Tình huống: một công nhân kho năm ngoái bị kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương 6 tháng vì làm hỏng hàng. Tháng trước anh ta lại làm hỏng hàng y như cũ. Nhân sự hỏi: “Sa thải được chưa?” Câu trả lời là được — nhưng chỉ khi lần kỷ luật đầu, thời hạn và trình tự đều đúng. Sa thải do tái phạm (Điều 125 khoản 4) rất mạnh và cũng hay bị làm hỏng.
Căn cứ pháp lý (Điều 125 khoản 4 Bộ luật Lao động 2019)
Sa thải được áp dụng khi người lao động tái phạm hành vi đã bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức, trong thời gian chưa xóa kỷ luật. “Tái phạm” là lặp lại cùng loại hành vi đã bị xử lý — không phải vi phạm mới bất kỳ. Thời hạn xóa kỷ luật (Điều 126): khiển trách sau 03 tháng; kéo dài thời hạn nâng lương và cách chức sau 06 tháng — với điều kiện không tái phạm trong thời gian đó. “Tái phạm” sau khi đã xóa kỷ luật lại là vi phạm lần đầu.
Ba điều kiện phải đồng thời đúng
1) Lần kỷ luật đầu hợp pháp: đúng căn cứ, trong thời hiệu (Điều 122), đúng trình tự (Điều 127) — quyết định đầu vô hiệu thì không có gì để “tái phạm”. 2) Kỷ luật chưa được xóa: tính từ ngày quyết định đầu có hiệu lực; 06 tháng với kéo dài thời hạn nâng lương/cách chức. 3) Hành vi lần hai đủ chuẩn: cùng loại vi phạm, thực hiện khi kỷ luật còn hiệu lực. Thiếu một điều, sa thải sụp đổ — tòa án soi sa thải do tái phạm rất kỹ vì đây là chế tài nặng nhất.
Trình tự vẫn áp dụng đầy đủ
Sa thải do tái phạm phải tuân thủ đầy đủ trình tự Điều 127: hội đồng kỷ luật, quyền tự bào chữa của người lao động (trực tiếp hoặc qua luật sư/công đoàn), biên bản, và quyết định sa thải bằng văn bản nêu hành vi tái phạm cùng kỷ luật trước chưa xóa. Bỏ hội đồng vì “rõ quá rồi” là lỗi kinh điển khiến sa thải bị hủy.
Câu hỏi thường gặp
1. Lần đầu bị khiển trách, lần hai cùng loại vi phạm — sa thải?
Không. Sa thải do tái phạm đòi hỏi lần trước đã bị kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức — khiển trách không đủ căn cứ.
2. Tái phạm sau 07 tháng kể từ kỷ luật kéo dài 06 tháng — sa thải?
Không — kỷ luật đã được xóa sau 06 tháng (không vi phạm xen giữa). Hành vi mới là vi phạm lần đầu.
3. Lần hai vi phạm khác loại — sa thải?
Không theo Điều 125 khoản 4 (đòi cùng loại). Hành vi mới đánh giá độc lập — có thể tự đủ căn cứ sa thải theo Điều 125 khoản 1–3 nếu phù hợp.
4. Nội quy có phải liệt kê kịch bản tái phạm cụ thể?
Nội quy phải định nghĩa vi phạm và hình thức tương ứng; cơ chế tái phạm do luật quy định. Giữ nội quy chính xác.
5. Người lao động cho rằng lần kỷ luật đầu bất công — kháng cự?
Lẽ ra phải khiếu nại khi quyết định ban hành. Nhưng nếu quyết định đầu vô hiệu về trình tự, căn cứ tái phạm sụp đổ — vì vậy làm đúng ngay lần kỷ luật đầu rất quan trọng.
Bài viết đã được FLAW AI Legal Council kiểm tra chất lượng