Câu hỏi đầu tiên của mọi dự án đá, cát, đất san lấp là ‘xin phép ở đâu’ — và câu trả lời đã thay đổi căn bản dưới Luật Địa chất và khoáng sản 54/2024/QH15: thẩm quyền cấp phép khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường được phân cấp mạnh về cấp tỉnh, kèm cơ chế tinh gọn cho khoáng sản nhóm IV. Nộp hồ sơ sai cấp không chỉ mất thời gian; nó còn khiến dự án trễ cả mùa xây dựng vì thủ tục phải bắt đầu lại từ đầu tại cơ quan đúng thẩm quyền.
Bản đồ phân cấp cấp phép hiện hành
Theo cơ chế phân cấp tại Luật 54/2024/QH15 và Nghị định 193/2025/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp phần lớn giấy phép thăm dò, khai thác đối với khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường và khoáng sản nhóm III, IV trên địa bàn tỉnh. Cơ quan trung ương thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường giữ thẩm quyền với các trường hợp quy mô lớn, liên quan nhiều tỉnh, khu vực biển hoặc khoáng sản có tính chiến lược theo quy định. Sở Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan tiếp nhận và tham mưu tại cấp tỉnh — đây là đầu mối doanh nghiệp làm việc trực tiếp trong hầu hết hồ sơ mỏ vật liệu thông thường.
Thủ tục và thời gian thực tế
Hồ sơ cấp phép khai thác mỏ vật liệu thông thường đi qua các lớp: chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc văn bản tương ứng, phê duyệt trữ lượng nếu phải thăm dò, đấu giá quyền khai thác nếu khu vực thuộc diện đấu giá, hồ sơ cấp phép kèm thiết kế mỏ, báo cáo đánh giá tác động môi trường và xác định tiền cấp quyền. Thời gian xử lý từng bước có hạn luật định, nhưng thời gian thực tế của toàn bộ hành trình thường kéo dài vì các lớp hồ sơ chạy nối tiếp và phụ thuộc vào kỳ họp phê duyệt trữ lượng, lịch đấu giá của tỉnh. Doanh nghiệp lập kế hoạch dự án nên tính hành trình cấp phép bằng quý, không phải bằng tuần, và khóa tiến độ đấu giá của tỉnh sở tại ngay từ đầu.
Mỏ nhóm IV: cơ chế tinh gọn khác gì
Khoáng sản nhóm IV — gồm vật liệu san lấp và một số khoáng sản phổ biến — được áp dụng trình tự tinh gọn hơn, với một số trường hợp khai thác nhỏ phục vụ công trình được thực hiện theo cơ chế đăng ký, xác nhận thay cho cấp phép đầy đủ. Cơ chế tinh gọn cắt giảm giấy tờ, không cắt giảm nghĩa vụ: doanh nghiệp vẫn phải kê khai sản lượng, nộp tiền cấp quyền, phí bảo vệ môi trường và thuế tài nguyên tương ứng, và vẫn bị xử lý nếu khai thác ngoài phạm vi đã đăng ký. Nhầm lẫn ‘tinh gọn’ với ‘tự do’ là nguyên nhân phổ biến nhất khiến các điểm khai thác đất san lấp bị xử phạt dù đã từng làm thủ tục ban đầu.
Sai lầm phân cấp thường gặp
Ba sai lầm lặp lại gồm nộp hồ sơ ở cấp huyện theo thói quen hành chính cũ dù thẩm quyền đã tập trung về tỉnh, giả định mỏ nhỏ thì không thuộc diện đấu giá, và xin phép khai thác trước khi đối chiếu quy hoạch khoáng sản và quy hoạch sử dụng đất của địa phương. Mỗi sai lầm đều có cùng hậu quả: hồ sơ bị trả lại sau nhiều tuần chờ đợi. Thuốc phòng ngừa rẻ nhất là một văn bản hỏi đáp chính thức với Sở Nông nghiệp và Môi trường về thẩm quyền và diện đấu giá của khu vực mỏ cụ thể trước khi doanh nghiệp chi tiền cho thăm dò và thiết kế.
Câu hỏi thường gặp
Xin giấy phép khai thác đá xây dựng ở tỉnh hay trung ương?
Phần lớn trường hợp là cấp tỉnh: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp phép khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường theo cơ chế phân cấp của Luật Địa chất và khoáng sản 54/2024/QH15 và Nghị định 193/2025/NĐ-CP, với Sở Nông nghiệp và Môi trường là đầu mối tiếp nhận. Cơ quan trung ương chỉ giữ các trường hợp quy mô lớn, liên tỉnh, khu vực biển hoặc khoáng sản chiến lược theo quy định.
Thủ tục cấp phép mỏ vật liệu thông thường mất bao lâu?
Từng bước thủ tục có thời hạn luật định, nhưng toàn bộ hành trình — từ chủ trương đầu tư, thăm dò và phê duyệt trữ lượng, đấu giá nếu thuộc diện, đến cấp phép và phê duyệt tiền cấp quyền — thường kéo dài nhiều quý vì các lớp hồ sơ chạy nối tiếp. Doanh nghiệp nên lập tiến độ theo quý và xác nhận lịch đấu giá của tỉnh ngay từ đầu.
Khai thác đất san lấp có cần giấy phép mỏ?
Khai thác thương mại đất san lấp thuộc khoáng sản nhóm IV và phải làm thủ tục theo cơ chế tinh gọn — cấp phép hoặc đăng ký tùy trường hợp — theo Luật 54/2024/QH15. Chỉ trường hợp đào đất tự phục vụ xây dựng công trình của chính hộ gia đình, cá nhân trong đất của mình mới thuộc diện không phải xin phép.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng