán hay thanh tra viên không thể tự trả lời: hai dấu hiệu có tương tự đến mức gây nhầm lẫn không? Phạm vi bảo hộ của văn bằng tới đâu? Thiệt hại là bao nhiêu? Đó chính là vai trò của giám định sở hữu trí tuệ. Bài viết giải đáp: cơ quan nào được thực hiện giám định SHTT, điều kiện ra sao và kết luận giám định có giá trị pháp lý thế nào.
Giám định sở hữu trí tuệ là gì?
Theo Điều 201.1 và 201.1a Luật Sở hữu trí tuệ (sửa đổi bởi khoản 66 Điều 1 Luật 131/2025/QH15, hiệu lực 01/4/2026; đánh số theo VBHN 67/VBHN-VPQH), giám định SHTT là việc tổ chức, cá nhân có chuyên môn sử dụng kiến thức, nghiệp vụ chuyên môn để đánh giá, kết luận về những vấn đề liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ. Giám định SHTT bao gồm 3 lĩnh vực:
- Quyền tác giả và quyền liên quan;
- Quyền sở hữu công nghiệp (nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp…);
- Quyền đối với giống cây trồng.
Giám định tư pháp về SHTT được thực hiện theo pháp luật về giám định tư pháp (Luật 13/2012/QH13, sửa đổi bởi Luật 35/2020/QH14).
Tổ chức nào được thực hiện giám định SHTT?
Theo Điều 201.2 và 201.2a Luật SHTT (sửa đổi 2025), các tổ chức sau được thực hiện giám định SHTT:
- Doanh nghiệp;
- Hợp tác xã;
- Đơn vị sự nghiệp công lập;
- Tổ chức hành nghề luật sư (trong nước).
Điều kiện bắt buộc: tổ chức phải có ít nhất 01 cá nhân có Thẻ giám định viên sở hữu trí tuệ. Lưu ý quan trọng: tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài hành nghề tại Việt Nam KHÔNG được kinh doanh dịch vụ giám định SHTT (khoản 2a). Nếu thuê hãng luật nước ngoài, phần giám định phải thực hiện qua tổ chức trong nước đủ điều kiện.
Điểm mới của Luật 131/2025/QH15: bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ giám định theo cơ chế cũ (tiêu chuẩn nghề nghiệp, thẻ, công nhận tổ chức), chuyển sang cơ chế thông báo bằng văn bản cho cơ quan nhà nước để công khai trên cổng thông tin điện tử — chi tiết thủ tục thông báo tại NĐ 100/2026/NĐ-CP.
Viện Khoa học sở hữu trí tuệ (VIPRI) — tổ chức giám định SHCN chính tại Việt Nam
Viện Khoa học sở hữu trí tuệ là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, và là tổ chức giám định sở hữu công nghiệp chính — trên thực tế là duy nhất đang hoạt động tại Việt Nam.
Theo thực tiễn công bố của Viện, VIPRI nhận giám định 04 đối tượng: sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý. Các đối tượng như tên thương mại, bí mật kinh doanh, cạnh tranh không lành mạnh, quyền tác giả hiện chưa được Viện nhận giám định do hạn chế về nhân lực — phạm vi này có thể được mở rộng trong thời gian tới, nên kiểm tra website của Viện trước khi gửi yêu cầu.
Trong vụ kiện xâm phạm nhãn hiệu ra tòa án, kết luận giám định của VIPRI về tình trạng bảo hộ (nhãn hiệu có đang được bảo hộ, phạm vi bảo hộ) và yếu tố xâm phạm (so sánh dấu hiệu bị nghi xâm phạm với nhãn hiệu được bảo hộ) là chứng cứ then chốt.
Điều kiện cấp Thẻ giám định viên sở hữu trí tuệ
Theo Điều 201.3 điểm d, đ Luật SHTT (sửa đổi 2025), cá nhân được cấp Thẻ giám định viên SHTT khi có trình độ đại học trở lên chuyên ngành phù hợp và đáp ứng một trong các điều kiện:
- Có từ 05 năm thực tế hoạt động chuyên môn trở lên và có chứng nhận đạt yêu cầu khóa đào tạo nghiệp vụ giám định SHTT; hoặc
- Trực tiếp tham gia giải quyết tranh chấp SHTT tại tòa án/trọng tài từ 15 năm trở lên (thời gian gián đoạn không quá 2 năm); hoặc
- Trực tiếp hỗ trợ chuyên môn giám định tại tổ chức giám định từ 15 năm trở lên (thời gian gián đoạn không quá 2 năm).
Điểm mới: cá nhân không còn đáp ứng điều kiện sẽ bị thu hồi thẻ (khoản 3a mới bổ sung). Quy chế kiểm tra nghiệp vụ giám định viên thực hiện theo TT 35/2025/TT-BKHCN (ban hành 17/11/2025, hiệu lực 15/12/2025).
4 lĩnh vực giám định sở hữu công nghiệp
Theo Điều 114 NĐ 65/2023/NĐ-CP (sửa đổi bởi NĐ 15/2026/NĐ-CP, NĐ 33/2026/NĐ-CP, NĐ 100/2026/NĐ-CP — hiệu lực 01/4/2026; VBHN 04/VBHN-BKHCN), giám định SHCN bao gồm 4 lĩnh vực:
- Xác định phạm vi bảo hộ của đối tượng quyền SHCN;
- Xác định đối tượng được xem xét có đáp ứng điều kiện bị coi là yếu tố xâm phạm hay không (theo Điều 74–79 NĐ 65/2023/NĐ-CP);
- Xác định sự trùng, tương đương, tương tự, gây nhầm lẫn, khó phân biệt, sao chép giữa đối tượng xem xét và đối tượng được bảo hộ;
- Xác định giá trị quyền SHCN (theo pháp luật về giá) và xác định giá trị thiệt hại (theo Điều 204–205 Luật SHTT) — lĩnh vực này đặc biệt quan trọng khi tính bồi thường thiệt hại do xâm phạm SHTT.
Giá trị pháp lý của kết luận giám định — ranh giới cứng cần nhớ
Điểm mới quan trọng tại Điều 201.5 Luật SHTT (sửa đổi 2025):
- Kết luận giám định là “một trong các nguồn chứng cứ” để cơ quan có thẩm quyền xử lý, giải quyết vụ việc;
- Ranh giới cứng: kết luận giám định không kết luận về hành vi xâm phạm quyền SHTT hoặc kết luận về vụ tranh chấp.
Nói cách khác, giám định chỉ trả lời câu hỏi chuyên môn — có yếu tố xâm phạm không, thiệt hại bao nhiêu; còn việc xác định “có xâm phạm hay không” thuộc về tòa án/cơ quan xử lý. Cơ quan thực thi cũng không bị ràng buộc tuyệt đối bởi kết luận giám định.
Ai được yêu cầu, ai được trưng cầu giám định?
- Chủ thể quyền SHTT và tổ chức, cá nhân liên quan có quyền yêu cầu giám định để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình;
- Cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm (tòa án, thanh tra, quản lý thị trường, công an…) có quyền trưng cầu/yêu cầu giám định khi giải quyết vụ việc đang thụ lý.
Trong tố tụng dân sự: tòa án trưng cầu giám định (Điều 102 BLTTDS) hoặc đương sự yêu cầu giám định và tự nộp kết quả làm chứng cứ (Điều 79, 99 BLTTDS). Trong vụ kiện nhãn hiệu, kết luận giám định của VIPRI là chứng cứ có trọng lượng cao để tòa đánh giá yếu tố “khả năng gây nhầm lẫn” (Điều 129 Luật SHTT).
Thủ tục yêu cầu giám định tại VIPRI
- Nộp đơn yêu cầu (nên dùng mẫu tờ khai của Viện) kèm tài liệu chứng minh tư cách chủ thể quyền — bản sao Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu;
- Cung cấp mẫu vật/tài liệu về đối tượng bị nghi xâm phạm;
- Ký hợp đồng giám định với Viện;
- Viện thực hiện giám định và trả kết luận giám định.
Thời hạn giám định do hai bên thỏa thuận trong hợp đồng; có thủ tục giám định nhanh (phí bổ sung) cho vụ việc gấp.
Chi phí giám định
Chi phí giám định tính theo biểu giá dịch vụ của Viện KHSHTT, theo nguyên tắc “làm việc nào thu phí việc đó”: phí thẩm định hình thức đơn + phí thực hiện nội dung giám định (tình trạng bảo hộ, yếu tố xâm phạm…) + phí phát sinh ngoài hợp đồng (nếu có). Người yêu cầu — kể cả cơ quan nhà nước trưng cầu — thanh toán phí. Không có mức nhà nước cố định cho chi phí giám định, vì vậy hãy liên hệ trực tiếp VIPRI hoặc tổ chức giám định để được báo giá theo vụ việc cụ thể. Trong tố tụng, bên yêu cầu/trưng cầu tạm ứng chi phí; tòa án quyết định bên chịu chi phí khi xét xử theo nguyên tắc chung về chi phí tố tụng.
Khung pháp luật và hiệu lực
- Luật SHTT (VBHN 67/VBHN-VPQH), sửa đổi bởi Luật 131/2025/QH15 (hiệu lực 01/4/2026) — Điều 201;
- NĐ 65/2023/NĐ-CP (sửa bởi NĐ 15/2026/NĐ-CP, NĐ 33/2026/NĐ-CP, NĐ 100/2026/NĐ-CP; VBHN 04/VBHN-BKHCN) — Điều 74–79, Điều 114;
- Luật Giám định tư pháp 13/2012/QH13, sửa đổi bởi Luật 35/2020/QH14;
- TT 35/2025/TT-BKHCN (hiệu lực 15/12/2025) — Quy chế kiểm tra nghiệp vụ đại diện SHCN và giám định SHCN;
- BLTTDS 92/2015/QH13 — Điều 79, 99, 102.
Lưu ý: không dùng NĐ 105/2006/NĐ-CP và NĐ 119/2010/NĐ-CP về tổ chức giám định làm căn cứ chính — các quy định này đã bị thay thế phần lớn bởi NĐ 65/2023/NĐ-CP. Dự thảo sửa đổi Luật SHTT tháng 9/2026 (đề xuất chuyển sang cơ chế thông báo, bãi bỏ một số thủ tục hành chính) đang trong giai đoạn lấy ý kiến — chỉ là định hướng cải cách, chưa phải quy định hiện hành.
Rủi ro và khuyến nghị thực tiễn
- Yêu cầu giám định sớm, ngay khi phát hiện dấu hiệu xâm phạm — kết luận giám định là cơ sở để quyết định có nên gửi thư cảnh báo, yêu cầu xử lý hành chính hay khởi kiện.
- Chỉ làm việc với tổ chức có giám định viên được cấp thẻ theo quy định mới; kiểm tra thông tin công khai trên cổng thông tin điện tử của cơ quan nhà nước.
- Đối với nhà đầu tư nước ngoài: có thể yêu cầu giám định độc lập trước khi kiện để đánh giá khả năng thắng kiện; tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài tại Việt Nam không được kinh doanh dịch vụ giám định SHTT — phần giám định phải qua tổ chức trong nước đủ điều kiện.
- Tránh nhầm lẫn: giám định không thay thế phán quyết của tòa án về việc “có xâm phạm hay không”.
Câu hỏi thường gặp
Ngoài VIPRI còn tổ chức nào giám định SHTT?
Theo luật, doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp công lập và tổ chức hành nghề luật sư trong nước có giám định viên được cấp thẻ đều được thực hiện giám định SHTT. Trên thực tế, VIPRI là tổ chức giám định SHCN chính đang hoạt động; danh sách tổ chức đủ điều kiện được công khai trên cổng thông tin điện tử của cơ quan nhà nước theo cơ chế thông báo mới.
Kết luận giám định có bắt buộc tòa án phải theo không?
Không. Kết luận giám định là một trong các nguồn chứng cứ; tòa án đánh giá cùng các chứng cứ khác và không bị ràng buộc tuyệt đối.
Giám định viên có được kết luận “bên kia xâm phạm” không?
Không. Ranh giới cứng tại Điều 201.5: giám định không kết luận về hành vi xâm phạm hoặc về vụ tranh chấp — chỉ trả lời câu hỏi chuyên môn (yếu tố xâm phạm, giá trị thiệt hại…).
Chi phí giám định ai chịu?
Người yêu cầu (kể cả cơ quan nhà nước trưng cầu) thanh toán phí theo hợp đồng giám định. Trong tố tụng, bên yêu cầu/trưng cầu tạm ứng; tòa quyết định phân bổ cuối cùng khi xét xử.
Giám định mất bao lâu?
Thời hạn do hai bên thỏa thuận trong hợp đồng giám định; vụ việc gấp có thể dùng thủ tục giám định nhanh với phí bổ sung.
Nguồn trích dẫn
- Luật Sở hữu trí tuệ (VBHN 67/VBHN-VPQH), sửa đổi bởi khoản 66, 67, 68, 69 Điều 1 Luật 131/2025/QH15 (hiệu lực 01/4/2026) — Điều 201, 204, 205;
- NĐ 65/2023/NĐ-CP (sửa bởi NĐ 15/2026/NĐ-CP, NĐ 33/2026/NĐ-CP, NĐ 100/2026/NĐ-CP; VBHN 04/VBHN-BKHCN) — Điều 74–79, 114;
- Luật Giám định tư pháp 13/2012/QH13, sửa đổi bởi Luật 35/2020/QH14;
- TT 35/2025/TT-BKHCN (17/11/2025, hiệu lực 15/12/2025);
- BLTTDS 92/2015/QH13 — Điều 79, 99, 102.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Vui lòng tham khảo ý kiến luật sư cho vụ việc cụ thể của bạn.
Minh bạch nội dung: Bài viết này được soạn thảo với sự hỗ trợ của công nghệ AI, dựa trên các văn bản pháp luật được trích dẫn, và đã qua kiểm tra biên tập bởi đội ngũ nội dung của FLAT LAW FIRM trước khi trình duyệt.
Nếu bạn cần giám định SHTT phục vụ tranh chấp hoặc đánh giá khả năng khởi kiện, liên hệ FLAT LAW FIRM để được tư vấn.
Thông tin mang tính tham khảo, không phải tư vấn pháp lý. Nội dung do AI Legal Council kiểm tra chất lượng, chưa được luật sư người thật duyệt.
