Phế liệu nhập khẩu là nguồn nguyên liệu quan trọng của nhiều ngành tái chế (giấy, nhựa, thép, kim loại màu…) — nhưng đây cũng là lĩnh vực bị kiểm soát chặt nhất trong pháp luật môi trường Việt Nam. Không phải ai cũng được nhập, không phải loại phế liệu nào cũng được nhập, và mỗi lô hàng đều phải đi kèm ký quỹ, giám định chất lượng.
Bài viết hệ thống hóa điều kiện, hồ sơ và trách nhiệm khi nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất theo pháp luật hiện hành năm 2026.
1. Khung pháp lý hiện hành
- Luật Bảo vệ môi trường 2020 (72/2020/QH14, hiệu lực 01/01/2022; sửa đổi bởi Luật sửa 15 Luật 2025, hiệu lực 01/01/2026);
- Nghị định 08/2022/NĐ-CP, Điều 45 (sửa đổi bởi Nghị định 05/2025/NĐ-CP): yêu cầu về bảo vệ môi trường và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân nhập khẩu phế liệu;
- Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất do Thủ tướng Chính phủ ban hành (áp dụng từ 01/6/2023).
2. Năm điều kiện bắt buộc (khoản 1–5 Điều 45)
- (1) Cơ sở sản xuất đạt chuẩn: có công nghệ, thiết bị tái chế, tái sử dụng phế liệu, kho, bãi tập kết phế liệu đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường; có phương án xử lý tạp chất phù hợp;
- (2) Xử lý tạp chất: có công nghệ, thiết bị xử lý tạp chất đi kèm đạt chuẩn kỹ thuật môi trường — nếu không có, phải chuyển giao cho đơn vị có chức năng phù hợp;
- (3) Kho, bãi lưu giữ đạt chuẩn: hệ thống thu gom nước mưa, xử lý nước thải; nền chống thấm, chịu tải; tường, vách vật liệu không cháy; mái che nắng mưa; biện pháp hạn chế bụi, gió lùa;
- (4) Giấy phép: có giấy phép môi trường hoặc giấy phép môi trường thành phần (giấy xác nhận đủ điều kiện BVMT trong nhập khẩu phế liệu) — trừ trường hợp khoản 18 Điều 168 và phế liệu phát sinh từ khu phi thuế quan, khu chế xuất, doanh nghiệp chế xuất;
- (5) Ký quỹ bảo vệ môi trường: thực hiện trước thời điểm phế liệu được dỡ xuống cảng (nhập qua đường biển) hoặc trước thời điểm nhập khẩu vào Việt Nam (các trường hợp khác).
3. Chỉ được nhập phế liệu trong Danh mục cho phép
Tổ chức, cá nhân chỉ được nhập khẩu phế liệu thuộc Danh mục phế liệu được phép nhập khẩu do Thủ tướng ban hành, đúng chủng loại và khối lượng ghi trong giấy phép môi trường. Nhập sai chủng loại, vượt khối lượng cho phép là vi phạm và lô hàng có thể bị buộc tái xuất.
4. Hồ sơ mỗi lô hàng nhập khẩu (khoản 8 Điều 45)
Ngoài hồ sơ hải quan thông thường, hồ sơ phế liệu nhập khẩu phải có:
- Chứng chỉ chất lượng của nước xuất khẩu (nếu có); giấy chứng nhận xuất xứ (nếu có); ảnh hoặc bản mô tả phế liệu;
- Văn bản xác nhận đã ký quỹ bảo đảm phế liệu nhập khẩu;
- Chứng thư giám định chất lượng lô hàng phế liệu nhập khẩu;
- Văn bản cam kết về việc tái xuất hoặc xử lý phế liệu trong trường hợp không đáp ứng yêu cầu BVMT (mẫu Phụ lục XXI Nghị định 08/2022/NĐ-CP).
5. Trách nhiệm sau khi nhập khẩu (khoản 9 Điều 45)
- Nhập khẩu đúng chủng loại, khối lượng được phép;
- Sử dụng toàn bộ phế liệu nhập khẩu làm nguyên liệu sản xuất ra sản phẩm, hàng hóa;
- Phân định, phân loại chất thải phát sinh từ quá trình sử dụng phế liệu để có phương án xử lý phù hợp;
- Chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc nhập khẩu, sử dụng phế liệu; thanh toán toàn bộ chi phí xử lý phế liệu nhập khẩu vi phạm.
Nguyên tắc cứng: chỉ được nhập khẩu phế liệu cho cơ sở sản xuất của chính mình — không nhập để kinh doanh, buôn bán phế liệu.
6. Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Cá nhân có được nhập khẩu phế liệu không?
Đáp: Pháp luật cho phép tổ chức, cá nhân nhập khẩu — nhưng phải đáp ứng đủ 5 điều kiện trên, trong đó có cơ sở sản xuất và giấy phép môi trường. Thực tế, cá nhân nhỏ lẻ rất khó đáp ứng.
Hỏi: Phế liệu nhập về không đạt chuẩn thì xử lý thế nào?
Đáp: Thực hiện theo văn bản cam kết: tái xuất hoặc xử lý theo quy định; mọi chi phí do tổ chức, cá nhân nhập khẩu chi trả; khoản ký quỹ được dùng để bảo đảm nghĩa vụ này.
Hỏi: Nhập phế liệu từ doanh nghiệp chế xuất có cần giấy phép không?
Đáp: Phế liệu phát sinh từ hoạt động của khu phi thuế quan, khu chế xuất, doanh nghiệp chế xuất được áp dụng quy định riêng (không yêu cầu giấy phép môi trường thành phần như trường hợp thông thường).
Doanh nghiệp của quý vị dự định nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu? Liên hệ với chúng tôi để được tư vấn.
Bài viết do FLAW AI Legal Council biên soạn. Nội dung đang chờ Hội đồng QA rà soát trước khi trình phê duyệt; thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể của quý vị.
