Luật 51/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế có hiệu lực từ 01/7/2025, cùng Nghị định 188/2025/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết, tạo ra thay đổi lớn nhất về bảo hiểm y tế (BHYT) trong nhiều năm: mở rộng đối tượng tham gia, nới cơ chế thông tuyến khám chữa bệnh và bổ sung quyền lợi mới. Doanh nghiệp — đặc biệt doanh nghiệp có lao động nước ngoài — cần cập nhật cả nghĩa vụ đóng lẫn cách tư vấn quyền lợi cho người lao động.
Mức đóng và đối tượng: phần doanh nghiệp phải làm đúng
Mức đóng BHYT của người lao động làm việc theo hợp đồng lao động giữ ở mức 4,5% tiền lương tháng làm căn cứ đóng, trong đó người sử dụng lao động đóng 3% và người lao động đóng 1,5% — phần này nằm trong tổng tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc mà doanh nghiệp đang thực hiện. Điểm mới quan trọng là phạm vi đối tượng được mở rộng và làm rõ thêm nhiều nhóm tham gia bắt buộc và nhóm được ngân sách hỗ trợ. Người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động thuộc diện tham gia BHYT bắt buộc như lao động Việt Nam — doanh nghiệp FDI không được thỏa thuận “trừ BHYT” bằng cách trả tiền mặt thay thế, và việc không đóng là căn cứ xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội đồng thời bị truy thu.
Quyền lợi khám chữa bệnh: thông tuyến là thay đổi lớn nhất
Luật sửa đổi chuyển cơ chế quản lý tuyến khám chữa bệnh sang phân cấp chuyên môn kỹ thuật, theo đó người tham gia được khám chữa bệnh tại cơ sở phù hợp cấp chuyên môn mà không còn rào cản “đúng tuyến” hành chính như trước ở nhiều trường hợp; quyền lợi hưởng vẫn phân tầng theo nhóm đối tượng (mức hưởng phổ biến 80%, nhiều nhóm ưu tiên hưởng 95-100%). Luật cũng bổ sung các hình thức khám chữa bệnh mới như khám bệnh từ xa và khám tại nhà trong phạm vi quy định, mở rộng danh mục thuốc và dịch vụ kỹ thuật được quỹ chi trả theo lộ trình. Về thực tiễn, người lao động cần được hướng dẫn: đăng ký nơi khám chữa bệnh ban đầu vẫn quan trọng cho các dịch vụ thường quy; khi khám vượt cấp chuyên môn không thuộc trường hợp được thông tuyến, mức hưởng giảm theo quy định — đây là điểm tư vấn HR hay bỏ sót khiến người lao động bất ngờ khi thanh toán.
Trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp
Ba việc doanh nghiệp phải rà soát sau 01/7/2025: đăng ký tham gia BHYT cho toàn bộ lao động thuộc diện bắt buộc, bao gồm lao động nước ngoài mới ký hợp đồng; đối chiếu mức lương đóng với quy định về tiền lương làm căn cứ đóng để tránh truy thu khi thanh tra; và cập nhật quy trình nội bộ về cấp thẻ (nay chủ yếu là thẻ điện tử trên ứng dụng VssID), xử lý trường hợp lao động chưa có mã số bảo hiểm xã hội. Doanh nghiệp cũng nên đưa nội dung quyền lợi BHYT mới vào gói chào việc cho chuyên gia nước ngoài, vì đây là quyền lợi thực chất thay thế một phần nhu cầu bảo hiểm sức khỏe tư nhân cơ bản.
Khuyến nghị
Phòng nhân sự nên tổ chức một buổi hướng dẫn nội bộ về thay đổi BHYT 2025 cho cả lao động Việt Nam và nước ngoài; kiểm tra danh sách lao động chưa tham gia hoặc đóng thiếu; và lưu ý mốc áp dụng của Nghị định 188/2025/NĐ-CP khi xử lý các hồ sơ phát sinh quanh thời điểm luật mới hiệu lực. Với lao động nước ngoài có bảo hiểm quốc tế riêng, BHYT bắt buộc vẫn áp dụng song song — không có cơ chế miễn trừ theo thỏa thuận cá nhân.
Câu hỏi thường gặp
Mức đóng BHYT mới nhất là bao nhiêu?
Với lao động theo hợp đồng, mức đóng BHYT là 4,5% tiền lương tháng làm căn cứ đóng: người sử dụng lao động 3%, người lao động 1,5%. Luật 51/2024/QH15 hiệu lực 01/7/2025 giữ khung tỷ lệ này nhưng mở rộng đối tượng và quyền lợi; hướng dẫn tại Nghị định 188/2025/NĐ-CP.
Quyền lợi khám chữa bệnh được mở rộng thế nào?
Luật sửa đổi nới thông tuyến theo cấp chuyên môn kỹ thuật thay cho rào cản đúng tuyến hành chính ở nhiều trường hợp, bổ sung khám bệnh từ xa và khám tại nhà trong phạm vi quy định, và mở rộng danh mục được quỹ chi trả theo lộ trình. Mức hưởng vẫn theo nhóm đối tượng, phổ biến 80% và 95-100% cho nhóm ưu tiên.
Thông tuyến tỉnh, trung ương áp dụng ra sao?
Cơ chế mới quản lý theo cấp chuyên môn của cơ sở khám chữa bệnh thay vì tuyến hành chính tỉnh/trung ương như trước. Người bệnh được hưởng đúng mức khi khám tại cơ sở phù hợp cấp chuyên môn và thuộc trường hợp thông tuyến; chi tiết từng trường hợp tra Nghị định 188/2025/NĐ-CP.
Khám vượt tuyến thì mức hưởng thế nào?
Khi khám tại cơ sở vượt cấp chuyên môn mà không thuộc trường hợp được thông tuyến hoặc không có giấy chuyển theo quy định, mức hưởng bị giảm theo tỷ lệ luật định. Đây là lý do người lao động cần được tư vấn trước khi tự ý khám tại bệnh viện tuyến cuối.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng