Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 xây dựng thừa kế theo pháp luật trên nguyên tắc bình đẳng giữa các con trong cùng một hàng thừa kế, và hàng thứ nhất gồm vợ, chồng, cha mẹ và các con của người chết. Ba nhóm trẻ thường bị gia đình hiểu sai — con ngoài giá thú, con nuôi và con riêng — có vị thế rất khác nhau trong hàng thừa kế này, và khác biệt nằm ở quan hệ cha mẹ — con hợp pháp chứ không nằm ở huyết thống đơn thuần.
Con ngoài giá thú có được thừa kế như con trong giá thú?
Có, với điều kiện quan hệ cha con hoặc mẹ con được xác lập hợp pháp. Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 không phân biệt con trong và ngoài giá thú trong hàng thừa kế: mọi người con đã được công nhận quan hệ cha mẹ — con đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất và hưởng phần di sản bằng nhau khi thừa kế theo pháp luật. Nút thắt thực tế là chứng minh quan hệ: nếu giấy khai sinh không ghi tên cha và chưa có quyết định xác định cha con, người con phải qua thủ tục xác định cha, mẹ, con tại tòa án trước khi quyền thừa kế được thực thi, kể cả bằng chứng cứ xét nghiệm ADN và các chứng cứ khác.
Con nuôi thừa kế như con đẻ có đúng không?
Đúng kể từ khi việc nuôi con nuôi được đăng ký hợp lệ. Con nuôi và cha mẹ nuôi có đầy đủ quyền và nghĩa vụ của quan hệ cha mẹ — con, bao gồm quyền thừa kế di sản của nhau ở hàng thứ nhất theo Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13. Quan hệ thừa kế giữa con nuôi với gia đình ruột không tự động quay lại sau khi đã có quan hệ nuôi con nuôi, trừ các trường hợp luật định và ý chí của người để lại di sản qua di chúc. Điểm cần lưu ý là nuôi con nuôi thực tế không đăng ký — nuôi nhau nhiều năm bằng thỏa thuận miệng hoặc giấy tay — không tạo quan hệ cha mẹ — con hợp pháp và con nuôi trên giấy tờ không có quyền thừa kế theo pháp luật từ cha mẹ nuôi.
Con riêng của vợ hoặc chồng có được thừa kế của cha dượng, mẹ kế?
Không theo pháp luật, nếu chưa có quan hệ nuôi con nuôi. Con riêng chỉ là con của một bên vợ hoặc chồng, không nằm trong hàng thừa kế của cha dượng hoặc mẹ kế theo Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13, dù sống chung nhiều năm và được nuôi dưỡng như con ruột. Cha dượng hoặc mẹ kế muốn để lại tài sản cho con riêng phải dùng di chúc — người lập di chúc được định đoạt di sản cho bất kỳ ai — hoặc hoàn tất việc nhận con riêng làm con nuôi để con bước vào hàng thừa kế thứ nhất. Đây là điểm các gia đình tái hôn hay bỏ sót nhất khi lập kế hoạch tài sản, và chỉ phát hiện khi mở thừa kế thì đã muộn để sửa bằng quan hệ nuôi con nuôi.
Hành động thực tế: rà soát ba việc trong mọi gia đình hỗn hợp — quan hệ cha con của con ngoài giá thú đã được xác lập trên giấy tờ chưa, việc nuôi con nuôi đã đăng ký chưa, và di chúc đã xử lý phần của con riêng chưa. Ba câu hỏi này quyết định gần như toàn bộ kết quả thừa kế của trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Con ngoài giá thú có được thừa kế?
Có, nếu quan hệ cha mẹ — con đã được xác lập hợp pháp; Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 không phân biệt con trong và ngoài giá thú trong hàng thừa kế thứ nhất. Nếu khai sinh chưa ghi tên cha, cần thủ tục xác định cha con tại tòa án trước khi thực thi quyền thừa kế.
Con nuôi thừa kế như con đẻ?
Đúng, từ khi nuôi con nuôi được đăng ký hợp lệ: con nuôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha mẹ nuôi theo Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13 như con đẻ. Nuôi con nuôi không đăng ký, chỉ thỏa thuận miệng hoặc giấy tay, không tạo quyền thừa kế theo pháp luật này.
Con riêng của vợ/chồng?
Không theo pháp luật nếu chưa nhận làm con nuôi: con riêng không thuộc hàng thừa kế của cha dượng, mẹ kế theo Bộ luật Dân sự 91/2015/QH13. Muốn để tài sản cho con riêng cần lập di chúc cho con hoặc hoàn tất nhận con riêng làm con nuôi.
