BIT Việt Nam–Ấn Độ đã chấm dứt: điều khoản “hoàng hôn” 15 năm còn bảo hộ đầu tư cũ, đầu tư mới dựa vào đâu?

Trả lời trực tiếp: Hiệp định Khuyến khích và Bảo hộ Đầu tư song phương Việt Nam–Ấn Độ (ký ngày 08/3/1997 tại New Delhi) đã bị Ấn Độ chấm dứt trong đợt rà soát toàn bộ mạng lưới BIT của nước này năm 2016–2017 (các hiệp định “stand terminated” từ tháng 4/2017). Nhưng câu chuyện chưa kết thúc ở đó: Điều 15 của hiệp định quy định, sau khi chấm dứt, các điều khoản tiếp tục có hiệu lực 15 năm đối với các khoản đầu tư đã thực hiện trước ngày chấm dứt — gọi là điều khoản “hoàng hôn” (sunset/survival clause). Nghĩa là khoản đầu tư Việt Nam vào Ấn Độ (hoặc ngược lại) thực hiện trước 2017 vẫn được hưởng bảo hộ hiệp định đến khoảng năm 2032. Còn khoản đầu tư mới sau thời điểm chấm dứt thì không còn tấm khiên này.

Vì sao Ấn Độ chấm dứt hàng loạt BIT

Ấn Độ đã ban hành Mô hình BIT mới năm 2015 với triết lý bảo hộ hẹp hơn nhiều: thu hẹp định nghĩa “đầu tư”, yêu cầu nhà đầu tư phải kiệt sức biện pháp nội địa (thường 5 năm) trước khi kiện ra trọng tài quốc tế, và loại bỏ điều khoản đối xử tối huệ quốc (MFN) rộng. Chính phủ Ấn Độ gửi thông báo chấm dứt tới 58 BIT song phương và cho rằng chúng chấm dứt hiệu lực từ tháng 4/2017. Quyết định này xuất phát từ làn sóng vụ kiện ISDS mà Ấn Độ phải đối mặt (White Industries, Cairn, Vodafone…). Việt Nam–Ấn Độ là một trong những hiệp định bị chấm dứt. Lưu ý cho nhà đầu tư: đây là quyết định đơn phương có hệ thống của Ấn Độ, không phản ánh quan hệ song phương Việt–Ấn xấu đi — thương mại và đầu tư hai chiều vẫn tăng trưởng.

Điều khoản hoàng hôn 15 năm: ai được bảo hộ, đến khi nào

Điều 15 BIT Việt–Ấn quy định hiệp định có hiệu lực 10 năm và tự động gia hạn, có thể chấm dứt bằng thông báo trước 1 năm; sau chấm dứt, các điều khoản tiếp tục áp dụng 15 năm cho các khoản đầu tư “đã thực hiện” trước ngày chấm dứt. Thực tế áp dụng: khoản đầu tư được thiết lập (có giấy phép, đã rót vốn, bắt đầu hoạt động) trước thời điểm chấm dứt vẫn được hưởng đầy đủ các bảo hộ — đối xử công bằng và thỏa đáng, bảo hộ đầy đủ và an ninh, không quốc hữu hóa không bồi thường, chuyển tiền tự do, và quan trọng nhất là quyền đưa tranh chấp ra trọng tài quốc tế. Nhưng có hai giới hạn phải nắm rõ: chỉ khoản đầu tư cũ được bảo hộ, không phải nhà đầu tư cũ làm khoản đầu tư mới; và “ngày chấm dứt” chính xác vẫn là điểm có thể tranh cãi (Ấn Độ cho là 4/2017) — chief cần đối chiếu cơ sở dữ liệu UNCTAD khi tư vấn vụ việc cụ thể.

Đầu tư mới sau 2017: dựa vào đâu khi không còn BIT

Nhà đầu tư Việt Nam sang Ấn Độ (hoặc Ấn Độ sang Việt Nam) sau thời điểm chấm dứt mất đi lớp bảo hộ hiệp định, nhưng không phải “trần trụi”. Ba trụ cột thay thế: thứ nhất, luật đầu tư nội địa của nước tiếp nhận — Ấn Độ có hệ thống luật đầu tư và chính sách FDI theo ngành khá chi tiết; Việt Nam có Luật Đầu tư 143/2025/QH15 (hiệu lực 01/3/2026). Thứ hai, trọng tài thương mại: đưa điều khoản trọng tài (ví dụ SIAC, ICC, VIAC) vào hợp đồng với đối tác, và tranh chấp hợp đồng được giải quyết theo hợp đồng chứ không cần BIT. Thứ ba, Công ước New York 1958 — cả Việt Nam (1995) và Ấn Độ (1960) đều là thành viên, nên phán quyết trọng tài thương mại được công nhận và cho thi hành chéo. Ngoài ra, cần theo dõi: Ấn Độ đang sửa đổi mô hình BIT 2015 và đàm phán lại một số hiệp định — khả năng có BIT thế hệ mới Việt–Ấn trong tương lai không loại trừ.

Khuyến nghị thực tế cho nhà đầu tư hai chiều

Với khoản đầu tư cũ (trước 2017): kiểm kê lại hồ sơ chứng minh thời điểm “thực hiện đầu tư” (giấy phép, biên lai góp vốn, hợp đồng) — đây là chìa khóa kích hoạt điều khoản hoàng hôn; đồng thời lưu ý thời hạn khởi kiện theo hiệp định. Với khoản đầu tư mới: cấu trúc giao dịch qua hợp đồng chặt chẽ, chọn trọng tài và luật áp dụng ngay từ đầu, mua bảo hiểm rủi ro chính trị nếu dự án lớn. Với doanh nghiệp đang đàm phán dự án mới với đối tác Ấn Độ: đừng viện dẫn BIT cũ trong tài liệu chào mời — sai lầm này từng xuất hiện trong một số pitch deck; hãy trình bày khung pháp lý hiện hành trung thực. Và trong mọi trường hợp, tham vấn luật sư am hiểu cả hai hệ thống pháp luật trước khi ký.