Trong y tế, câu chuyện tỷ lệ vốn gần như không phải rào cản chính; rào cản thật nằm ở giấy phép hoạt động của cơ sở và giấy phép hành nghề của từng bác sĩ. Không ít liên doanh y tế góp đủ vốn, xây xong bệnh viện nhưng chậm khai trương nhiều tháng chỉ vì hồ sơ hành nghề của đội ngũ bác sĩ nước ngoài chưa được công nhận đầy đủ.
Khung pháp lý cần nắm
Luật Khám bệnh, chữa bệnh 15/2023/QH15, hiệu lực từ 01/01/2024, cùng Nghị định 96/2023/NĐ-CP là khung chuyên ngành cho cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có vốn nước ngoài: bệnh viện và phòng khám liên doanh được thành lập tại Việt Nam, nhưng chỉ được hoạt động khi cơ sở được cấp giấy phép hoạt động và người hành nghề có giấy phép hành nghề hợp lệ.
Giấy phép hoạt động của cơ sở gắn với điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị, cơ cấu chuyên môn và người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật; đây là giấy phép theo cơ sở và theo phạm vi chuyên môn được phê duyệt, không phải giấy phép bao trùm mọi kỹ thuật y khoa mà bệnh viện muốn triển khai sau này.
Về sở hữu, cam kết WTO của Việt Nam đối với dịch vụ bệnh viện không áp trần tỷ lệ vốn nước ngoài; tuy vậy nhà đầu tư vẫn nên đối chiếu lại điều kiện tiếp cận thị trường tại thời điểm giao dịch theo Luật Đầu tư 143/2025/QH15 và Danh mục hạn chế tiếp cận, vì điều kiện cụ thể có thể thay đổi theo từng thời kỳ và từng loại hình cơ sở.
Phân tích áp dụng và ví dụ thực tế
Quy trình cấp phép hai lớp khiến tiến độ dự án y tế khác hẳn dự án thương mại thông thường: lớp thứ nhất là đầu tư và doanh nghiệp, lớp thứ hai là giấy phép hoạt động chuyên ngành, và lớp thứ hai mới quyết định ngày khai trương thật. Kế hoạch tài chính của liên doanh phải dự phòng giai đoạn cơ sở đã hoàn thiện nhưng chưa được phép tiếp nhận bệnh nhân.
Bác sĩ nước ngoài là mắt xích dễ vỡ nhất: họ phải đáp ứng điều kiện về văn bằng, kinh nghiệm hành nghề, giấy phép hành nghề tại Việt Nam và yêu cầu về ngôn ngữ hoặc người phiên dịch khi khám chữa bệnh cho bệnh nhân Việt Nam. Một bệnh viện quốc tế phụ thuộc vào vài bác sĩ chủ chốt nước ngoài sẽ mang rủi ro vận hành lớn nếu chưa xây dựng được đội ngũ kế cận.
Về quản trị, liên doanh y tế cần tách bạch quyết định thương mại và quyết định chuyên môn: hội đồng thành viên không thể biểu quyết can thiệp chỉ định chuyên môn của người chịu trách nhiệm kỹ thuật, và điều này nên được phản ánh trong quy chế hoạt động để tránh xung đột giữa mục tiêu doanh thu và an toàn người bệnh.
Ví dụ thực tế: Một liên doanh phòng khám đa khoa tại TP.HCM với đối tác Singapore đã hoàn thiện mặt bằng và thiết bị nhưng phải hoãn khai trương gần năm tháng, vì hai bác sĩ nước ngoài chủ chốt chưa hoàn tất thủ tục công nhận văn bằng và cấp giấy phép hành nghề. Rút kinh nghiệm, liên doanh đưa điều kiện hành nghề của nhân sự chủ chốt thành điều kiện tiên quyết trong thỏa thuận góp vốn cho cơ sở thứ hai tại Đà Nẵng.
Checklist hành động
- Tách tiến độ dự án thành hai lớp: đầu tư và giấy phép hoạt động
- Lập hồ sơ giấy phép hành nghề cho từng bác sĩ nước ngoài từ sớm
- Xác định phạm vi chuyên môn xin phê duyệt đúng năng lực thực tế
- Đối chiếu điều kiện tiếp cận thị trường tại thời điểm giao dịch
- Quy định tách bạch quyết định thương mại và chuyên môn trong quy chế
- Dự phòng tài chính cho giai đoạn chờ giấy phép hoạt động
Lưu ý chuyên sâu
Phạm vi chuyên môn được phê duyệt quyết định dịch vụ nào được quảng cáo và thu tiền hợp pháp; bệnh viện liên doanh mở thêm kỹ thuật mới ngoài phạm vi đã duyệt phải làm thủ tục bổ sung, và việc quảng cáo vượt phạm vi là lỗi bị xử phạt khá phổ biến ở các cơ sở có vốn nước ngoài mới khai trương.
Trách nhiệm nghề nghiệp trong cơ sở liên doanh gắn với cả cơ sở và cá nhân người hành nghề; hợp đồng liên doanh nên phân định rõ cơ chế mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, xử lý sự cố y khoa và quyền truy đòi nội bộ, thay vì để mọi rủi ro dồn lên pháp nhân bệnh viện.
Câu hỏi thường gặp
Mở bệnh viện liên doanh cần những giấy phép nào?
Một bệnh viện hoặc phòng khám liên doanh cần hai lớp giấy phép: lớp đầu tư gồm giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và đăng ký doanh nghiệp cho pháp nhân, và lớp chuyên ngành là giấy phép hoạt động của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh 15/2023/QH15 và Nghị định 96/2023/NĐ-CP. Giấy phép hoạt động chỉ cấp khi cơ sở đáp ứng điều kiện về mặt bằng, thiết bị, cơ cấu chuyên môn và người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật.
Tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa trong lĩnh vực y tế?
Theo cam kết WTO của Việt Nam về dịch vụ bệnh viện, tỷ lệ sở hữu nước ngoài không bị áp một trần phần trăm như một số ngành dịch vụ khác, nên liên doanh y tế có thể cơ cấu tỷ lệ vốn linh hoạt theo thỏa thuận của các bên. Tuy nhiên, trước khi chốt cơ cấu, nhà đầu tư nên đối chiếu lại điều kiện tiếp cận thị trường hiện hành tại thời điểm giao dịch và điều kiện theo loại hình cơ sở cụ thể, vì đây mới là căn cứ cơ quan có thẩm quyền áp dụng khi thẩm định hồ sơ.
Bác sĩ nước ngoài hành nghề tại Việt Nam cần đáp ứng điều kiện gì?
Bác sĩ nước ngoài muốn hành nghề tại Việt Nam phải có văn bằng chuyên môn phù hợp, kinh nghiệm hành nghề đáp ứng quy định, được cấp giấy phép hành nghề tại Việt Nam và đáp ứng yêu cầu về sử dụng ngôn ngữ trong khám chữa bệnh, kể cả phương án người phiên dịch đạt chuẩn khi làm việc với bệnh nhân Việt Nam. Hồ sơ hành nghề nên được chuẩn bị song song với hồ sơ đầu tư, vì đây thường là khâu quyết định tiến độ khai trương thực tế của cơ sở.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng