Tình huống thực tế: một nhà đầu tư Đức bị thu hồi dự án tại Việt Nam, luật sư của họ viện dẫn EVIPA để đòi khởi kiện ra tòa án đầu tư quốc tế. Luật sư phía Việt Nam phản bác: “EVIPA chưa có hiệu lực — không viện dẫn được.” Cả hai đều nói đúng một nửa — vì EVIPA tồn tại ở trạng thái “đã ký, chưa sống”: ký từ 2019, đến nay vẫn chờ phê chuẩn.
1. EVIPA là gì — và vì sao chưa có hiệu lực
EVIPA (Hiệp định Bảo hộ Đầu tư EU – Việt Nam) được ký ngày 30/6/2019 cùng với EVFTA — nhưng khác EVFTA (đã có hiệu lực 01/8/2020), EVIPA là hiệp định hỗn hợp: cần Quốc hội từng nước thành viên EU phê chuẩn mới có hiệu lực. Tính đến nay, quá trình phê chuẩn vẫn chưa hoàn tất — EVIPA ở trạng thái “đã ký, chưa có hiệu lực”. Đừng nhầm lẫn: EVFTA (thương mại — đã sống) và EVIPA (đầu tư — đang chờ) là hai hiệp định riêng biệt. Viện dẫn EVIPA trong tranh chấp hiện tại là viện dẫn một hiệp định chưa có hiệu lực — không có giá trị pháp lý.
2. Bảo hộ đầu tư EU–Việt Nam hiện nay dựa vào đâu
Trong khi chờ EVIPA, bảo hộ đầu tư giữa Việt Nam và các nước EU dựa vào các BIT song phương (hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư) mà Việt Nam đã ký với từng nước thành viên EU (Đức, Pháp, Hà Lan…) — các BIT này vẫn có hiệu lực và là căn cứ khởi kiện trọng tài đầu tư (ISDS) hiện tại. Khi EVIPA có hiệu lực, nó sẽ thay thế dần các BIT song phương. Điểm mới quan trọng của EVIPA: cơ chế ICS (Investment Court System — hệ thống tòa án đầu tư) thay thế ISDS truyền thống — tòa án thường trực với thẩm phán được chỉ định, thay vì trọng tài do các bên chọn từng vụ.
3. Nhà đầu tư cần làm gì bây giờ
- Xác định BIT áp dụng: tra cứu BIT song phương giữa Việt Nam và nước EU của nhà đầu tư — đây là “áo giáp” hiện tại.
- Điều khoản bảo hộ: đối xử công bằng và thỏa đáng (FET), không trưng thu trái luật, chuyển tiền tự do — đọc kỹ BIT cụ thể.
- Theo dõi EVIPA: khi có hiệu lực, cơ chế chuyển sang ICS — chiến lược tranh chấp phải cập nhật.
- Cấu trúc đầu tư: quốc tịch nhà đầu tư quyết định BIT nào bảo hộ — cấu trúc qua nước thứ ba cần tính toán.
- Đừng viện dẫn EVIPA hiện tại: trong đàm phán và tranh chấp hôm nay, căn cứ là BIT song phương — không phải EVIPA.
EVIPA: chờ hiệu lực, bảo hộ bằng BIT song phương
Bài viết mang tính thông tin chung. Mỗi dự án cần đánh giá riêng. FLAT Law Firm hỗ trợ nhà đầu tư về bảo hộ đầu tư quốc tế. Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.
Bài viết chỉ cung cấp thông tin chung, không thay thế tư vấn pháp lý cho từng trường hợp cụ thể. Quy định có thể thay đổi; vui lòng kiểm tra văn bản hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
1. EVIPA là gì?
Hiệp định Bảo hộ Đầu tư EU – Việt Nam — ký 30/6/2019 cùng EVFTA.
2. EVIPA có hiệu lực chưa?
Chưa — cần Quốc hội từng nước thành viên EU phê chuẩn; quá trình vẫn chưa hoàn tất.
3. EVFTA và EVIPA khác nhau thế nào?
EVFTA (thương mại — đã hiệu lực 01/8/2020); EVIPA (đầu tư — đang chờ hiệu lực).
4. Hiện nay bảo hộ đầu tư EU–VN dựa vào đâu?
Các BIT song phương giữa Việt Nam và từng nước thành viên EU — vẫn có hiệu lực.
5. ICS là gì?
Investment Court System — hệ thống tòa án đầu tư thường trực của EVIPA, thay thế ISDS truyền thống.
Bài viết đang chờ Hội đồng QA rà soát.
Bài viết liên quan
- Câu chứng nhận xuất xứ trên hóa đơn cho da giày xuất sang EU: ghi tiêu chí xuất xứ thế nào?
- Dung sai (de minimis) trong quy tắc xuất xứ EVFTA áp dụng cho dệt may ra sao?
- Thu mua nông sản Anh cho chế biến tại Việt Nam: chiều ngược của UKVFTA
- Dược phẩm và y tế: doanh nghiệp Pháp đưa thuốc, thiết bị y tế vào Việt Nam
- Thuế tối thiểu toàn cầu: tập đoàn Pháp có công ty con tại Việt Nam
