Tình huống: phát hiện đối thủ dùng nhãn hiệu tương tự gây nhầm lẫn
Công ty bạn đã đăng ký nhãn hiệu tại Việt Nam, một ngày phát hiện đối thủ dùng dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn cho hàng hóa, dịch vụ trùng hoặc tương tự. Doanh số sụt giảm, khách hàng nhầm lẫn. Câu hỏi đầu tiên luôn là: làm gì ngay bây giờ?
Pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam cho chủ nhãn hiệu 04 tuyến xử lý có thể tiến hành song song – nhưng mỗi tuyến có mục tiêu, cơ quan và kết quả khác nhau. Chọn sai tuyến, doanh nghiệp có thể mất thời gian mà không đòi được bồi thường.
Điều kiện tiên quyết: nhãn hiệu đã đăng ký và đang được bảo hộ tại Việt Nam
Trước khi bàn đến các bước xử lý, phải xác nhận một điều kiện tiên quyết: nhãn hiệu đã được đăng ký và đang trong thời hạn bảo hộ tại Việt Nam. Nhãn hiệu chưa đăng ký không dùng được tuyến sở hữu công nghiệp – trường hợp này có thể xem xét tuyến cạnh tranh không lành mạnh, tuy nhiên phạm vi áp dụng của tuyến này còn nhiều điểm chưa rõ ràng và cần đánh giá từng vụ việc cụ thể.
Căn cứ xác định hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu được quy định tại Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ (văn bản hợp nhất 67/VBHN-VPQH 2026, hợp nhất đến Luật 131/2025/QH15 có hiệu lực 01/4/2026): sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn cho hàng hóa, dịch vụ trùng hoặc tương tự. Lưu ý: không trích bản Luật Sở hữu trí tuệ trước 01/4/2026.
Bước 1: thu thập chứng cứ và giám định sở hữu trí tuệ
Ngay khi phát hiện vi phạm: mua mẫu hàng hóa vi phạm có lập vi bằng, chụp ảnh, lưu giữ quảng cáo, hóa đơn, bao bì. Sau đó đề nghị giám định sở hữu trí tuệ để có kết luận về yếu tố xâm phạm – đây là chứng cứ then chốt cho mọi tuyến xử lý tiếp theo.
Bước 2: gửi văn bản yêu cầu chấm dứt (Điều 199)
Chủ nhãn hiệu thực hiện quyền tự bảo vệ theo Điều 199: gửi thư cảnh báo, yêu cầu đối thủ chấm dứt hành vi xâm phạm. Bước này vừa tạo cơ hội giải quyết nhanh, vừa tạo căn cứ pháp lý quan trọng: nếu đối thủ không chấm dứt sau khi được thông báo bằng văn bản, đó chính là một trong các căn cứ để xử phạt hành chính theo Điều 211.
Bước 3: xử phạt hành chính – tuyến nhanh nhất để chặn hành vi
Điều 200 quy định biện pháp hành chính thuộc thẩm quyền của người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính. Văn bản xử phạt là Nghị định 99/2013/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 186/2026/NĐ-CP (có hiệu lực 15/7/2026).
Thẩm quyền mới cần ghi nhớ (nhiều doanh nghiệp vẫn nhầm với cơ chế cũ):
- Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ: phạt tiền đến 250 triệu đồng, tước quyền sử dụng giấy phép, tịch thu tang vật, áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả;
- Đoàn kiểm tra chuyên ngành sở hữu công nghiệp;
- Quản lý thị trường, Hải quan, Công an, Chủ tịch UBND cấp xã, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ.
Bẫy thẩm quyền cũ: Thanh tra Khoa học và Công nghệ không còn là chủ thể xử phạt độc lập; cấp huyện không còn – thay bằng cấp xã. Trích dẫn thẩm quyền cũ có thể khiến đơn yêu cầu xử lý bị chuyển lòng vòng.
Bẫy “phạt hành chính là xong”: tuyến hành chính không giải quyết bồi thường thiệt hại. Muốn đòi tiền, doanh nghiệp phải khởi kiện dân sự riêng (bước 4).
Bẫy thời hiệu: thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ là 02 năm (Luật 88/2025/QH15) – chậm trễ là mất quyền xử phạt hành chính. Hành động kịp thời.
Bước 4: khởi kiện dân sự – tuyến duy nhất đòi được bồi thường
Điều 201/202 quy định biện pháp dân sự thuộc thẩm quyền của Tòa án: buộc chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại, tiêu hủy hàng hóa vi phạm. Đây là tuyến duy nhất đòi được bồi thường thiệt hại.
Về mức bồi thường, Điều 205 quy định: trường hợp không xác định được thiệt hại vật chất, Tòa án quyết định mức bồi thường tối đa 01 tỷ đồng (mức mới, nâng từ 500 triệu đồng).
Bước 5: tố cáo hình sự khi đạt ngưỡng – Điều 226 Bộ luật Hình sự
Khi hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm (Điều 212 Luật Sở hữu trí tuệ), chuyển sang truy cứu hình sự theo Điều 226 Bộ luật Hình sự – tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp:
- Khoản 1: phạt tiền 50 – 500 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm;
- Khoản 2: phạt tiền 500 triệu – 01 tỷ đồng hoặc phạt tù 06 tháng – 03 năm;
- Pháp nhân thương mại: phạt tiền 500 triệu – 02 tỷ đồng / 02 – 05 tỷ đồng hoặc đình chỉ hoạt động 06 tháng – 02 năm.
Ngưỡng khoản 1: quy mô thương mại; thu lợi bất chính từ 100 đến dưới 300 triệu đồng; gây thiệt hại từ 200 đến dưới 500 triệu đồng; hàng hóa vi phạm trị giá từ 200 đến dưới 500 triệu đồng.
Lưu ý với vi phạm trên môi trường số
Điều 202 (bổ sung bởi Luật 131/2025/QH15) quy định biện pháp khẩn cấp tạm thời: ẩn, vô hiệu hóa nội dung, tài khoản, trang web, ứng dụng vi phạm trên không gian mạng. Đồng thời, Luật Thương mại điện tử 122/2025/QH15 (có hiệu lực 01/7/2026) yêu cầu sàn thương mại điện tử gỡ bỏ hàng hóa, dịch vụ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Doanh nghiệp bị sao chép trên sàn online nên song song gửi yêu cầu gỡ bỏ đến sàn.
Bảng so sánh nhanh 4 tuyến xử lý
- Dân sự (Tòa án): mục tiêu – chấm dứt vi phạm + đòi bồi thường (tối đa 01 tỷ đồng do Tòa quyết định); tuyến duy nhất đòi được tiền;
- Hành chính: mục tiêu – chặn nhanh hành vi (phạt tiền, buộc loại bỏ/tiêu hủy yếu tố vi phạm); không giải quyết bồi thường;
- Hình sự (Điều 226): mục tiêu – trừng trị khi đạt ngưỡng quy mô thương mại/thiệt hại;
- Hải quan: mục tiêu – kiểm soát biên giới, ngăn hàng hóa vi phạm nhập khẩu.
Trình tự khuyến nghị: thu thập chứng cứ + giám định → văn bản yêu cầu chấm dứt → xử phạt hành chính → khởi kiện dân sự → tố cáo hình sự khi đạt ngưỡng. Các tuyến có thể tiến hành song song tùy chiến lược.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Nội dung bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin pháp lý chung, không cấu thành tư vấn pháp lý cho bất kỳ trường hợp cụ thể nào. Văn bản pháp luật có thể được sửa đổi, bổ sung; độc giả nên tham khảo ý kiến luật sư trước khi áp dụng. Bài viết được rà soát bởi FLAW AI Legal Council.
Nhãn hiệu của bạn đang bị sao chép? Liên hệ FLAT Law Firm – đặt lịch tư vấn.