Cùng một lô cà phê, cùng nguyên liệu — xuất sang EU được cộng gộp nguyên liệu EU, xuất sang Anh thì không. UKVFTA (có hiệu lực 01/05/2021) kế thừa phần lớn cam kết EVFTA nhưng là hiệp định riêng: nguyên liệu có xuất xứ EU không còn được cộng gộp cho hàng xuất sang Anh, và nguyên liệu Anh cũng không được cộng gộp cho hàng xuất sang EU.
1. Cộng gộp chéo EVFTA–UKVFTA: điều đã mất sau Brexit
Khi Anh còn trong EU, nguyên liệu EU đưa vào sản xuất tại Việt Nam được cộng gộp xuất xứ cho hàng xuất sang Anh theo EVFTA. Từ khi UKVFTA thay thế, hai hiệp định vận hành song song và độc lập: hàng xuất sang Anh chỉ được cộng gộp nguyên liệu có xuất xứ Anh hoặc Việt Nam (cộng gộp song phương); hàng xuất sang EU chỉ cộng gộp nguyên liệu EU hoặc Việt Nam. Nguyên liệu EU đưa vào cà phê rang xuất sang Anh bị coi là nguyên liệu không có xuất xứ — phải tính vào giới hạn trị giá của quy tắc mặt hàng.
2. Tác động thực tế với cà phê và nông sản chế biến
Với cà phê nhân trồng tại Việt Nam (tiêu chí P), cộng gộp không thành vấn đề. Rủi ro nằm ở nông sản chế biến: cà phê hòa tan, cà phê rang xay dùng hương liệu/phụ gia nhập từ EU, nông sản sấy đóng gói dùng bao bì và nguyên liệu phụ từ EU. Trước đây các nguyên liệu này được cộng gộp; nay xuất sang Anh chúng trở thành nguyên liệu không xuất xứ, có thể đẩy tỷ lệ vượt ngưỡng quy tắc mặt hàng và làm mất ưu đãi — trong khi cùng lô hàng xuất sang EU vẫn được hưởng.
3. Doanh nghiệp cần tách luồng tính xuất xứ
Giải pháp: (a) lập hai bảng tính xuất xứ riêng cho cùng một mã hàng — một cho EU, một cho Anh; (b) khi đàm phán hợp đồng với khách Anh, kiểm tra lại công thức nguyên liệu, ưu tiên thay nguyên liệu EU bằng nguyên liệu Việt Nam/Anh hoặc nguyên liệu đã có xuất xứ; (c) trên chứng từ xuất xứ ghi đúng hiệp định áp dụng, tránh dùng lẫn C/O và câu tuyên bố của EVFTA cho lô hàng đi Anh. Cộng gộp là chi tiết kỹ thuật — nhưng sai một dòng nguyên liệu có thể làm mất toàn bộ ưu đãi thuế của lô hàng.
Kết luận
Brexit đã chia đôi bản đồ cộng gộp xuất xứ của doanh nghiệp Việt: EU một bản đồ, Anh một bản đồ. Ai còn tính chung một công thức cho cả hai thị trường sẽ trả giá bằng thuế suất MFN.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên liệu có xuất xứ EU có được cộng gộp cho hàng xuất sang Anh theo UKVFTA không?
Không. UKVFTA là hiệp định riêng, vận hành độc lập với EVFTA. Hàng xuất sang Anh chỉ được cộng gộp nguyên liệu có xuất xứ Anh hoặc Việt Nam; nguyên liệu EU bị coi là không có xuất xứ.
Cà phê nhân trồng tại Việt Nam có bị ảnh hưởng bởi quy tắc cộng gộp không?
Không đáng kể, vì thuộc tiêu chí xuất xứ thuần túy (P). Rủi ro nằm ở nông sản chế biến dùng hương liệu, phụ gia, bao bì nhập từ EU — trước đây được cộng gộp, nay xuất sang Anh trở thành nguyên liệu không xuất xứ.
Doanh nghiệp xuất khẩu cả EU và Anh nên quản lý xuất xứ thế nào?
Lập hai bảng tính xuất xứ riêng cho cùng một mã hàng (một cho EU, một cho Anh); khi đàm phán với khách Anh, kiểm tra lại công thức nguyên liệu và ưu tiên thay nguyên liệu EU bằng nguyên liệu Việt Nam/Anh.
Dùng lẫn chứng từ xuất xứ EVFTA cho lô hàng đi Anh có sao không?
Có. Phải ghi đúng hiệp định áp dụng trên chứng từ xuất xứ. Dùng lẫn C/O và câu tuyên bố của EVFTA cho hàng đi Anh có thể khiến hải quan Anh từ chối ưu đãi.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng