Sau Brexit, hàng Việt Nam sang Anh đi theo UKVFTA, một hiệp định được mô tả là kế thừa EVFTA. Hai chữ kế thừa khiến nhiều doanh nghiệp chủ quan: họ dùng tiếp chứng từ EUR.1 của EU cho lô hàng đi Anh, hoặc giả định nguyên liệu EU vẫn được cộng gộp như khi xuất sang EU. Những giả định đó có thể khiến lô hàng bị bác ưu đãi ngay tại cửa khẩu Anh hoặc bị truy thu sau thông quan. Thực tế, khung tiêu chí xuất xứ của hai hiệp định rất giống nhau, nhưng hệ thống chứng từ, cơ chế cộng gộp và một số hạn ngạch lại thuộc về hai hệ thống pháp lý độc lập sau Brexit. Bài viết này chỉ ra những điểm giống để yên tâm và những điểm khác để không trả giá.
1. Văn bản điều chỉnh trực tiếp
UKVFTA có hiệu lực từ ngày 01/5/2021, kế thừa phần lớn nội dung EVFTA với các sửa đổi kỹ thuật để vận hành độc lập sau Brexit, gồm hạn ngạch thuế quan riêng như với gạo và hệ thống chứng từ xuất xứ theo luật Anh. Quy tắc xuất xứ của UKVFTA giữ cấu trúc tương tự EVFTA: danh mục tiêu chí theo sản phẩm, quy tắc gia công không đầy đủ và yêu cầu vận tải trực tiếp, không thao túng. Phía Việt Nam, thực hiện UKVFTA về xuất xứ tuân theo thông tư hướng dẫn riêng, hiện hành là Thông tư 02/2021/TT-BCT, tách bạch với thông tư thực hiện EVFTA.
2. Kế thừa EVFTA: phần giống nhau ở tiêu chí sản phẩm
Về bản chất kỹ thuật, doanh nghiệp đã quen EVFTA sẽ nhận ra khung UKVFTA: sản phẩm phải có xuất xứ thuần túy hoặc đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số, hàm lượng giá trị hay công đoạn cụ thể trong danh mục sản phẩm; các công đoạn gia công không đầy đủ như đóng gói, dán nhãn đơn giản không tạo xuất xứ; và hàng phải vận chuyển trực tiếp hoặc không bị thao túng trong quá trình trung chuyển. Nhờ sự tương đồng này.
Tuy vậy, giống về khung không có nghĩa là giống về mọi tham số: một số hạn ngạch thuế quan được thiết kế riêng cho thị trường Anh với dung lượng và điều kiện khác EU, điển hình là gạo, và lộ trình cắt giảm thuế của Anh được tính độc lập. Doanh nghiệp bán cùng một sản phẩm sang cả hai thị trường phải tra biểu cam kết của từng hiệp định theo mã HS, thay vì chép kết quả tra cứu EVFTA sang cho lô hàng Anh.
3. Cộng gộp nguyên liệu EU và chứng từ sang Anh
Điểm khác biệt dễ gây thiệt hại nhất nằm ở cộng gộp và chứng từ. Hàng xuất sang Anh khai báo xuất xứ theo cơ chế của UKVFTA: chứng từ do cơ quan và tổ chức được ủy quyền của Việt Nam phát hành cho thị trường Anh, hoặc khai báo xuất xứ của nhà xuất khẩu theo điều kiện hiệp định, trong hệ thống riêng của Anh. Chứng từ EUR.1 cấp cho lô hàng đi EU không có giá trị cho lô hàng đi Anh, và ngược lại.
Về nguyên liệu có xuất xứ EU dùng trong sản xuất tại Việt Nam cho hàng đi Anh, UKVFTA có cơ chế cộng gộp mở rộng với EU được thiết kế trong giai đoạn kế thừa, nhưng điều kiện và phạm vi áp dụng phải đối chiếu văn bản hiệp định cùng hướng dẫn hiện hành tại thời điểm xuất hàng, vì đây là nội dung kỹ thuật có thể được hai bên rà soát.
4. Sai sót xuất xứ khi xuất sang Anh và hậu quả xử lý
Sai sót xuất xứ thường rơi vào ba nhóm: dùng sai hệ thống chứng từ giữa EU và Anh, áp sai tiêu chí sản phẩm do chép nhầm danh mục giữa hai hiệp định, và thiếu bằng chứng cộng gộp hoặc vận tải trực tiếp. Khi hải quan Anh nghi ngờ, họ tiến hành xác minh xuất xứ với cơ quan Việt Nam; trong thời gian xác minh, ưu đãi có thể bị treo và nhà nhập khẩu phải nộp bảo đảm cho phần thuế chênh lệch. Nếu kết luận không đạt xuất xứ.
Phòng ngừa hiệu quả nhất là tách quy trình chứng từ theo thị trường đích ngay trong hệ thống của doanh nghiệp: mẫu khai báo riêng cho Anh, checklist tiêu chí theo UKVFTA và tập huấn cho nhân viên chứng từ về các điểm khác EVFTA. Với lô hàng đầu tiên của mỗi dòng sản phẩm sang Anh, nên có rà soát độc lập trước khi phát hành chứng từ.
5. Hỏi đáp nhanh cho nhà đầu tư
Quy tắc xuất xứ UKVFTA có giống EVFTA không?
Về khung kỹ thuật thì rất giống: cả hai đều dùng danh mục tiêu chí theo sản phẩm với chuyển đổi mã số, hàm lượng giá trị và công đoạn cụ thể, cùng quy tắc gia công không đầy đủ và vận tải trực tiếp. Khác biệt nằm ở hệ thống chứng từ.
Nguyên liệu EU có được cộng gộp cho hàng xuất sang Anh?
UKVFTA có cơ chế cộng gộp mở rộng với nguyên liệu có xuất xứ EU trong thiết kế kế thừa sau Brexit, nhưng phạm vi và điều kiện phải đối chiếu văn bản hiệp định và hướng dẫn hiện hành tại thời điểm xuất hàng.
Chứng từ chứng nhận xuất xứ sang Anh gồm những gì?
Hàng sang Anh dùng chứng từ trong hệ thống UKVFTA: giấy chứng nhận xuất xứ do cơ quan hoặc tổ chức được ủy quyền của Việt Nam cấp cho thị trường Anh, hoặc khai báo xuất xứ của nhà xuất khẩu đủ điều kiện theo hiệp định, kèm hồ sơ chứng minh tiêu chí gồm hóa đơn, định mức, chứng từ nguyên liệu và vận tải.
Sai sót xuất xứ khi xuất sang Anh bị xử lý thế nào?
Hải quan Anh có thể treo ưu đãi, yêu cầu nhà nhập khẩu nộp bảo đảm phần thuế chênh lệch và tiến hành xác minh xuất xứ với cơ quan Việt Nam. Nếu kết luận hàng không đạt xuất xứ UKVFTA, lô hàng bị truy thu về thuế MFN và các lô trước cùng mô hình có thể bị kiểm tra mở rộng.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng