Bạn là người nước ngoài sống tại Việt Nam, có nhà, có tài khoản, có con. Bạn biết mình cần di chúc — nhưng bắt đầu từ đâu, và làm sao để bản di chúc “chạy” được trong hệ thống pháp luật Việt Nam? Dưới đây là checklist 10 bước dành riêng cho expat, đúc kết từ những sai lầm phổ biến nhất mà giới hành nghề ghi nhận.
Checklist 10 bước lập di chúc cho expat tại Việt Nam
- 1. Liệt kê toàn bộ tài sản tại Việt Nam: nhà đất (ghi rõ giấy chứng nhận), tài khoản ngân hàng, cổ phần/phần vốn góp, xe, bảo hiểm. Tài sản nào không liệt kê thì di chúc không “với” tới.
- 2. Xác định tài sản chung — tài sản riêng: nếu kết hôn với người Việt Nam, tài sản hình thành trong hôn nhân là tài sản chung — di chúc chỉ định đoạt được phần của bạn.
- 3. Chốt danh sách người thừa kế: ghi đích danh họ tên, ngày sinh, số hộ chiếu/CCCD — đặc biệt với người thừa kế là người nước ngoài (áp dụng quy tắc “chỉ hưởng giá trị” với nhà ở theo Điều 20 Luật Nhà ở 2023).
- 4. Tính phần bắt buộc (Điều 644 BLDS 2015): cha mẹ già, con chưa thành niên, vợ/chồng, con mất khả năng lao động được hưởng 2/3 suất theo pháp luật dù di chúc không cho — đưa vào tính toán ngay từ đầu.
- 5. Chọn hình thức: di chúc công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng (Luật Công chứng 76/2024/QH15) là lựa chọn an toàn nhất cho expat — khắc phục rào cản ngôn ngữ và chứng minh tính tự nguyện.
- 6. Soạn song ngữ, chỉ định bản chính: di chúc tiếng Anh + bản dịch tiếng Việt công chứng; ghi rõ bản nào là chính khi có mâu thuẫn diễn đạt.
- 7. Chỉ định người thực hiện di chúc: một người đáng tin tại Việt Nam để lo thủ tục khai nhận, sang tên — tránh cảnh người thừa kế ở nước ngoài phải bay về.
- 8. Xử lý tài sản số: crypto, tài khoản online — ghi hướng dẫn tìm khóa/mật khẩu (không ghi trực tiếp private key vào văn bản công chứng).
- 9. Phối hợp với di chúc nước ngoài: nếu có tài sản ở nước khác, lập di chúc riêng từng nước với điều khoản phối hợp — tránh điều khoản “hủy bỏ mọi di chúc trước” triệt tiêu lẫn nhau.
- 10. Báo cho người thân biết nơi lưu di chúc: di chúc tốt nhất cũng vô dụng nếu không ai biết nó tồn tại. Nói cho ít nhất một người tin cậy.
Ba sai lầm expat hay mắc nhất
- Dùng mẫu di chúc nước ngoài cho tài sản Việt Nam: hình thức có thể được công nhận, nhưng nội dung phải phù hợp pháp luật Việt Nam (phần bắt buộc, quy tắc nhà ở với người nước ngoài).
- Quên cập nhật sau biến cố: kết hôn, ly hôn, sinh con, mua nhà mới — mỗi biến cố là một lần phải rà soát di chúc (Điều 640, 643 BLDS 2015).
- Không tính thuế: Việt Nam không có thuế thừa kế riêng, nhưng người nhận có thể chịu thuế TNCN 10% với một số tài sản (Thông tư 111/2013/TT-BTC); tài sản ở nước ngoài chịu thuế nước đó.
Câu hỏi thường gặp
Expat có bắt buộc phải lập di chúc tại Việt Nam không?
Không bắt buộc, nhưng không có di chúc thì tài sản tại Việt Nam chia theo pháp luật — mà hàng thừa kế theo pháp luật chưa chắc đúng ý bạn (ví dụ muốn để phần lớn cho vợ nhưng pháp luật chia đều cho cha mẹ, các con).
Di chúc lập ở nước tôi có hiệu lực tại Việt Nam không?
Về hình thức có thể được công nhận nếu phù hợp pháp luật nơi lập; nhưng nội dung định đoạt tài sản tại Việt Nam phải phù hợp pháp luật Việt Nam. Lập di chúc riêng tại Việt Nam luôn an toàn hơn.
Bao lâu rà soát di chúc một lần?
Sau mỗi biến cố lớn (kết hôn/ly hôn/sinh con/mua tài sản mới/chuyển nước), và tối thiểu 3–5 năm một lần.
Liên hệ tư vấn
FLAT Law Firm tư vấn cho người nước ngoài và gia đình về thừa kế, di chúc, giấy phép lái xe, bảo hiểm y tế và chuyển tiền tại Việt Nam. Liên hệ để được tư vấn cho trường hợp cụ thể của quý khách.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng