Tình huống: một công ty dược muốn cung ứng thuốc vào các bệnh viện công. Công ty nghe nói “đấu thầu thuốc rất phức tạp, phải qua nhiều vòng”, và lo ngại về tính minh bạch. Quy trình đấu thầu thuốc, vật tư y tế vào bệnh viện công thế nào?
Khung pháp lý: Luật Đấu thầu và đấu thầu thuốc
Mua sắm thuốc, vật tư y tế bằng nguồn vốn nhà nước tại bệnh viện công tuân thủ Luật Đấu thầu 22/2023/QH15 và các văn bản hướng dẫn về đấu thầu thuốc, vật tư y tế. Đặc thù của đấu thầu thuốc: ngoài quy trình đấu thầu chung, có cơ chế đấu thầu tập trung (đấu thầu quốc gia, đấu thầu cấp địa phương) cho các mặt hàng thuốc thiết yếu — bệnh viện mua theo kết quả đấu thầu tập trung thay vì tự tổ chức; và cơ chế đàm phán giá với nhà cung ứng cho thuốc biệt dược gốc, thuốc hiếm. Doanh nghiệp muốn cung ứng phải: có đủ điều kiện kinh doanh dược; thuốc có giấy đăng ký lưu hành còn hiệu lực; tham gia các gói thầu phù hợp với năng lực. “Phức tạp” là thực tế — nhưng đó là cơ chế bảo đảm cạnh tranh, minh bạch và giá hợp lý cho ngân sách nhà nước, quỹ BHYT.
Các hình thức lựa chọn nhà thầu và bẫy thường gặp
Các hình thức: đấu thầu rộng rãi (cạnh tranh công khai — hình thức chủ đạo), đấu thầu hạn chế, chào hàng cạnh tranh, chỉ định thầu (chỉ trong trường hợp luật định: cấp bách, thuốc hiếm không có cạnh tranh…). Bẫy pháp lý doanh nghiệp cần tránh: thông thầu (thỏa thuận với chủ đầu tư, với nhà thầu khác để dàn xếp kết quả) — là hành vi bị cấm, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự; gian lận hồ sơ dự thầu (làm giả giấy tờ, khai man năng lực); và “quân xanh quân đỏ” — lập nhiều hồ sơ dự thầu trá hình để tạo cạnh tranh giả. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần cảnh giác với các dấu hiệu tiêu cực từ phía bên mời thầu: hồ sơ mời thầu “đo ni đóng giày” cho một nhà thầu (tiêu chí kỹ thuật chỉ một hãng đáp ứng), thay đổi bất thường trong quá trình đánh giá — có quyền kiến nghị, khiếu nại theo quy trình của pháp luật đấu thầu.
Trách nhiệm sau trúng thầu và thanh toán BHYT
Trúng thầu mới là bắt đầu: nhà thầu phải cung ứng đúng chủng loại, chất lượng, tiến độ theo hợp đồng; thuốc phải còn hạn sử dụng đủ dài, bảo quản đúng điều kiện trong vận chuyển. Vi phạm hợp đồng cung ứng (giao hàng chậm, thuốc kém chất lượng) bị phạt vi phạm, bồi thường và có thể bị cấm tham gia đấu thầu trong thời hạn. Gắn với BHYT: thuốc trúng thầu phục vụ khám chữa bệnh BHYT phải nằm trong danh mục thuốc BHYT và tuân thủ giá trúng thầu — bệnh viện không được mua ngoài giá trúng thầu để “lách” lên giá cao hơn. Doanh nghiệp nên xây dựng hệ thống tuân thủ đấu thầu nội bộ: kiểm soát hồ sơ, đào tạo nhân sự về pháp luật đấu thầu, nói không với các đề nghị “bôi trơn” — chi phí của một vụ thông thầu bị phát hiện (cấm thầu, truy cứu hình sự, mất uy tín) lớn hơn mọi lợi ích ngắn hạn.
Câu hỏi thường gặp
Công ty mới thành lập có được dự thầu thuốc?
Được, nếu đáp ứng điều kiện về năng lực, kinh nghiệm theo yêu cầu của từng gói thầu. Một số gói thầu yêu cầu kinh nghiệm thực hiện hợp đồng tương tự — công ty mới có thể bắt đầu từ các gói nhỏ, chào hàng cạnh tranh để tích lũy năng lực.
Trượt thầu có được khiếu nại?
Có. Nhà thầu có quyền kiến nghị, khiếu nại về kết quả lựa chọn nhà thầu theo trình tự của Luật Đấu thầu: kiến nghị tới chủ đầu tư/bên mời thầu trước, sau đó tới cơ quan có thẩm quyền. Cần thực hiện trong thời hạn luật định và có căn cứ cụ thể.
Đàm phán giá thuốc biệt dược gốc thế nào?
Với thuốc biệt dược gốc, thuốc hiếm không có cạnh tranh, pháp luật cho phép cơ chế đàm phán giá thay vì đấu thầu cạnh tranh — nhưng phải tuân thủ trình tự, thẩm quyền đàm phán và công khai kết quả. Lạm dụng chỉ định thầu, đàm phán để né cạnh tranh là vi phạm.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng.