Tình huống: Một công ty Úc đã vận hành nhà máy chế biến thực phẩm tại Long An 7 năm, cung cấp cho thị trường nội địa và xuất khẩu sang ASEAN. Nay công ty muốn mở nhà máy thứ hai tại Tây Ninh để tăng công suất và mở rộng sang dòng sản phẩm xuất khẩu sang các thị trường CPTPP. Với ba hiệp định cùng lúc (CPTPP, RCEP, AANZFTA), doanh nghiệp nên tận dụng hiệp định nào, thủ tục có gì khác, và làm sao quản trị rủi ro khoảng cách địa lý Úc – Việt?
Ba hiệp định cùng lúc: CPTPP, RCEP và AANZFTA — chọn thế nào?
Úc cùng Việt Nam là thành viên của ba hiệp định: CPTPP, RCEP và Hiệp định thương mại tự do ASEAN – Úc – New Zealand (AANZFTA). Điều này mang lại nhiều lựa chọn thuế quan khi xuất khẩu, nhưng đòi hỏi so sánh kỹ lưỡng vì mỗi hiệp định có biểu thuế và quy tắc xuất xứ riêng. Với nhà máy thứ hai hướng đến thị trường CPTPP, nên mô hình hóa thuế suất theo từng hiệp định cho từng dòng sản phẩm và thị trường đích.
Ngành chế biến thực phẩm: tiêu chuẩn vệ sinh và truy xuất nguồn gốc
Nhà đầu tư Úc trong lĩnh vực chế biến nông sản, thực phẩm phải đáp ứng hệ thống tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm nghiêm ngặt, cả của Việt Nam và của thị trường nhập khẩu. Nhà máy thứ hai với định hướng xuất khẩu sang các thị trường CPTPP đòi hỏi hệ thống truy xuất nguồn gốc từ vùng nguyên liệu đến thành phẩm, quy trình kiểm soát chất lượng và hồ sơ chứng từ đầy đủ hơn hẳn nhà máy đầu tiên chỉ phục vụ nội địa và ASEAN. Về thủ tục đầu tư, dự án thực hiện theo trình tự Luật Đầu tư 143/2025/QH15 và Nghị định 31/2021/NĐ-CP; song song, các giấy phép về an toàn thực phẩm và kiểm dịch cần được chuẩn bị từ giai đoạn thiết kế.
Bài toán xuất xứ khi nguyên liệu từ nhiều nguồn
Chế biến thực phẩm thường sử dụng nguyên liệu từ nhiều nguồn: nông sản Việt Nam, phụ gia nhập từ Úc hoặc các nước khác. Để được hưởng thuế suất ưu đãi theo hiệp định, doanh nghiệp phải chứng minh được tỷ lệ nguyên liệu có xuất xứ đáp ứng ngưỡng quy định của hiệp định lựa chọn. Ngưỡng và cách tính của ba hiệp định có thể khác nhau; thiết kế công thức nguyên liệu và chuỗi cung ứng nên gắn với hiệp định mục tiêu ngay từ đầu.
Ưu đãi đầu tư cho chế biến nông sản: khung chung theo ngành và địa bàn
Chế biến nông sản, thực phẩm thuộc nhóm ngành được khuyến khích đầu tư, đặc biệt khi gắn với vùng nguyên liệu và tạo việc làm tại địa phương. Dự án mở rộng đáp ứng điều kiện có thể được xem xét ưu đãi với tư cách dự án mới theo khung Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15 (hiệu lực 01/10/2025). Nhà đầu tư cần lưu ý không mặc định mức ưu đãi cụ thể; điều kiện, phạm vi và thời gian ưu đãi do cơ quan có thẩm quyền xác định cho từng dự án và cần xác nhận bằng văn bản trước khi đưa vào mô hình tài chính.
Rủi ro: khoảng cách địa lý, chi phí vận chuyển và biến động nông sản
Khoảng cách Úc – Việt tạo ra chi phí vận chuyển cao và thời gian giao hàng dài, ảnh hưởng trực tiếp đến tính cạnh tranh của hàng xuất khẩu sang các thị trường xa. Doanh nghiệp cần tính toán kỹ chi phí logistics trên từng đơn vị sản phẩm khi lựa chọn thị trường đích, tránh tình trạng ưu đãi thuế quan bị chi phí vận chuyển nuốt chửng. Rủi ro thứ hai là biến động giá nông sản nguyên liệu theo mùa vụ và thời tiết, đòi hỏi hợp đồng bao tiêu với vùng nguyên liệu có điều khoản giá linh hoạt. Rủi ro thứ ba là yêu cầu ngày càng cao của thị trường nhập khẩu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tiêu chuẩn bền vững.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp nên chọn hiệp định nào trong ba hiệp định CPTPP, RCEP, AANZFTA?
Tùy từng dòng sản phẩm và thị trường đích: so sánh thuế suất ưu đãi và quy tắc xuất xứ của từng hiệp định cho từng mặt hàng cụ thể. Không nên mặc định một hiệp định cho tất cả; mô hình hóa trước khi chốt chuỗi cung ứng.
Chế biến thực phẩm xuất khẩu cần chuẩn bị gì về tiêu chuẩn?
Hệ thống truy xuất nguồn gốc từ vùng nguyên liệu đến thành phẩm, quy trình kiểm soát chất lượng và hồ sơ chứng từ đáp ứng cả tiêu chuẩn Việt Nam và tiêu chuẩn thị trường nhập khẩu. Các giấy phép về an toàn thực phẩm, kiểm dịch nên chuẩn bị từ giai đoạn thiết kế.
Nguyên liệu từ nhiều nguồn thì chứng minh xuất xứ thế nào?
Phải chứng minh tỷ lệ nguyên liệu có xuất xứ đáp ứng ngưỡng của hiệp định lựa chọn, với hồ sơ mua nguyên liệu và định mức tiêu hao đầy đủ. Thiết kế công thức nguyên liệu nên gắn với hiệp định mục tiêu ngay từ đầu.
Chi phí vận chuyển cao thì quản trị ra sao?
Tính toán chi phí logistics trên từng đơn vị sản phẩm khi chọn thị trường đích; ưu tiên các thị trường mà tổng chi phí (thuế quan sau ưu đãi cộng vận chuyển) vẫn đảm bảo biên lợi nhuận.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
