Ảnh minh họa: Máy tính — Nguồn: Wikimedia Commons (CC).
Một tập đoàn công nghiệp Pháp có nhà máy tại Việt Nam đang hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong khu công nghiệp. Năm 2024, giám đốc tài chính tập đoàn nhận được hai văn bản cùng lúc: cơ quan thuế Việt Nam yêu cầu kê khai thuế bổ sung theo Nghị quyết 107, còn trụ sở chính tại Paris nhận thông báo phải áp dụng quy tắc IIR của Pháp. Cùng một khoản lợi nhuận tại Việt Nam, nguy cơ bị đánh thuế hai lần — và câu hỏi đặt ra là: cơ chế nào được ưu tiên?
Khung Pillar Two: 15% là “sàn”, không phải “trần”
Trụ cột Hai (Pillar Two) của khuôn khổ BEPS toàn diện (OECD/G20) đặt ra mức thuế tối thiểu toàn cầu 15% đối với tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu EUR trở lên (ít nhất 2 trong 4 năm liền kề trước năm tài chính xét). Ba quy tắc vận hành theo thứ tự ưu tiên:
- QDMTT (thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn): nước nơi công ty con đặt trụ sở được quyền thu trước phần thuế còn thiếu để đưa thuế suất thực tế lên 15%.
- IIR (quy tắc tổng hợp thu nhập): công ty mẹ (tại Pháp) thu phần thuế còn thiếu của công ty con ở nước ngoài nếu nước đó không áp QDMTT.
- UTPR (quy tắc lợi nhuận bị đánh thuế thấp): “lưới an toàn” phân bổ phần thuế còn lại cho các công ty con khác trong tập đoàn.
Thứ tự này có ý nghĩa thực tiễn lớn: nếu Việt Nam đã thu QDMTT, Pháp (qua IIR) sẽ không thu thêm trên cùng khoản thu nhập — không có đánh thuế hai lần nếu cơ chế vận hành đúng.
Phía Việt Nam: Nghị quyết 107 và Nghị định 236/2025
Quốc hội Việt Nam thông qua Nghị quyết 107/2023/QH15 ngày 29/11/2023, có hiệu lực từ 01/01/2024, áp dụng từ năm tài chính 2024. Nghị quyết gồm 8 điều, quy định hai nội dung: thuế bổ sung tối thiểu nội địa đạt chuẩn (QDMTT) áp dụng cho đơn vị hợp thành tại Việt Nam, và quy tắc tổng hợp thu nhập chịu thuế tối thiểu (IIR) áp dụng cho công ty mẹ tại Việt Nam nắm giữ đơn vị chịu thuế thấp ở nước ngoài. Điều 4 và Điều 5 quy định công thức tính số thuế bổ sung cho hai cơ chế này.
Điểm mới mà nhiều doanh nghiệp chưa cập nhật: Chính phủ đã ban hành Nghị định 236/2025/NĐ-CP hướng dẫn Nghị quyết 107, có hiệu lực từ 15/10/2025, quy định chi tiết về người nộp thuế, kê khai và quản lý thuế. Về thời hạn, tờ khai và nộp thuế QDMTT chậm nhất 12 tháng sau ngày kết thúc năm tài chính; với IIR là 18 tháng cho năm đầu tiên và 15 tháng cho các năm tiếp theo.
Thông điệp cho tập đoàn Pháp: công ty con tại Việt Nam thuộc diện chịu QDMTT — ưu đãi thuế TNDN 10% không còn đồng nghĩa với thuế suất thực tế 10%. Phần chênh lệch lên 15% sẽ bị thu bổ sung tại Việt Nam.
Phía Pháp: IIR từ 2024, UTPR từ 2025
Pháp chuyển hóa Chỉ thị (EU) 2022/2523 về thuế tối thiểu toàn cầu thông qua Luật Tài chính 2024 (Điều 33), với lộ trình: IIR và thuế bổ sung tối thiểu nội địa của Pháp áp dụng từ 01/01/2024; UTPR áp dụng từ 01/01/2025. Nghị định 2024-1126 (tháng 12/2024) hướng dẫn chi tiết nghĩa vụ báo cáo. Tập đoàn phải nộp tờ khai thông tin GloBE (GIR) trong vòng 15 tháng sau khi kết thúc năm tài chính (18 tháng cho năm đầu tiên thuộc diện).
Với cấu trúc holding Pháp — công ty con Việt Nam: vì Việt Nam đã áp QDMTT, IIR của Pháp về nguyên tắc không “chạm” đến thu nhập tại Việt Nam nữa. Nhưng tập đoàn vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ báo cáo GloBE tại Pháp, và UTPR có thể phát sinh nếu còn phần thuế chưa được thu đủ ở bất kỳ mắt xích nào trong chuỗi.
Checklist cho ban lãnh đạo tập đoàn Pháp
Thứ nhất, xác định phạm vi áp dụng: đối chiếu doanh thu hợp nhất 4 năm gần nhất với ngưỡng 750 triệu EUR — chỉ cần đạt 2 trong 4 năm là thuộc diện.
Thứ hai, tính thuế suất thực tế (ETR) tại Việt Nam theo chuẩn GloBE, không phải theo chuẩn kế toán Việt Nam — hai chuẩn có thể cho kết quả khác nhau, và chênh lệch này quyết định số thuế bổ sung.
Thứ ba, rà soát ưu đãi thuế hiện hưởng: ưu đãi TNDN, miễn giảm thuế không làm giảm nghĩa vụ QDMTT — cần mô hình hóa lại hiệu quả thực tế của gói ưu đãi đầu tư.
Thứ tư, đồng bộ lịch kê khai hai nước: QDMTT tại Việt Nam (12 tháng) và GIR tại Pháp (15/18 tháng) — lệch pha thời hạn đòi hỏi quy trình dữ liệu nội bộ chặt chẽ.
Thứ năm, đánh giá lại cấu trúc holding: các công ty trung gian tại nước thứ ba có thể phát sinh nghĩa vụ IIR/UTPR riêng — không chỉ nhìn quan hệ Pháp–Việt Nam song phương.
Câu hỏi thường gặp
Công ty con Việt Nam đã nộp QDMTT thì công ty mẹ Pháp có phải nộp IIR cho cùng thu nhập không?
Về nguyên tắc không, vì QDMTT được ưu tiên thu trước. Nhưng công ty mẹ vẫn phải kê khai và chứng minh trong hồ sơ GloBE tại Pháp.
Ưu đãi thuế 10% tại Việt Nam còn ý nghĩa gì dưới Pillar Two?
Ưu đãi vẫn giảm thuế TNDN thông thường phải nộp, nhưng phần chênh lệch đến 15% sẽ bị thu qua QDMTT. Doanh nghiệp nên tính toán lại “thuế suất thực tế sau QDMTT” thay vì nhìn vào thuế suất ưu đãi danh nghĩa.
Tập đoàn mới thành lập chưa đủ 4 năm lịch sử doanh thu thì sao?
Nghị quyết 107 và Nghị định 236/2025 có quy định riêng cho trường hợp này (ít nhất 2 năm đạt ngưỡng trong thời gian hoạt động thực tế). Cần đối chiếu văn bản để xác định chính xác.
Có nên chuyển lợi nhuận sang nước khác để tránh QDMTT Việt Nam không?
Không nên lập kế hoạch thuế chỉ để “né” QDMTT — IIR và UTPR được thiết kế để bịt đúng kẽ hở đó. Mọi tái cấu trúc cần tư vấn thuế chuyên sâu và tuân thủ quy định chống chuyển giá.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
