Thuế tối thiểu toàn cầu không xóa bỏ ưu đãi thuế của Việt Nam; nó chuyển phần ưu đãi đó thành khoản thuế bổ sung mà một nước nào đó sẽ thu — và từ 2024, Việt Nam chọn tự thu phần thuộc về mình qua cơ chế thuế tối thiểu nội địa bổ sung (QDMTT) theo Nghị quyết 107/2023/QH15. Với cấu trúc holding, câu hỏi thật không phải ‘có mất ưu đãi không’ mà là ‘phần thuế bổ sung sẽ bị thu ở đâu, bởi ai, và holding Singapore có còn giữ được vai trò gì’.
Ai thuộc diện: ngưỡng 750 triệu euro và cấu trúc tập đoàn
Nghị quyết 107/2023/QH15 của Quốc hội áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu theo sáng kiến của OECD cho các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu euro trở lên trong ít nhất hai của bốn năm tài chính liền trước. Hai cơ chế chạy song song: QDMTT thu thuế bổ sung trên lợi nhuận của các đơn vị tại Việt Nam khi thuế suất hiệu dụng tại Việt Nam dưới 15%, và quy định tổng hợp thu nhập chịu thuế tối thiểu (IIR) áp cho công ty mẹ tại Việt Nam có đầu tư ra nước ngoài. Tập đoàn dưới ngưỡng doanh thu hoàn toàn nằm ngoài cơ chế này — đây là điểm cần xác nhận đầu tiên, vì phần lớn doanh nghiệp FDI tại Việt Nam thuộc tập đoàn không chạm ngưỡng và cấu trúc holding của họ không hề bị Pillar Two chạm tới.
Holding Singapore còn lợi thế gì sau Pillar Two
Singapore cũng triển khai thuế tối thiểu nội địa và cơ chế IIR cho các tập đoàn thuộc diện từ giai đoạn tương ứng, nên chênh lệch thuế suất danh nghĩa giữa hai nước không còn chuyển thành tiết kiệm tuyệt đối cho tập đoàn thuộc diện: phần thuế suất hiệu dụng dưới 15% ở một khâu sẽ bị thu bổ sung ở khâu khác trong chuỗi. Lợi thế còn lại của holding là thật nhưng thuộc nhóm phi thuế suất: tập hợp lợi nhuận khu vực để tái đầu tư, quản trị tiền tệ và huy động vốn, bảo hộ đầu tư, và các khoản ngoài phạm vi GloBE như thuế khấu trừ theo hiệp định trên từng dòng tiền cụ thể. Nói cách khác, Pillar Two làm holding mất vai trò ‘nơi trú ẩn thuế suất thấp’ nhưng không làm mất vai trò trung tâm quản trị vốn — cấu trúc nào được dựng chỉ vì vai trò thứ nhất sẽ phải thiết kế lại.
Ưu đãi đang hưởng có bị thu hồi một phần không
Không có chuyện thu hồi ưu đãi ngược thời gian. Điều xảy ra là: ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam — thuế suất thấp hoặc miễn giảm cho dự án ưu tiên — vẫn được hưởng theo luật đầu tư, nhưng nếu thuế suất hiệu dụng của đơn vị tại Việt Nam dưới 15% thì phần chênh lệch được thu bổ sung qua QDMTT cho các tập đoàn thuộc diện. Giá trị kinh tế của ưu đãi vì thế bị triệt tiêu một phần hoặc toàn bộ tùy mức thuế suất hiệu dụng thực tế, dù văn bằng ưu đãi không thay đổi một chữ. Các dự án đang đàm phán ưu đãi mới cần định giá lại ưu đãi bằng lăng kính sau QDMTT, và cân nhắc các dạng hỗ trợ không dựa trên thuế suất — như hỗ trợ chi phí theo cơ chế quỹ hỗ trợ đầu tư — thay vì mặc cả thêm vài điểm phần trăm thuế suất vô nghĩa.
Tập đoàn cần chuẩn bị hồ sơ gì
Gánh nặng đầu tiên của Pillar Two là dữ liệu, không phải tiền: báo cáo theo từng quốc gia, dữ liệu thuế suất hiệu dụng tính theo chuẩn GloBE (khác xa thuế suất theo sổ sách kế toán), và việc xác định đơn vị nào trong chuỗi holding là bên kê khai, bên nộp thuế bổ sung. Kê khai và nộp QDMTT, IIR tại Việt Nam thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan thuế cho từng kỳ tính thuế kể từ năm tài chính 2024. Tập đoàn có công ty con tại Việt Nam nên chạy tính thử thuế suất hiệu dụng sớm, vì kết quả tính thử quyết định cả việc có cần tái cấu trúc ưu đãi và dòng tiền nội bộ hay không — làm việc này sau khi năm tài chính đóng sổ là quá muộn để thay đổi bất cứ thứ gì.
Câu hỏi thường gặp
1. Thuế tối thiểu toàn cầu có làm mất lợi thế của holding Singapore?
Với tập đoàn thuộc diện doanh thu hợp nhất từ 750 triệu euro, lợi thế thuế suất thấp bị triệt tiêu vì phần dưới 15% sẽ bị thu bổ sung ở một khâu nào đó. Lợi thế quản trị vốn, huy động và bảo hộ đầu tư của holding vẫn còn nguyên; tập đoàn dưới ngưỡng thì không bị ảnh hưởng.
2. Công ty nào phải nộp thuế bổ sung tại Việt Nam?
Đơn vị hợp thành tại Việt Nam của tập đoàn thuộc diện, khi thuế suất hiệu dụng tại Việt Nam dưới 15%, phải nộp phần chênh lệch qua cơ chế QDMTT theo Nghị quyết 107/2023/QH15, áp dụng từ năm tài chính 2024. Công ty mẹ tại Việt Nam đầu tư ra nước ngoài còn có thể thuộc diện IIR.
3. Ưu đãi thuế đang hưởng có bị thu hồi một phần?
Không thu hồi ngược và văn bằng ưu đãi không đổi; nhưng giá trị kinh tế của ưu đãi bị bù trừ bởi thuế bổ sung đến mức thuế suất hiệu dụng 15% đối với tập đoàn thuộc diện. Ưu đãi đưa thuế suất hiệu dụng xuống càng sâu thì phần bị thu bổ sung càng lớn.
4. Tập đoàn cần chuẩn bị hồ sơ gì?
Dữ liệu tính thuế suất hiệu dụng theo chuẩn GloBE cho từng nước, báo cáo theo quốc gia, xác định bên kê khai và nộp thuế bổ sung trong chuỗi, và tính thử sớm trong năm tài chính. Gánh nặng lớn nhất là hệ thống dữ liệu chứ không phải thủ tục nộp.
5. Doanh nghiệp FDI vừa và nhỏ có bị ảnh hưởng không?
Không trực tiếp: dưới ngưỡng 750 triệu euro doanh thu hợp nhất, tập đoàn nằm ngoài Pillar Two. Ảnh hưởng gián tiếp chỉ đến nếu doanh nghiệp là nhà cung cấp trong chuỗi của tập đoàn lớn bị yêu cầu cung cấp dữ liệu.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng
